'Commissariaat is kruistocht begonnen'

AMSTERDAM, 15 sept. ABN-Tennistoernooi, Amstel Goldrace, Spa-regatta, Volvo World Cup, KLM-Open, Coca Cola-Jeugdcompetetie. Het door de NOS verstrekte overzicht van sportevenementen die de naam van een sponsor dragen, kan naar believen worden uitgebreid met nog evenveel cups en races die door de industrie zijn aangekocht om een produktnaam uit te dragen of het bedrijfsimago te verbeteren. Gesponsorde sport is een normaal verschijnsel geworden.

De televisie verslaat al deze toernooien en wedstrijden. En het Commissariaat voor de Media, opgericht om toe te zien op de naleving van de Mediawet en voorzien van de bevoegdheid overtredingen door middel van boetes of intrekking van zendtijd te bestraffen, zegt er niets van. Tot veler verbazing kan de nieuwe naam waarmee de KNVB de eredivisie opzadelde, ineens niet door de beugel. Wat is er mis met PTT-Telecompetitie, behalve dan de complexe combinatie van letters die menig sportverslaggever tot stotteren brengt? Volgens het mediabesluit een aanhangsel van de wet waarin een aantal zaken tot in de details is geregeld mag een wedstrijd, een toernooi of een club wel met de sponsornaam worden aangeduid, maar een competitie niet. Zo luidde de eerste verklaring die het Commissariaat gaf voor zijn verbod dat de NOS al bereikte voordat de PTT-Telecompetitie op de buis was genoemd. Een argument dat velen niet begrijpen. 'De Coca Cola-Jeugdcompetitie wordt door de NCRV ook met naam en toenaam genoemd', zegt NOS-directeur E. van Westerloo. 'En dat mag wel.'

'Tijdens de behandeling van de wet is van enig onderscheid tussen een competitie en een wedstrijd nooit sprake geweest. Dat een wedstrijd wel met de sponsornaam mag worden aangeduid en een competitie niet, is een interpretatie van het Commissariaat', zegt de jurist N. van Eijk, die is gespecialiseerd in reclame- en sponsorregels. 'Wij hebben dat nooit voorgelegd gekregen', zegt M. van der Drift namens het Commissariaat als de Coca Cola-Jeugdcompetitie ter vergelijking wordt genoemd. 'De kijkdienst heeft het over het hoofd gezien, of het is niet zo opvallend genoemd en in beeld gebracht als nu de PTT-Telecompetitie. Als het vergelijkbaar was geweest, was er zeker ook ingegrepen.'

Factor

Omdat de mediacommissarissen al voordat de naam ooit was gevallen tot optreden besloten, kan de manier waarop de NOS de naam in beeld bracht moeilijk de doorslaggevende factor zijn geweest. Meer voor de hand ligt de veronderstelling dat de oorspronkelijk tekst van het contract tussen NOS en KNVB iets bevatte dat niet door de beugel kon. Iets dat in strijd was met het beginsel van non-commercialiteit waar de Mediawet op stoelt. B. Geersing, juridisch adviseur van de NOS, bevestigt dit. 'Volgens het Commissariaat bevatte de voorgenomen tekst formuleringen die ons in strijd met de wet zouden brengen.'

Volgens hem is de gewijzigde versie brandschoon. 'Ons valt niets te verwijten.'

Echt duidelijk over de wijzigingen is Geersing niet, maar de nadruk waarmee Van Westerloo verklaart dat de NOS 'het recht heeft' de sponsornaam te noemen, doet vermoeden dat er in eerste instantie van een plicht was gesproken. Maandag bleek echter dat het Commissariaat geenszins onder de indruk was van de aangepaste overeenkomst en bleef bij zijn verbod.

Waarom? 'Het optreden van het Commissariaat voor de Media is rigide', meent Van Eijk. 'Het lijkt wel of ze een kruistocht zijn begonnen tegen alles wat met sponsoring te maken heeft. En dat terwijl er bij het Commissariaat, net als bij de NOS en de STER, een brief ligt waarin het departement schrijft dat we niet om een verruiming van de sponsorregeling heen kunnen.' Vooruitlopen op deze aanpassing was volgens Van Eijk voor de hand liggender geweest, en ook meer in overenstemming met de opdracht van het Commissariaat. 'Er wordt geprobeerd op een krampachtige en kunstmatige manier het publiek bestel in stand te houden', verklaart kamerlid D. Dees, mediaspecialist van de VVD-fractie. 'Ik vind dat dit moet kunnen. Als na alle procedures zou blijken dat de huidige wet dit juridisch onmogelijk maakt, dan vinden wij dat de wet moet worden gewijzigd. Het voorbeeld geeft weer eens aan hoe kneuterig de regels van het mediabestel zijn. Daar komt bij dat het huidige kabinet sponsoring van sport en kunst stimuleert. Dat moet je dan niet via een achterdeur weer beperken.'

Op de vraag of de verwevenheid van sport en sponsors niet tot de conclusie leidt dat de sportverslaggeving maar beter naar de commerciele omroep kan verhuizen, geeft Dees als antwoord dat 'de commercie dat per definitie ook kan doen, maar wat nu speelt geeft in in de eerste plaats aan dat de wetgeving volstrekt verouderd is.'

Taak

CDA en PvdA zien het anders. M. Beinema, de fractiespecialist van het CDA, stelt dat het voor het publieke bestel van het allergrootste belang is dat het de grote sportevenementen kan blijven verslaan, maar over het verbod dat het Commissariaat uitsprak over de PTT-Telecompetitie zegt hij niets zolang de zaak nog loopt. Over sport, gesponsord en wel, en publieke omroep is Beinema spraakzamer. 'Volgens de wet heeft de publieke omroep tot taak een volledig programma te brengen en sport hoort daar bij. De publieke omroep zou een belangrijke functie verliezen als dat niet meer kon.' Minister H. d'Ancona (PvdA) bepleitte al eerder het behoud van de sport voor het publieke bestel (in Vara's Achter Het Nieuws) maar liet er geen misverstand over bestaan dat de manier waarop de NOS met de PTT-Telecompetitie omspringt niet door de beugel kan. J. van Nieuwenhoven, de mediaspecialist van de PvdA-fractie, stemt daar volledig mee in. 'Heeft u het gezien?', vraagt ze. 'Dit is wel ontzettend reclame-televisie en dat is natuurlijk het doel van PTT en KNVB, maar niet van het publieke bestel.'

Dat de NOS onder druk van de concurrentie met Veronique dit heeft geaccepteerd, kan zij begrijpen. 'Maar', zegt ze, 'er moet toch een andere oplossing mogelijk zijn. Er moet toch met de PTT te onderhandelen zijn. Mij is er alles aan gelegen het publieke bestel overeind te houden en het voetbal voor de publieke omroep te behouden, maar wellicht handelt de NOS nu in strijd met een aantal wetsvoorschriften.'

Van Nieuwenhoven legt een verband tussen de prijzen voor shirt- en veldreclame, de PTT-Telecompetitie en het reclameverbod voor de zondag. 'De invoering van de zondagsreclame is door het CDA tegengehouden, maar STER op zondag kan bij de oplossing worden betrokken.' De NOS heeft met het contract met de KNVB waarin ze de exclusieve uitzendrechten van de PTT-Telecompetitie kocht, de discussie over de taak en de grenzen van de publieke omroep eindelijk tot leven gewekt. Wat het aantreden van Veronique niet heeft gebracht, lijkt de PTT-Telecompetitie wel binnen bereik te brengen. Jammer dat Nederland nog geen reclame op zondag kent, want het kon wel eens zo lopen dat een echt debat over de fundamenten van het omroepbestel met een snelle invoering daarvan voorlopig wordt afgekocht.

    • Wilma Cornelisse