Milieu-eisen verpakkingen verbijsteren de industrie

DEN HAAG, 12 sept. Het ministerie van VROM heeft de handel en industrie in Nederland de stuipen op het lijf gejaagd. Circa 80 betrokken bedrijven overleggen al een maand of tien met het ministerie om in april van volgend jaar te komen tot een convenant dat de milieuvervuiling die verpakkingen veroorzaken moet terugdringen.

Doelstelling in het Nationaal Milieubeleidsplan Plus was om te komen tot een preventie van 10 procent in het jaar 2000. Daarbij werd gerekend met een autonome groei van 2 procent per jaar, zodat de uiteindelijke hoeveelheid milieu-afval in het jaar 2000 toch groter zal zijn dan nu. Maar de minister van VROM, Alders, had reeds erkend dat zelfs dit een ambitieuze doelstelling was.

Vorige maand kregen bedrijven en instellingen die meedoen aan het project Verpakkingen echter plots een schrijven van minister Alders in huis, waarin stond dat 'de hoeveelheid verpakkingsafval in absolute zin, ten opzichte van de hoeveelheid in het referentiejaar 1986, in het jaar 2000 met tenminste 10 procent dient te zijn afgenomen.' Volgens drs R. Mulder, directeur van de Stichting Verpakking en Milieu, de lobbygroep van handel en industrie, betekent die aangescherpte eis dat de industrie in het jaar 2000 dertig tot veertig procent minder verpakkingen zou moeten verbruiken. Dat is volgens hem 'onhaalbaar voor het bedrijfsleven.'

'Wat wij steeds meer voelen', aldus Mulder, 'is dat men verpakkingen ziet als ongewenste c.q. gevaarlijke stoffen. Dat de minister zegt: Ik wil zo min mogelijk verpakkingen.'

Mulder geeft toe dat niet iedere verpakking de toets van de kritiek kan doorstaan, maar heeft het idee dat de functie van verpakkingen niet meer mee wordt genomen in de beschouwingen ter departemente. Dat alleen het milieu-aspect telt.

Maar hij wijst op andere aspecten: De produktaansprakelijkheidswetgeving in de EG is aanzienlijk aangescherpt. Ondernemers kunnen gigantische straffen krijgen wanneer hun produkt niet deugt als het bij de consument belandt. Hij wijst op de recente discussie rond salmonella-vergiftingen in voedsel. Goede verpakkingen zijn essentieel om dat te voorkomen. Bovendien is verpakking een voorwaarde voor het functioneren van zelfsbedieningssupermarkten (Ahold topman drs P. J. Everaert is voorzitter van de raad van commissarissen van de Stichting). Ook voor de moderne marketing-technieken is verpakking essentieel. Merkartikelen bestaan bij de gratie van hun verpakking. Tenslotte is er voor miljarden geinvesteerd in verpakkingsapparatuur. Grote concerns gebruiken die machines om door heel Europa te leveren (Mulder zelf komt van Unilever). 'We kunnen ook geen armoedig verpakte spullen naar andere landen in Europa exporteren.'

Mulder begrijpt dan ook niet waarom de minister de eerdere eis, die hijzelf al ambitieus noemde, nu verder aanscherpt. Vooral omdat de trend in een steeds welvarender samenleving is naar meer verpakking. De mensen gebruiken meer produkten en luxere produkten. Luxere produkten zijn meer verpakt. Bovendien wilde consument steeds meer gebruikersgemak. Dan speelt de vergrijzing die leidt tot kleinere verpakkingen voor bejaarden, net zoals de veranderde leefpatronen in marketingtermen: de verdunning van het aantal huishoudens vraagt om afzonderlijke verpakkingen. Dan is er nog de individualisering van de smaak die leidt tot portieverpakkingen en eindeloze varieteiten van een produkt als slasaus. Mulder: 'In de Verenigde Staten stonden in 1980 in de schrappen van een gemiddelde supermarkt 13.000 produkten. Nu zijn dat er meer dan 20.000.' Die trend zal Nederland, met de kleinste supermarkten van Europa, ook ondergaan. In dat licht is de oorspronkelijke taakstelling al 'ongemeen scherp.' Toch wil de industrie alles op alles zetten om die oorspronkelijke taakstelling te halen. Mulder: 'Ondernemers willen niet dat hun verpakking in een kwaad daglicht staat. Hun handtekening staat er immers op.' Zijn aanbod is ervoor te zorgen dat straks bijna 100 procent van al het verpakkingsmateriaal opnieuw gebruikt kan worden. Nu al slaat Nederland qua hergebruik geen slecht figuur in de wereld. Van alle eenmalige glasverpakkingen komt nu 55 procent in de glasbak terecht voor hergebruik. Er wordt in Nederland jaarlijks 1,5 miljoen ton oud papier opgehaald. Van alle blik wordt 46 procent opnieuw verbruikt. Nu al wordt in totaal 45 procent van alle verpakkingsmateriaal herverwerkt. De industrie is bereid enkele tientallen miljoenen te investeren in een grootschalig proefproject om alle verpakkingsmateriaal in te zamelen en te zien hoe lonend herverwerking is. Dat project kan in juli beginnen. Daarnaast zijn er initiatieven als retourwinkels, het stimuleren van het gebruik van de glasbak en met wat meer magneetapparatuur kan alle blik worden verwerkt.

Bovendien is het in het belang van de industrie zelf dat de kosten van verpakkingen worden teruggedrongen. 'U moet eens kijken wat er gedaan is op het gebied van glasdikte, blikdikte of bijvoorbeeld de verpakking van wasmiddelen. Eerst zat 2 kilo waspoeder in pakken van 40 centimeter hoog, nu is dat 15 centimeter. De Nederlandse supermarkten zijn qua vloeroppervlak de kleinste van Europa en hebben er alle baat bij dat er minder lucht wordt verpakt.' Mulder legt er de nadruk op dat de industrie graag wil meewerken om te komen tot een convenant dat moet bepalen hoeveel verpakking er wordt gebruikt en hoe de verpakkingsreststoffen moeten worden verwerkt. Maar hij wil niet dat de overheid zich bemoeit met de manier waarop de industrie de milieubelasting door verpakkingen terugdringt. Hij krijgt de indruk dat het ministerie zich daar veel te veel mee wil bezighouden. Daar heeft men bijvoorbeeld hoge verwachtingen van het meermalig gebruik van verpakkingen, iets waar de industrie niet veel van verwacht in verband met de risico's (bijvloorbeeld milieuhygiene) het milieu-effect. Mulder vermoedt dat verpakkingen het in het milieubeleid extra moeten ontgelden omdat ze zo zichtbaar zijn. Het is vergelijkbaar met de problematiek van de hondepoep op straat die de mensen jarenlang meer bezighield dan de minder zichtbare varkensmest. Verpakkingen maken in Nederland jaarlijks 2,2 miljoen ton uit van de 40 miljoen ton afval (exclusief mest en baggerslip) die we met zijn allen produceren. Van die 2,2 miljoen ton komt weer 1 miljoen ton van huishoudens, een kwart van al het afval van huishoudens per jaar. Mulder vindt dat zijn aanbod om vrijwel alle verpakkingsmateriaal opnieuw te verwerken in plaats van te storten te weinig aandacht krijgt. 'Tenzij het idee is dat met verpakkingen maar eens een voorbeeld moet worden gesteld op milieugebied. Misschien dat beleidsmakers vinden dat we de consumptiemaatschappij maar eens aan moeten pakken, via de verpakkingen. Wij beginnen te denken dat het ministerie de consumptievrijheid wil aanpakken. Dat men denkt dat het makkelijker is de consument uit de verpakking te krijgen dan uit de auto.'

    • Paul Frentrop