'Baker wil Syrie overreden tot vredesdialoog met Israel'

TEL AVIV, 13 sept. Het op gang brengen van een Israelisch-Syrische vredesdialoog is een van de belangrijkste doelstellingen van het bezoek van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker aan Damascus, dat vandaag begint. Volgens vanmorgen door radio Israel en het blad Davar aangehaalde politieke kringen in Jeruzalem heeft Baker zijn Israelische collega David Levy in Washington op de hoogte gesteld van zijn plannen dit onderwerp met de Syrische president Hafez al-Assad op te nemen.

Aanvaarding door Baker van het Israelische standpunt dat vredesbesprekingen met de Arabische landen parallel moeten lopen aan het zoeken van een oplossing voor het Palestijnse vraagstuk wordt in Jeruzalem als een 'wezenlijke wijziging' in het Amerikaanse standpunt begroet.

Intussen heeft premier Yitzhak Shamir de hoop uitgesproken dat in de Amerikaanse pers verschenen berichten over de bereidheid van president George Bush een internationale vredesconferentie voor het Midden-Oosten te beleggen ongegrond zijn. President Bush heeft volgens deze berichten, die onder andere in de New York Times verschenen, Sovjet-leider Gorbatsjov een rol in een dergelijke vredesconferentie toegezegd na afloop van de crisis in de Golf. Zo'n internationale vredesconferentie is altijd door Israel bestreden met het argument dat dit de Arabische landen van de plicht ontslaat rechtstreeks vredesoverleg te voeren. 'We kijken niet uit naar veel deelnemers aan het vredesproces', reageerde Shamir op de berichten uit de VS. Radio Israel haalde gisteren Amerikaanse ambtenaren aan die het bericht van de Amerikaanse bereidheid in principe de Sovjet-Unie in het vredesproces te betrekken bevestigden, maar daaraan toevoegden dat daarvoor nog niet de juiste voorwaarden zijn geschapen.

Die voorwaarden zijn gisteren door minister Levy bij zijn terugkeer uit de VS op een persconferentie gedefinieerd. Moskou is volgens Levy een 'welkome partner' in het vredesproces, indien de Sovjet-Unie de wapenleveranties aan de Arabische landen staakt en ze gelijktijdig onder druk zet vrede met Israel te sluiten.

Welke prijs? Vanaf het begin van de Iraakse overval op Koeweit hebben Israelische politici en commentatoren zich de vraag gesteld welke prijs Israel op den duur zal moeten betalen voor de nauwe militaire samenwerking tussen de VS, Egypte en Syrie. Nu president Bush het Congres het idee van een nieuwe wereldorde heeft voorgeschoteld is het Israel duidelijk dat dit ook slaat op het Midden-Oosten.

Voortduring van het Israelisch-Arabisch-Palestijnse conflict staat een evenwichtiger politieke structuur in het Midden-Oosten na een oplossing van het probleem-Irak in de weg. Het is Israelische politici en commentatoren duidelijk dat de Amerikaanse diplomatie met een blik vooruit daar reeds nu aan sleutelt. Als gevolg van de crisis in de Golf wordt Israel geconfronteerd met een nieuw Midden-Oosten waarin Egypte, Syrie, en Saoedi-Arabie belangrijker strategische partners van de VS zijn dan Israel lief is. Grote Amerikaanse wapenleveranties aan Saoedi-Arabie en in mindere mate aan Egypte, die Israel in de huidige politieke conjunctuur in Washington niet kan torpederen, baren minister van defensie Moshe Arens zorgen. Het handhaven van een kwalitatief militair overwicht op Arabische legers die met dezelfde Amerikaanse wapens zijn uitgerust, vergt van Israel een extra defensie-inspanning, zelfs indien de VS dit compenseren met de levering van nog meer moderne wapens. Gisteren demonstreerde Israel de eerste twee van de VS ontvangen Apache-helikopters.

In het zich ontwikkelende nieuwe diplomatieke patroon in het Midden-Oosten is het voor Jeruzalem een lichtpunt dat de ster van PLO-leider Yasser Arafat in het Westen en bij enkele Arabische landen verbleekt. Nogal snel concluderen Israelische politici hieruit dat Israelisch-Palestijnse besprekingen zonder de PLO mogelijk zijn.

Indien de PLO inderdaad door Washington en misschien zelfs door Moskou aan de zijlijn wordt geplaatst bij het ordenen van een ander Midden-Oosten zou Shamirs Likudpartij reden hebben de vlag uit te steken. Een en ander zal pas duidelijk worden bij de ontrafeling, politiek en militair, van de crisis in de Golf. Te vaak is de PLO al als politieke factor afgeschreven, en het zoeken naar 'alternatieve Palestijnen' is een speurtocht naar een speld in een hooiberg.

    • Salomon Bouman