Navo ontkomt niet aan het debat over haar rol elders in dewereld

BRUSSEL, 15 sept. 'De NAVO-landen zouden in een toekomstige crisis buiten het verdragsgebied meer moeten kunnen doen dan waartoe ze nu in staat zijn in de Golf-crisis.'

Dit zei NAVO-secretaris-generaal Manfred Worner donderdag in Oslo. Worner maakte met deze uitspraak een begin met een discussie die de alliantie na afloop van de Golfcrisis te wachten staat.

Met zijn opmerking in de Noorse hoofdstad gaf Worner het begin van een antwoord op een vraag die hij een paar dagen voor het eerst opwierp. Op een persconferentie na afloop van de speciale bijeenkomst van de NAVO-ministers van buitenlandse zaken afgelopen maandag in Brussel zei Woerner: 'De crisis in de Golf is een nieuwe uitdaging die de veiligheid van de lidstaten van de alliantie beinvloedt. We zullen moeten bekijken welke lessen we daaruit zullen moeten trekken.' Worner zei dit nadat de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, de bondgenoten had verzocht om 'grondtroepen, ook al zouden ze maar symbolisch zijn' bij te dragen aan de 'multi-nationale' vredesmacht in Saoedi-Arabie. Op niet mis te verstane wijze zei Baker dat de Iraakse invasie in Koeweit een 'test is hoe goed de NAVO en de WEU (Westeuropese Unie) zich aan de huidige situatie kunnen aanpassen'. Dezelfde dag trok de (Amerikaanse) opperbevelhebber van de NAVO, generaal Galvin, al een eerste les uit de gebeurtenissen van de afgelopen weken. In een vraaggesprek met The Financial Times zei Galvin dat de 'alliantie een alomvattende kijk op de dingen' moet krijgen nu de Koude Oorlog tussen Oost en West voorbij is wat de dag ervoor in Helsinki nog eens was gebleken bij het overleg over de Golfcrisis tussen de Amerikaanse president Bush en Sovjet-leider Gorbatsjov. Galvin: 'De structuur, de machinerie om op een crisis antwoord te geven, moet opnieuw worden onderzocht en versterkt.' Eerder had de Britse premier, Margaret Thatcher, al man en paard genoemd naar aanleiding van de Golfcrisis. De NAVO moet volgens haar meer verantwoordelijkheid nemen voor de defensie 'out of area' (buiten het verdragsgebied, dat het grondgebied van de lidstaten alsmede de Atlantische Oceaan tot de Kreeftskeerkring omvat). Thatcher voegde daaraan veelbetekenend toe dat de Verenigde Staten het moe zijn de 'politieman van de wereld' te spelen.

Vooralsnog beseffen politieke en militaire leiders in de NAVO-landen dat het nu nog te vroeg is voor een discussie over een mogelijke uitbreiding van de rol van de NAVO in het geval van regionale conflicten elders in de wereld die, zoals in de Golf, voor Europa en Amerika zowel economisch als strategisch van groot belang zijn. Baker reageerde maandag met een droog 'nee', toen hem werd gevraagd of er was gesproken over mogelijk optreden in de Golf in NAVO-verband.

Om praktische redenen een politieke discussie over een uitbreiding van de NAVO-verantwoordelijkheden zou nu alleen maar tot grote meningsverschillen leiden hebben de NAVO-landen zich wat de Golf betreft nu verenigd op het nieuwe Brusselse slagwoord van de 'gedeelde verantwoordelijkheid'. De grenzen zijn duidelijk getrokken, zo zegt een NAVO-deskundige. De bestaande organisatie van de bondgenootschappelijke samenwerking wordt gebruikt voor intensieve politieke consultaties, voor overleg over logistieke steun, maar concrete reacties van de lidstaten worden bilateraal met de Verenigde Staten afgehandeld.

De Europese NAVO-landen die militair materieel oorlogssschepen en vliegtuigen naar het Golfgebied hebben gestuurd werken inmiddels op operationeel niveau nauw samen in het kader van de WEU. Een insider noemt de samenwerking 'onvoorstelbaar goed', hoewel de politieke besluitvorming aanvankelijk, bij het begin van de crisis, op zich liet wachten.

Frankrijk, dat na Groot-Brittannie als eerste oorlogsbodems naar de Golf stuurde, is (tijdelijk) voorzitter van de WEU, de defensie-organisatie waarbij Frankrijk, Groot-Brittannie, Italie, de Beneluxlanden, Spanje en Portugal zijn aangesloten. Parijs aarzelde enige tijd alvorens het, mede op aandringen van Den Haag, besloot de WEU-vlag te hijsen boven de militaire bijdragen van de lidstaten aan de zeemacht die naleving van het VN-embargo tegen Irak desnoods met 'beperkt geweld' moet afdwingen.

De tijdelijke en politiek gerieflijke taakverdeling tussen NAVO en WEU komt echter opnieuw onder druk te staan door het Amerikaanse verzoek om grondtroepen naar Saoedi-Arabie te sturen. Voor de WEU komt daardoor dezelfde vraag in zicht als voor de NAVO: welke rol is gewenst in regionale conflicten die de veiligheid van Europa beinvloeden. Het verschil is uiteraard dat alleen de NAVO beschikt over een geintegreerde militaire organisatie, die echter nog is afgestemd op een vijand die zich inmiddels heeft teruggetrokken en wiens dreiging vrijwel volledig is wegggevallen.

    • Jan Gerritsen