Terughoudendheid na Cambodjaans akkoord

JAKARTA, 11 sept. Hand in hand en met een tevreden glimlach poseerden de vier voormannen van Cambodja's oorlogvoerende partijen gisteravond in Jakarta voor de persfotografen. Aanleiding voor dit vertoon van eensgezindheid was een heus akkoord. In een gemeenschappelijke verklaring lieten de vier factieleiders weten dat zij een Hoge Nationale Raad hadden gevormd en dat het vredesplan voor Cambodja van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad van de Verenideg Naties 'in zijn geheel' is aanvaard als basis voor een regeling van hun conflict.

In de balzaal van Hotel Indonesia vierde de Indonesische minister van buitenlandse zaken Ali Alatas gisteravond een persoonlijke triomf. Tijdens een persconferentie noemde hij het akkoord, dat door zijn bemiddeling tot stand kwam, 'van enorm belang'.

De samenstelling van de Hoge Nationale Raad is geheel in overeenstemming met de verdeelsleutel die prins Sihanouk zaterdag vanuit Peking suggereerde, nadat hij had aangekondigd te ziek te zijn om de beraadslagingen bij te wonen. De raad bestaat uit twaalf man, zes leden van de pro-Vietnamese regering in Phnom Penh en zes leden van de verzetscoalitie. De drie oppositiegroepen leveren elk twee leden. Volgens de overeenkomst is de raad 'het enige legitieme gezagsorgaan' dat in de overgangsperiode voorafgaande aan verkiezingen 'de onafhankelijkheid, soevereiniteit en eenheid van Cambodja' zal belichamen en het land naar buiten toe onder meer in de Verenigde Naties zal vertegenwoordigen. Overeenkomstig de suggestie van prins Sihanouk kan de raad 'als zij dat verkiest' een voorzitter benoemen, die dan een dertiende zetel zal bezetten. Mocht het zover komen, dan lijkt Sihanouk de aangewezen man voor het voorzitterschap. Die liet gisteren echter weten dat hij de komende zes maanden om gezondheidsredenen niet beschikbaar is voor een politieke functie. Dit zeer tot verbazing van goed ingevoerde diplomaten in Jakarta. Zij vermoeden dat de prins weinig vertrouwen heeft in de nieuwe constructie en zijn politieke kruit vooralsnog droog wil houden.

Er is ook wel enige reden voor terughoudendheid. De Raad bestaat nu op papier, maar er is in Jakarta niet besloten wanneer de eerste bijeenkomst zal plaatshebben. Dat Rode Khmer-leider Khieu Samphan de overeenkomst onderschrijft betekent dat zijn factie nu voor het eerst akkoord gaat met een evenredige zetelverdeling tussen de regering Hun Sen en het gezamenlijke verzet. Hij relativeerde de betekenis van het akkoord: 'Deze raad is op zich niet de oplossing in het vredesproces'. Op de vraag waarom het akkoord niet rept van een staakt-het-vuren tussen de strijdende partijen, antwoordde hij: 'We zijn hier niet om alle problemen op te lossen'.

Zolang de burgeroorlog doorgaat kunnen de Rode Khmer hun onderhandelingspositie op het slagveld versterken.

De vier strijdende partijen in Cambodja hebben in Jakarta een getuigenis van goede wil afgelegd tegenover de steeds ongeduldiger Grote Vijf. Het was vooral de ferme druk uit Washington, Moskou en Peking die hen gisteren tot elkaar brachten. Maar, zoals Rode Khmer-leider Khieu Samphan het uitdrukte, 'er blijven nog genoeg problemen op te lossen voor een Parijse vredesconferentie'.