Sovjet-regering verliest greep op economie; Paniek in Sovjet-Unie

MOSKOU, 11 sept. President Michail Gorbatsjov erkent nu ook dat de regering geen greep meer heeft op de Sovjet Unie. Premier Ryzjkov is er nog steeds niet in geslaagd een eensgezind economisch hervormingsprogramma te formuleren en buiten het Kremlin neemt bovendien de maatschappelijke chaos alleen maar toe.

Gisteren besloot Gorbatsjov door het gebrek aan overeenstemming in eigen kring om het economische hervormingsprogramma, waarover de afgelopen weken een hard politieke gevecht wordt gevoerd, niet persoonlijk aan de Opperste Sovjet van de unie te presenteren. De politieke risico's die daarmee verbonden zijn, heeft hij op de valreep overgelaten aan premier Nikolaj Ryzjkov. Diens aftreden wordt nu letterlijk dagelijks geeist. Tot gisteren ging iedereen er van uit dat Gorbatsjov zelf de politieke strijd met de Opperste Sovjet zou aangaan. De woordvoerder van het staatshoofd had dat vorige week expliciet verklaard. In opdracht van de president werd de afgelopen anderhalve week door speciale werkgroepen naarstig naar een tussenweg gezocht die zowel zou kunnen leiden naar een radikaal begin van hervormingen als het politieke gezicht van Ryzjkov zou kunnen redden.

Parlementsvoorzitter Anatoli Loekjanov (tevens een van de naaste vertrouwelingen van Gorbatsjov) suggereerde gisteren zelfs dat vrijdagnacht al een compromis zou zijn bereikt tussen de regering, die wordt gedomineerd door de centralisten, en de hervormers rond de Russische leider Boris Jeltsin en de presidentiele economische adviseur Sjatalin, voorstanders van een radikale decentralisatie. Sjatalin en zijn medestanders, wier 'vijfhonderd dagen'-programma door het parlement van de Russische federatie (de grootste deelrepubliek van de Sovjet Unie) tot richtsnoer is genomen en in wetgeving wordt omgezet, hadden de mogelijkheden tot compromis tot nu toe steeds ontkend. De beslissing om Ryzjkov alsnog zijn eigen beleidsplan voor het centrale parlement te laten verdedigen, viel in een steeds slechter wordend economisch en politiek klimaat. De Opperste Sovjet, die de plannen van de regering voor het zomerreces had teruggestuurd uit onvrede over de daarin vervatte prijsverhogingen, bleek gisteren op haar eerste zitting na de vakantie niet gezeggelijker te zijn geworden. Tijdens een ordedebat kondigde de Interregionale Groep, de fractie van de radikale democraten in het centrale parlement, bij monde van burgemeester Anatoli Sobtsjak van Leningrad aan dat ze hoe dan ook met een motie van wantrouwen jegens Ryzjkov zou komen. Zo'n politieke actie zou wel eens in vruchtbare bodem kunnen vallen. In het land heerst 'feitelijke paniek', aldus de formele regeringskrant Izvestia.

Tijdens een persconferentie, waarop Sobstsjak en diens Moskouse collega Gavril Popov van de regering eisten de festiviteiten ter ere van de Oktoberrevolutie dit jaar uit pieteit voor de leefomstadigheden van het volk te beperken tot een militaire parade op het Rode Plein, concludeerde Popov dat alleen het vertrek van Ryzjkov nog een 'realistische stap' zou zijn. De burgemeester van Moskou reageerde zeer agressief op kritische vragen over de voedselsituatie in zijn stad. Hoewel hij zei alle verantwoordelijkheid voor de toestand in Moskou op zich te willen nemen, weet hij de omstandigheden aan partij en haar administratieve commandosysteem.

    • Hubert Smeets