Arts maanden vast in Saoedi-Arabie na 'medische fout'

BAARN, 14 sept. Twee maanden arrest en geen inkomen, een verbod om zijn beroep in die periode uit te oefenen en een boete van twee maanden salaris. Die straf kreeg algemeen chirurg dr. R. Colthoff uit Baarn van de autoriteiten in Saoedi-Arabie, omdat een patient van hem een week na een galblaasoperatie een beroerte kreeg en in coma raakte. 'Geen medicus kan een rechtstreekse relatie leggen tussen een galblaasoperatie en een hersenbloeding', zegt Colthoff, die begin deze week na een traumatische periode in het militair hospitaal van Tabuk (in het noordwesten van Saoedi-Arabie) terugkeerde in zijn woonplaats.

Sinds februari maakte hij maanden van onzekerheid door, want zijn paspoort was ingenomen en niemand kon hem vertellen wanneer hij terug zou mogen naar zijn echtgenote en familie in Nederland. Met de hulp van de Nederlandse ambassade in Riad en een collega die Colthoff geld leende, lukte het hem eind vorige week eindelijk om zijn paspoort terug te krijgen, met een uitreisvisum. Wekenlang hadden de Saoediers in de laatste fase nog het plaatsen van de nodige handtekeningen onder een rapport van een medisch-juridische commissie opgehouden. 'Ik ga nooit meer terug', zegt Colthoff. 'Het is een land met veel mogelijkheden, maar het wordt slecht gerund. Het grootste probleem vind ik dat je de mensen niet kunt vertrouwen. Ze beloven dingen die ze niet nakomen. Ik ben gewoon belazerd door de Saoediers en ze hebben ook onze ambassade belazerd.' Colthoff, die zijn vak al ruim 25 jaar uitoefent, had grote weerzin tegen het betalen van de boete, want de belangrijkste conclusie in het rapport van de medisch-juridische commissie, namelijk dat hij een 'klaarblijkelijke fout' zou hebben gemaakt, acht hij 'volstrekt onterecht'.

Een advocaat die ook voor de Nederlandse ambassade werkt, heeft hem aangeraden toch snel te betalen en het land te verlaten. 'Een boete van twee maanden salaris zou volgens Saoedische begrippen een schijntje zijn. Volgens de advocaat wil het zeggen dat je eigenlijk helemaal onschuldig bent, maar ze leggen een boete op om hun gezicht niet te verliezen. Je moet bedenken dat mijn patient een hoge militair was, een luitenant-kolonel, wiens familie een klacht tegen het ziekenhuis zou hebben ingediend en 'bloedgeld' zou hebben geeist. ' 'Er is mij nooit een concrete aanklacht meegedeeld en ik ben ook nooit door de commissie gehoord. Dat past blijkbaar niet in het Saoedische rechtssysteem, maar naar internationale normen is dat toch wel het minste', aldus Colthoff. In een verweerschrift heeft de chirurg uiteengezet dat hij in nauw overleg met een groep collega's had besloten tot een spoedoperatie, dat de patient daarmee schriftelijk zijn instemming had betuigd en dat hij vier dagen daarna goed herstelde en weer op de been was. Daarna kwam de hersenbloeding. De patient ligt nu nog steeds in coma, in een ziekenhuis in Riad.

Colthoff heeft de militair drie maal geopereerd. In november vorig jaar kwam hij rechtstreeks uit een kamp in de woestijn naar het ziekenhuis met galblaasklachten, maar eerst moest er acuut een abces bij zijn anus verwijderd worden. 'Toen bleek mij uit de medische gegevens dat de man al vijf jaar eerder aan zijn galblaas geopereerd had moeten worden wegens galstenen, maar hij had steeds geweigerd. Drie dagen na de eerste ingreep, ontwikkelde hij een flinke geelzucht, een bekende complicatie van een galblaaskwaal. Zodra zijn situatie het toeliet hebben we geopereerd.' De chirurg trof een ernstige toestand aan. 'De galblaas heb ik geheel verwijderd, maar later bleek dat er toch nog stenen in het weefsel er omheen waren achtergebleven. Er kwam een ontsteking bij en na drie weken besloten we tot een tweede ingreep. De patient herstelde zich redelijk en de later opgetreden beroerte heeft dan ook geen enkele relatie met de operatie.' Colthoff verstrekte met enkele collega's alle informatie aan een medische onderzoekscommissie. Maar hij ontmoette verder alleen geheimhouding, nadat de familie van de patient een klacht bij het ziekenhuis had ingediend. Noch in de bevindingen van de commissie, die later een medisch-juridische commissie bleek te zijn, noch in het rapport van het hoofd van de chirurgische afdeling van het ziekenhuis kreeg hij inzage.

Het verblijf in het militair kampement in Tabuk waar ook het ziekenhuis staat, werd intussen steeds onaangenamer. Colthoff kreeg geen reisdocument meer om een uitstapje naar de Rode Zee te maken. Toen hij om informatie vroeg, kreeg hij te horen dat zijn paspoort niet zou worden teruggegeven omdat er een onderzoek tegen hem liep. In mei werd hem verboden belangrijke operaties te verrichten en vanaf begin juni mocht hij helemaal niet meer werken.

Ernstige kritiek heeft de chirurg op de organisatie van de Saoedische militaire ziekenhuizen. 'Het hele systeem is gebaseerd op geld verdienen. Veel rapportjes schrijven en veel handtekeningen, dat is belangrijk, maar de kwaliteit van het medische werk is secundair. Ook zijn er gebrekkige technische voorzieningen. Dat leidt allemaal tot een defensieve geneeskunde. Er wordt veel extra onderzoek gedaan voordat men beslissingen neemt. Daarmee probeert men zich in te dekken tegen mogelijke claims als er iets mis gaat. In Saoedi-Arabie mag eigenlijk niemand doodgaan. Ze laten schijndode patienten soms weken aan beademingsapparatuur liggen', aldus Colthoff. Hij constateert een uittocht van buitenlandse medici uit Saoedi-Arabie: 'Na deze ervaringen, die snel bekend worden, is men bang voor de behandeling van patienten die er erg aan toe zijn.'