De Gouden Deur naar Amerika als museum heropend

NEW YORK, 15 sept. Voor twaalf miljoen, voornamelijk Europese immigranten was het eilandje Ellis in de baai van New York de 'Gouden Deur' naar de Verenigde Staten. Tussen 1892, toen de federale regering de controle over immigratie overnam van de afzonderlijke staten, en 1924 betraden de voorouders van veertig procent van de huidige Amerikaanse bevolking hun beloofde land via Ellis Island. In de piekjaren landden gemiddeld 5000 mensen per dag op het eiland tussen het Vrijheidsbeeld en de zuidelijke punt van Manhattan.

Het waren de 'tussendekspassagiers', de meer bemiddelden uit de eerste en tweede klasse werden aan boord van hun schip gekeurd en op Manhattan afgezet. In 1900, na het afbranden van het houten doorgangsstation, ontwierpen de architecten Boring en Tilton in Beaux Arts-stijl een nieuw, imposant bouwwerk. Op 10 september, na een acht jaar durende restauratie die 156 miljoen dollar kostte, werd het voor publiek geopend als het 'Ellis Island Immigration Museum'. Er is bij de restauratie en de inrichting van de 10.000 vierkante meter expositieruimte zoveel mogelijk naar authenticiteit gestreefd. De bezoeker, die voor zes dollar vanaf Manhattan de vijftien minuten lange overtocht per veerboot maakt, raakt misschien bijna net zo onder de indruk van het drie verdiepingen hoge, uit kalksteen en rode baksteen opgetrokken station, met zijn gebogen portalen en torens met koperen koepeldaken, als de Rus die aan het begin van de eeuw 34 dollar betaalde voor de acht tot veertien dagen durende overtocht per stoomschip uit Bremen of Antwerpen.

Het gebouw is tegelijk intimiderend en geloofwaardig als de toegangspoort tot een land waar de straten met goud geplaveid zouden zijn. Met behulp van duizenden originele documenten, voorwerpen, foto's en vooral interviews met ooggetuigen te beluisteren via audio-installaties kan men zich beelden vormen van de immigranten, hun overtocht, hun verblijf op Ellis Island en het begin van hun nieuwe leven in Amerika, en met die beelden de grote centrale hallen, die leeg gelaten zijn, vullen.

In de enorme, galmende bagagehal, waar de immigranten voor een paar uur van hun bagage ontlast werden, staan nu nog een paar hutkoffers, manden en plunjezakken. Een idee van wat daar inzat krijgt men in een van de zijhallen op de tentoonstelling 'Treasures from Home': foto's, kleren, religieuze voorwerpen, linnengoed, een Singer naaimachine, schoolrapporten. Nathan Salomon kreeg van zijn moeder een bruin kartonnen doosje met chocolaatjes mee, toen hij in 1923 uit Polen vertrok.

Puzzel

De twee verdiepingen hoge Registry Room, die een schitterend gewelfd plafond heeft, was het decor voor wat een ooggetuige in 1900 beschreef als 'The Final Day of Judgement, when we have to prove our fitness to enter Heaven'.

Medische inspecteurs onderzochten de aspirant-immigrant op besmettelijke ziektes; een lijder aan trachoom, een ernstige oogziekte, werd bij voorbeeld met een krijtletter E (eyes) gemerkt.

Mentale competentie werd onder meer getest door het leggen van een houten puzzel van een schip. Verder werd de immigrant onderworpen aan een verhoor over zijn bestaansmiddelen, familie en politieke overtuiging.

De 'Staircase of Separation' is een in drieen gedeelde trap. Aan de linker en de rechterzijde daalden de gelukkigen af naar respectievelijk de pont naar Manhattan en het kantoor van de spoorwegen voor verdere bestemmingen. In het midden gingen de verworpenen zieken, anarchisten, alleenstaande vrouwen die niet door een man werden afgehaald , op weg naar de detentiezalen, in afwachting van de boot terug. Twee procent van het totaal wachtte dit lot.

Overbevolking, werkloosheid en anti-semitisme verjoegen tussen 1880-1924 9 miljoen mensen uit Noordwest-, 8,2 miljoen uit Oost- en 5,3 uit Zuid-Europa. Op de tentoonstelling 'Peak Immigration Years' is ruime aandacht besteed aan de activiteiten van de protectionisten die het aantal immigranten wilden beperken. Het waren politici en sociale hervormers, gealarmeerd door de overbevolkte, door armoe en misdaad geplaagde getto's, maar ook vakbondsleiders die vreesden dat een grote toevloed van goedkope werkkrachten hun gevecht voor betere lonen en kortere uren zou ondermijnen. De pamfletten van de 'nativisten', White Anglo Saxon Protestant Americans, tegen de 'large en increasing number of the weak, the broken and the mentally crippled of all races, drawn from the lowest stratum of the Mediterranean basin and the Balkans, together with hordes of the wretched, submerged populations of the Polish Ghettos', doen nu modern aan.

Er zijn op dit deel van de tentoonstelling ook spotprenten te zien, bijvoorbeeld een uit 1909, waarop Europese leiders aan de wal staan te juichen terwijl de Rattenvanger van Amerika, ratten, die alle mogelijke criminele elementen vertegenwoordigen, de zee overlokt.

Hysterie

Tussen 1875 en 1917 werden steeds meer categorieen van immigratie uitgesloten: ex-gevangenen, prostituees, koelies, krankzinnigen, paupers, polygamisten, personen met een besmettelijke ziekte, epileptici, anarchisten, geestelijk of lichamelijk gehandicapten, kinderen onder de 16 zonder hun ouders, de meeste Japanners en andere Aziaten. Geholpen door de xenofobische hysterie na de Eerste Wereldoorlog kregen de restrictionisten in het Congres de kans in 1921, 1924 en 1927 wetten aan te nemen die een limiet stelden aan zowel het totale aantal immigranten per jaar als aan de hoeveelheid per nationaliteit.

In het voormalige kantoor van de spoorwegen op de begane grond van het gebouw worden de Ellis-Islandjaren in de context geplaatst van 400 jaar immigratie, de onvrijwillige inbegrepen.

Het is bewonderenswaardig dat men op Ellis Island de kermissfeer, die het Vrijheidsbeeld bij de heropening in 1986 omringde, heeft weten te vermijden. Het meest kitscherige is nog de Nederlandse bijdrage in de souvenirwinkel: de bekende klompjes, tulpjes en molentjes. Daarna volgt de 'The American Immigrant Wall of Honor', waarmee fondsen werden verworven ter financiering van de restauratie. Het is een 325 meter lange zeewering (waarvandaan men een schitterend uitzicht heeft op Manhattan), die bestaat uit 470 koperen panelen, waar tot nu toe 200.000 mensen tegen betaling van 100 dollar of meer de naam van een voorvaderlijke immigrant hebben laten graveren.

Voor het overige is het 'Ellis Island Immigration Museum' is een waardige hommage geworden aan 'The American Dream'. Dat dit begrip dat nog niets aan kracht heeft ingeboet wordt aardig gesymboliseerd door de bekroning, in het weekend van de officiele heropening van Ellis Island, van Marjorie Judith Vincent, concertpianiste en rechtenstudente, geboren in Haiti, dochter van een naaister en een portier, tot Miss America 1991. Het Ellis Island Immigration Museum is geopend ma. t/m vrij. van 9 tot 17 uur, za. en zo. van 9 tot 18 uur. Te bereiken met de Circle Line vanaf Battery Park, ten westen van de Staten Island Ferry. Vertrek tussen 9 en 16 uur ieder half uur.

In de haven van New York, tussen het Vrijheidsbeeld en de zuidelijke punt van Manhattan, ligt Ellis Island. Tussen 1890 en 1924 was dit kleine eiland de voornaamste toegangspoort tot de Verenigde Staten. Nu is het doorgangsstation, na een langdurige restauratie, weer open als museum. De centrale hallen zijn leeg gelaten, in de zijvertrekken is te zien wat de immigranten op Ellis Island achterlieten: foto's, linnengoed, schoolrapporten en de doos chocolaatjes van Nathan Salomon.

    • Reineke Hollander