Moskou en Bonn tekenen verdrag voor samenwerking

MOSKOU, 13 sept. De Westduitse minister van buitenlandse zaken Genscher en zijn Sovjet-collega Sjevardnadze hebben vandaag in Moskou een Sovjet-Duits vriendschaps- en samenwerkingsverdrag en een 'overgangsovereenkomst' voor verblijfs- en repatrieringskosten van de 380.000 Sovjet-militairen in de DDR getekend.

In het vriendschap- en samenwerkingsverdrag, dat voor twintig jaar geldt, is vastgelegd dat de twee landen elkaar niet zullen aanvallen. Het voorziet in consultaties in geval van crises en in jaarlijkse ontmoetingen tussen de leiders van de twee landen. De parafering volgde op de ondertekening, gisteren, van het twee-plus-vier-akkoord tussen de twee Duitslanden en de vier geallieerde mogendheden uit de Tweede Wereldoorlog.

De uitvoering van het verdrag zal het verenigde Duitsland ongeveer 12 miljard mark kosten. Bondskanselier Kohl en Gorbatsjov hebben daarover deze week overeenstemming bereikt. Overigens hadden zij hun nu vastgelegde afspraken op hoofdzaken twee maanden geleden, na een tweedaags bezoek van Kohl aan de Sovjet-Unie, al bekendgemaakt. De Sovjet-president en de bondskanselier zullen het samenwerkingsverdrag volgend jaar plechtig ondertekenen.

De Sovjet-Unie heeft vastgehouden aan haar eis dat het twee-plus-vier-akkoord de status van een verdrag zou krijgen. Formeel gaat de soevereiniteit van het verenigde Duitsland dan ook pas in als dat verdrag over een paar maanden door de respectieve parlementen is geratificeerd. Dat betekent dat een volkenrechtelijk bindend Duits-Pools verdrag, dat de Oder-Neissegrens vastlegt als Poolse westgrens, ook pas daarna kan worden getekend.

Toch mag het verenigde Duitsland zich praktisch gesproken direct als soevereine staat beschouwen. De verdragspartijen willen namelijk nog deze maand een overeenkomst aangaan waarbij de Grote Vier verklaren dat zij na 3 oktober geen gebruik meer zullen maken van hun bijzondere rechten (in Berlijn, en in het Duitse luchtruim bij voorbeeld) zolang de ratificatieprocedures nog lopen.

Delen tekst verdrag/ Genschers vreugde

De Amerikaanse regering, beducht als zij is voor het jegens zulke verdragen doorgaans kritische Congres, had tot begin deze week een voorkeur voor een 'overeenkomst' (die in Washington niet had hoeven te worden geratificeerd). In de verdragstekst is bepaald dat op Oostduits gebied (met uitzondering van Berlijn) tot eind 1994 uitsluitend Duitse territoriale troepen zullen staan. Daarna, als de Sovjet-Unie haar 380.000 militairen uiterlijk eind '94 uit het huidige DDR-gebied heeft gerepatrieerd, is Duitsland vrij om er zijn eigen NAVO-eenheden (geen buitenlandse) te legeren of te laten oefenen, zij het zonder wapens die kernladingen kunnen afvuren.

Zolang er nog Russische militairen op Duits grondgebied staan, handhaven de Verenigde Staten, Groot-Brittannie en Frankrijk een militaire presentie in Berlijn, zij het niet meer als overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog maar op Duits verzoek en in een omvang die niet groter mag zijn dan thans. Zij zullen daarover met het verenigde Duitsland nog een aanvullend verdrag sluiten.

Het verdrag verbiedt om door West-Duitsland gebruikte wapensystemen van de NAVO waarmee zowel conventionele als kernladingen kunnen worden afgevuurd, op Oostduits gebied te (laten) stationeren. Zulke wapens mogen daar alleen conventionele capaciteit hebben. Dat kan inhouden dat bijvoorbeeld bepaalde zware stukken artillerie en vliegtuigen dan tijdelijk, via technische ingrepen, ongeschikt zouden moeten worden gemaakt voor nucleair gebruik.

    • J. M. Bik