DE NATIE 1;

In de krant staat dat er een 'crisisteam' komt voor het vluchtelingenbeleid. De woordkeus wekt associaties met aardverschuivingen, hongersnoden en vloedgolven, en niet ten onrechte. De minister-president heeft zelf de leiding van het crisisteam op zich genomen. Hij wil een 'doorbraak' bewerkstelligen. Waar hebben we die term meer gehoord? Meteen na de oorlog, aan het begin van de wederopbouw. Ze staat voor onbekrompenheid, hervormingsgezindheid, een ferm nieuw begin. Gaan de grenzen open? Deze zomer maakte ik samen met een collega een reportagereis langs de Donau, van het begin tot het eind, van het Zwarte Woud tot de Zwarte Zee. Eenmaal door het voormalige IJzeren Gordijn vroegen we iedereen die we ontmoetten wat er nu veranderd was en hoe de veranderingen bevielen. Weinig, respectievelijk matig.

Ja inderdaad, er waren nu politieke partijen en verkiezingen en zelfs een parlement, maar daar zaten ze eindeloos te praten en ruzie te maken. Ja inderdaad, het wemelde nu van de kranten die elkaar tegenspraken, misschien waren er zelfs wel teveel kranten. Ja inderdaad, een jaar geleden had men nog niet vrijuit met ons kunnen praten. Maar echte veranderingen... en dan dwaalden de ogen naar onze kampeerbus, die schaamteloos wit en duur stond te wezen in een schamel dorp. Wat kostte zoiets nou? Een beetje beschaamd overdreven wij de prijs naar omlaag. Alsjeblieft! En wij konden ons dat veroorloven? Wat of wij dan verdienden? Asjemenou. Nee, de echte veranderingen waren nog uitgebleven. Was het moeilijk om Nederland binnen te komen? Bij Wenen bezochten wij het vluchtelingenkamp Traiskirchen. We kenden het van de televisie. Hoge, onverbiddelijke gebouwen in een tuin vol platanen. We reisden erheen in de naieve veronderstelling dat het nagenoeg leeg zou staan. Wat viel er nog te vluchten uit het omgevallen Oostblok? Maar een sombere beambte deelde mee, dat er juist meer vluchtelingen waren. Natuurlijk. Vroeger viel er van alles te vluchten, maar je kon er niet uit. Nu valt er weinig te vluchten en daardoor kun je er juist uit. En men neemt de kans te baat, kans op een beter leven. Dat het opvangoord niet vol was kwam omdat de plaatselijke bevolking onlangs in opstand was gekomen tegen de gelukszoekers uit het Oosten, die het dorp overspoelden. De meesten waren daarna ondergebracht in contractpensions, het kamp herbergde hun achterhoede, een paar duizend mensen.

Over de gangen klonken flarden heel on-Oostenrijkse muziek. We stonden een beetje schutterig in een kamer, waar veertien Roemenen op stapelbedden lagen te wachten. Waarop? De beambte kon zich niet een vluchteling herinneren die na de val van Ceaucescu nog asiel had gekregen. Het wachten was op de negatieve beschikking en het transport, terug over de Hongaarse grens. Er liepen kinderen door het kamp met ballonnnen, nog geen zes en al tussen de wal en het schip beland.

De twintigjarige Roemeen die ons er rondleidde was al eens teruggestuurd, maar hij was opnieuw Oostenrijk binnengekomen. Makkelijk genoeg, voor hem bestonden er geen grenzen. Hij woonde nu illegaal in Wenen, bij een vrouw van vijftig die hem had opgepikt in een cafe waar oudere vrouwen jonge mannen ontmoeten. 'sMorgens vroeg kreeg hij honderd Schilling zakgeld en stipt om zes uur moest hij thuis zijn. Het woord 'gigolo' verstond hij goed. Hij wilde er weg, naar Nederland. Daar waren ze gastvrij voor vluchtelingen, had hij vernomen. Onze voorzichtige waarschuwingen sloeg hij in de wind. We gaven hem wat Hollands geld en onze adressen. Later parkeerden we de kampeerbus voor de Nederlandse ambassade in Boekarest, er stond een lange rij van mensen die een visum wilden om 'met vakantie' te gaan en dan wel verder zouden zien. De eerste secretaris zei dat Roemenie op het punt stond nagenoeg leeg te lopen. Geef ze eens ongelijk. Een onttakeld land, de oude structuren stukgeslagen en nieuwe nog niet eens in de steigers. De nieuwe vrijheid is de vrijheid om vooruit te komen, dus weg te komen. Jongeman, naar het Westen! Er is een volksverhuizing gaande en het einde ervan is niet in zicht.

Die lange rij stemde machteloos. Het liefst zou je ze allemaal van harte welkom heten, aan de Nederlandse grens. Wij een beetje inschikken en zij een bordje meeeten aan onze goedgedekte tafel. Maar tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren - van ontwrichting, verstopping, werkloosheid en dorpsopstanden. Het was een mooie gedachte, dat 'Europese huis', maar als alle deuren er openstaan gaat iedereen in de voorkamer zitten. Ik wens het crisisteam veel wijsheid toe.

De rubriek 'De Natie' van John Jansen van Galen verschijnt voortaan wekelijks in het Zaterdags Bijvoegsel.

    • John Jansen van Galen