Sonic Youth: rebellie is altijd te verkiezen bovenbraafheid

UTRECHT, 12 sept. Respectabele rockgroepen spelen niet in het clubcircuit; ze treden op in theaters met zitplaatsen, een foyer en koffie uit echte kopjes. Tot voor kort zag het er niet naar uit dat Sonic Youth de sprong naar een heuse concertzaal ooit zou maken. In zijn negenjarig bestaan wierp het Newyorkse viertal zich op als trendsetter van de underground in de popmuziek. Het genre werd aangeduid als 'Noise', platen verschenen op onafhankelijke labels en als er al een videoclip werd gemaakt, mocht die niet meer dan een paar dollar kosten.

Met ingang van het negende album Goo ('Smurrie') is daar verandering in gekomen. Voor de verspreiding werd nota bene een contract gesloten met de platenmaatschappij van Madonna, wier Into The Groove ze onder de schuilnaam Ciccone Youth eerder verbasterden tot de nietsontziende lawaaiversie Into The Groovey.

Gitarist Thurston Moore haast zich te vertellen dat de nieuwe zakelijke aanpak geen enkele invloed heeft op de artistieke inhoud, van de buitenissige toonsoorten waarin de gitaren worden gestemd tot het quasi-primitieve hoesontwerp. 'Het enige verschil is dat we gebruik maken van hetzelfde marketing-apparaat als Madonna. Wij maken de muziek, zij verkopen de platen.' In de hitparade zullen we Sonic Youth niet snel aantreffen. De groep is gespecialiseerd in harde, minimale gitaarmuziek waarin klankkleur, boventonen en sfeer belangrijker zijn dan traditionele zaken als melodie en songstructuur. 'Op onze vorige plaat Daydream Nation', zegt bassiste Kim Gordon, 'hadden alle nummers een duidelijk intro en een scherp afgebakend eind. Bij de daaropvolgende tournee bleek dat nogal jammer te zijn, omdat er binnen de songs geen mogelijkheid was om ze te laten groeien. Alles was van tevoren uitgedacht. Ditmaal hebben we onszelf meer ruimte voor improvisatie gegeven. Live zal de muziek dus heel anders klinken dan op de plaat. Het liefst vergeten we onze platen helemaal en beginnen we opnieuw als we het podium opstappen.' Gordon, Moore en tweede gitarist Lee Ranaldo speelden eerder in het orkest van de minimale componist Glenn Branca, die soms tientallen elektrische gitaren tegelijk dezelfde overstuurde accoorden liet voortbrengen. Thurston Moore verbaast zich over het feit dat er niet veel meer moderne componisten zijn, die gebruik maken van elementen uit de rock en roll.

'Branca's aanpak is uniek. Hij put vrijelijk uit het Amerikaanse muziekverleden, de Europese klassieke muziek en de meer academische aspecten van hedendaagse gecomponeerde muziek. In dat opzicht is hij vergelijkbaar met iemand als Strawinski, die zich verdiepte in Amerikaanse jazz en er een nieuwe wending aan gaf. In andere opzichten stel ik hem op gelijke hoogte met Gibby Haines van de Butthole Surfers, die weliswaar minder complexe, maar minstens zo inventieve muziekstukken bedenkt. Niet voor niets heeft Glenn Branca het over songs, wanneer hij over zijn composities spreekt.' Wat Branca het viertal niet kon afleren, was een opmerkelijke belangstelling voor de ordinaire Amerikaanse 'middle of the road'-muziek. De gladgestreken smartlappen van het keurige broer-en-zusduo The Carpenters deden tot voor kort dienst als pauzemuziek bij concerten van Sonic Youth, volgens Moore om 'de lange pauzes die we nodig hebben om onze gitaren te stemmen, voor het publiek draaglijk te maken'. Op Goo treffen we het nummer Tunic (Song For Karen), waarin Karen Carpenter bij monde van Kim Gordon op roerende wijze verslag doet van haar avonturen in de muzikantenhemel. 'Ze was een tragische figuur', verdedigt Kim haar oneerbiedige ode aan de in werkelijkheid aan anorexia nervosa te gronde gegane pop-heldin, 'die door veel Amerikanen werd beschouwd als het toppunt van gezond verstand en respect voor de oudere generatie. De les die we van haar kunnen leren, is dat een gezonde dosis rebellie in de meeste gevallen te verkiezen valt boven een al te brave levensloop'.

In Kiev, waar Sonic Youth aan het eind van een Russische tournee optrad, kreeg de pauzemuziek een hartverwarmende respons. 'Dankzij ons', zegt Moore, 'zijn The Carpenters nu beroemd in Rusland. Wij zijn inmiddels overgestapt op een tape met liedjes van Cher. Ondanks alle ingrepen van de plastische chirurg is dat ook een artieste met een bijzonder warme persoonlijkheid!' De vele navolgers van Sonic Youth denken soms dat er vooral veel oorverdovend kabaal voor nodig is om een even meeslepend, hypnotiserend effect te bereiken. Een misvatting, volgens Moore, die het bijzondere van zijn groep zoekt in de wisselwerking tussen de gitaren. 'We doen het onszelf aan om er een heleboel mee te sjouwen op tournee. We hebben ze stuk voor stuk nodig, omdat ze allemaal anders gestemd zijn. Er zijn groepen die bijzondere dingen doen met gitaren die op de traditionele manier gestemd zijn, maar wij willen het vocabulaire van de rock uitbreiden met geluiden die nog nooit eerder zijn gemaakt of gehoord. Alleen op die manier houden we het voor onszelf interessant. 'Hoewel we er zonder enige theoretische achtergrond mee begonnen, hebben we ons inmiddels aardig verdiept in het hoe en waarom van afwijkende toonsoorten. De oude bluesartiesten stemden hun gitaar al op een bijzondere manier, net als Keith Richards en Jimi Hendrix. We willen er ook niet al te academisch mee omgaan. Het belangrijkste is dat dat we doen wat het moment ons ingeeft.'