American Trade Center: luchtkasteel of gat in markt

ROTTERDAM, 12 sept. De initiatiefnemers voor een groot handelscentrum in Heerlen hebben grote ambities. Ze zoeken niet alleen onderkomen voor een duizendtal Amerikaanse bedrijven, maar werken ook aan plannen voor een groot Japans handelscentrum in Nederland. 'Het lijkt me verstandiger dat ze meteen maar een World Trade Center opzetten, dan heb je alles in een', merkt M. M. J. Dijk van de Limburgse industriebank LIOF gekscherend op.

Het klinkt bijna te mooi om waar te kunnen zijn: Een groot handels- en distributiecentrum in Heerlen, bedoeld voor een duizendtal kleine en middelgrote Amerikaanse ondernemingen die willen inspelen op het verenigd Europa van na 1992. Burgemeester P. H. van Zeil (oud staatssecretaris van economische zaken) heeft er wel oren naar. Het complex, waarmee een investeringsbedrag van 600 miljoen gulden is gemoeid, zou in Europa 2.000 tot 5.000 nieuwe arbeidsplaatsen opleveren en in Amerika nog eens 50.000. Afgaande op uitlatingen van de initiatiefnemers, de heren L. T. Faber ('uit de handel'), J. Visscher ('zelfstandig administrateur') en J. Bakkum (oud Shell-employe), die speciaal voor dit doel anderhalf jaar geleden de stichting American Trade Center in het leven hebben geroepen, is het nu nog slechts een kwestie van tijd. De stichting zegt financiers te hebben gevonden, heeft dank zij tussenkomst van Van Zeil een optie kunnen nemen op 25 hectare grond van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds, heeft inmiddels een bouwaanvraag ingediend, wil binnenkort met minister Andriessen van Economische Zaken praten over een speciale subsidieregeling en concludeert uit onderzoek van het Amerikaanse marktonderzoeksbureau Thomas Marketing Info Center dat er onder kleine en middelgrote Amerikaanse ondernemingen meer dan voldoende belangstelling is voor een handelscentrum.

Het wachten is nu alleen nog op finale toestemming van Heerlen, meent American Trade Center. En dan kan nog voor het einde van dit jaar met de bouw worden begonnen opdat het complex in 1993 kan worden opgeleverd. Maar of het zover komt zal mede afhangen van de uitkomst van het onderzoek dat de fraude afdeling van de Amsterdamse politie heeft afgerond naar vermeende valsheid in geschrifte bij leidende figuren binnen de stichting. De stichting is overtuigd van een goede afloop. Volgens de stichting komt er geen dagvaarding en is het politie-onderzoek gebaseerd op 'roddels en afgunst' uit de bouwwereld. In het Belgische plaatsje Maasmechelen, iets over de grens met Nederland, is het plan voor een groot handels- en distributiecentrum al meer dan een jaar bekend. Burgemeester W. Terwingen heeft zich hoogstpersoonlijk ingezet om het complex binnen de grenzen van zijn gemeente te halen. Maar daar lijkt uiteindelijk niets van te komen. De plannen waren al in een ver gevorderd stadium, American Trade Center had al een optie op grond, het architectenbureau Abma/Dirks had de maquettes en bouwtekeningen klaarliggen, de Nederlandse aannemer NBM Amstelland (die de bouw turn key zou aanvatten) stond in de startblokken en de door de gemeente gesteunde subsidieaanvragen waren reeds de deur uit, toen langzaam maar zeker duidelijk werd dat het in Belgie uiteindelijk toch niets zou worden.

Over de oorzaak van de breuk tussen Maasmechelen en American Trade Center doen verschillende verhalen de ronde. De stichting vertelt dat de belastingfaciliteiten in Belgie plotseling veel minder rooskleurig bleken te zijn dan aanvankelijk was aangenomen. De burgemeester van Maasmechelen houdt het er op dat de stichting gewoonweg niet in staat bleek een goed businessplan op te stellen ('ik wacht er nog steeds op'), en ook het accountantskantoor Price Waterhouse dat in Belgie door Amsterdam Trade Center werd ingeschakeld, zoekt het in het gebrek aan financiele onderbouwing.

Hoe het ook zij, over een ding zijn alle betrokkenen het ieder geval eens: het is het een pracht van een plan en de initiatiefnemers weten hun geesteskind op een pakkende manier voor het voetlicht te brengen. De stichting strooit met goed ogende glossy folders en verkondigt zelfs hier en daar dat president Bush het complex zal komen openen.

Inzet is de aanleg van een omvangrijk distributie-, expositie en handelscentrum, een zevental kantoorgebouwen rondom een circelvormig expositiecentrum met uitvoerige interne en externe communicatiemogelijkheden, met opslag- en assemblagehallen en met een groot aantal geavanceerde diensten.

Het Nederlandse bouwconcern NBM Amstelland zag onmiddellijk brood in dit ambitieuze projekt en is eigenlijk van meet af aan bij American Trade Center Europe betrokken geweest. M. G. van den Broek, voormalig topman van NBM Amstelland die deze zomer om nog onduidelijke redenen opstapte ('het heeft niets met dit project te maken'), heeft zich hoogstpersoonlijk voor de zaak ingezet. Hij heeft wel vagelijk gehoord dat de initiatiefnemers door de politie worden onderzocht maar hecht veel meer waarde aan het projekt zelf: 'Het enige dat je als bouwer doet is zorgen dat je zekerheid hebt, dat het een bonafide project is, dat de betaling is geregeld.' Volgens de directeur van het projectontwikkelingsbureau van NBM Amstelland, G. Alblas, hebben de eerste bouwvergaderingen al plaatsgehad en staat NBM Amstelland op het punt contracten te tekenen met nog een paar onderaannemers.

En als we Bakkum en Visscher mogen geloven is ook de financiering kortgeleden rondgekomen. Een Duitse beleggingsgroep waarvan Bakkum nog niet de naam wil prijsgeven zou bereid zijn 600 miljoen gulden in het project te steken. Onderhandelingen met de vorige financier liepen niet goed af. Arconado Management Services in Amsterdam, een van de grootste Zweedse onroerendgoedbelegger op de Nederlandse markt, zag aanvankelijk wel wat in het project in Maasmechelen en toonde zich in principe bereid 200 miljoen dollar in American Trade Center Europe te steken. Maar Arconado haakte af toen bleek dat American Trade Center geen enkele zekerheid kon geven over de Amerikaanse beleggers die het initiatief zouden steunen, aldus de directeur van Arconado Nederland, A. D. Vreeswijk. Bakkum komt evenwel met het verhaal dat de stichting Arconado aan de kant heeft geschoven omdat de Zweedse beleggers het project al weer aan het doorverkopen waren op de Scandinavische markt. Ook Philips was bij de voorbereidingen van het project in Belgie betrokken. Volgens Bakkum zou de elektronicagigant voor 150 miljoen gulden de 'binnenkant' van het complex willen verzorgen, maar vond de stichting dat bedrag veel te hoog. 'Als je voor een normale fax zeg twee gulden betaalt, brengt Philips je zes gulden in rekening.'

Philips zelf wil er niets over kwijt. Het accountants Price Waterhouse, dat vorig jaar door American Trade Center werd benaderd om verkennende studies in Belgie te verrichten, was aanvankelijk geheel overdonderd door de mooie plannen. 'Het was op het eerste gezicht een mooi project; mooie maquettes en een goed verhaal', vertelt L. Narraina van de Brusselse vestiging van Price Waterhouse. Maar uiteindelijk haakte Price Waterhouse toch af, na maanden van onderzoek en ook maanden van gekissebis met de opdrachtgever. 'Ze bleken uiteindelijk helemaal niet over een business plan te beschikken. Er waren helemaal geen harde cijfers. Omdat we op geen enkele wijze een degelijk inzicht konden verwerven in de financiele basis van het project, hebben we ons formeel terugetrokken', aldus Narainna. 'Ze kunnen heel mooi praten, maar als het op feiten aankomt komen de problemen.' De Stichting American Trade Center zegt in opdracht te werken voor 'een aantal grote Amerikaanse beleggers'.

Namen wil Bakkum aanvankelijk niet noemen. Volgens Narraina van Price Waterhouse is de kans groot dat er helemaal geen Amerikaanse beleggers achter zitten en dat het hele project een opzetje is van de stichtingsbestuurders.

De stichting kan volgens eigen zeggen accountantsrapporten overleggen waaruit blijkt dat de aandeelhouders van ATC Europe NV 250 miljoen dollar verschaffen plus 50 miljoen aandelenkapitaal.

Na lang aandringen komt Bakkum uiteindelijk toch met de naam van een enkele Amerikaanse belegger die American Trade Center financieel zou steunen: een zekere Miller uit Chicago die zelf een eenmansbedrijf op het terrein van exportbevordering. Andere namen van Amerikaanse partners wil Bakkum vooralsnog even geheim houden.