Venedikt Jerofejev

Venedikt Jerofejev (1938-1990), Venja of Venitsjka voor vrienden, heeft zijn roem te danken aan het boek Moskva-Petoesjki, in het Nederlands vertaald als Moskou op Sterk Water (uitg. G. A. van Oorschot). Het is het lyrische verslag van een steeds weerkerende treinreis-onder-de-olie op het traject Moskou-Petoesjki en van een leven met hoge toppen en diepe dalen. Onder Russische intellectuelen, maar ook onder zijn drinkebroers, was het een onmiddellijk succes, hoewel het pas vorig jaar voor het eerst in de Sovjet-Unie is gepubliceerd in hoe kan het anders het blauwe-knoopblad Geheelonthouding en cultuur.

Over Jerofejev was niet zo veel bekend, behalve dat hij zwaar ziek was en sinds een operatie aan keelkanker met behulp van een microfoon sprak door een buisje in zijn hals. Twee jaar geleden werd het eerste interview met hem op de Russische televisie vertoond. Een half jaar geleden ging zijn toneelstuk Walpurgisnacht in premiere, dat zich afspeelt in een psychiatrische inrichting. Verder schreef hij Kleine Leniniana, Rozanov en het toneelstuk Fanny Kaplan, over de terroriste die een aanslag pleegde op Lenin. Na zijn dood is een comite van vrienden gevormd dat zijn nalatenschap beheert. Uitgeverij Van Oorschot publiceert daaruit dit najaar het geromantiseerd essay Door de ogen van een zonderling.

Jerofejev werd geboren in het hoge noorden van Rusland, in het kampengebied van het Kola-schiereiland en kwam op 17-jarige leeftijd naar Moskou om literatuur te gaan studeren aan de universiteit. Het beviel hem in het geheel niet en na twaalf banen en dertien ongelukken belandde hij op het pedagogisch instituut van het stadje Vladimir, een paar honderd kilometer ten oosten van Moskou. Ook daar hield hij het niet lang uit. Toen hij Petoesjki schreef werkte hij voor een bedrijf dat kabels legde op stations. Dat werk speelt een niet onbelangrijke rol in Moskva-Petoesjki.

Leonid Proedovski die het hierbij afgedrukte gesprek noteerde, is hoofdredacteur van het onlangs opgerichte blad Nieuw Literair Tijdschrift van de schrijversorganisatie April. In het eerste nummer, dat dit najaar verschijnt, zal Fanny Kaplan worden afgedrukt.

    • Leonid Proedovski