Duurdere nafta nog geen reden voor paniek in chemie

ROTTERDAM, 11 sept. De prijs van nafta is als gevolg van de Golfcrisis de afgelopen anderhalve maand nagenoeg verdubbeld. Slecht nieuws voor de petrochemie, een van de belangrijkste afnemers, maar nog geen reden om de noodklok te luiden. 'Het is te vroeg om al problemen te zien', zegt David Beynon, directeur van het Britse chemieconcern ICI, bestuurder van de Europese petrochemievereniging (APPE) en voorzitter van de vereniging van kunststoffabrikanten in Europa (APME). 'De meeste chemiebedrijven zijn groot en gediversifieerd. Die kunnen een stootje opvangen. Zo'n prijsverhoging veroorzaakt natuurlijk schade, maar het effect laat zich moeilijk kwantificeren.' Nafta is een van de belangrijkste prijsbepalers voor een keur aan plastics waarvoor het de grondstof is. De prijs houdt nauw verband met die van ruwe olie en steeg van zo'n 150 dollar per ton in juli tot een voorlopig hoogtepunt van 349 dollar op 23 augustus. Gisteren kostte een ton nafta 292 dollar.

Het Britse dagblad Financial Times schatte recentelijk dat de Europese chemische industrie dit jaar als gevolg van de duurdere nafta 5 miljard dollar (bijna 9 miljard gulden) meer zou moeten uitgeven. In augustus zou de bedrijfstak al 400 tot 500 miljoen dollar extra hebben moeten betalen.

Rondvraag leert dat die prijsverhoging deels aan de klanten kon worden doorgegeven. Wel is soms sprake van enige vertraging, afhankelijk van de duur van contracten. Kwartaalcontracten die net voor de Golfcrisis waren afgesloten zijn nu pas aan herziening toe.

Behalve van vraag en aanbod hangt de omvang van de prijsverhogingen ook af van de kwaliteit van de kunststof. Hoe lager, hoe nadrukkelijker de olie- of naftakosten in de prijs tot uitdrukking komen. LDPE (lage dichtheid polyetheen), de betrekkelijk ordinaire grondstof voor plastic tasjes en dergelijke, volgde de olieprijsstijging op de voet. Hoogwaardige plastics, waarop de kosten van het produktieproces meer invloed hebben, konden de duurdere grondstof nog 'absorberen'. 'Althans, tijdelijk', meldt Dow Chemical, dat in Terneuzen veel soorten plastics produceert. 'In oktober zullen we ook voor produkten als latex en thermoplastics prijsverhogingen moeten doorvoeren.' Waar Dow Chemical het lopende kwartaal zijn prijzen heeft aangepast, is dit gebeurd met percentages van 10 tot 25. Maar een deel daarvan was al gepland voor de crisis in het Midden-Oosten uitbrak, zegt een woordvoerder Dows magere resultaten in het tweede kwartaal noopten daartoe.

Ook Shell zegt de prijsverhoging, afhankelijk van de contractvorm met afnemers, voor een deel te hebben kunnen verdisconteren. Etheen kost nu 1100 D-mark per ton, tegenover 800 D-mark voor de Golfcrisis. De produktie ervan is op dit moment niet kostendekkend, bevestigt de woordvoerder. 'Maar na anderhalve maand is het nog te vroeg om te zeggen of de huidige verliezen zichtbaar zullen zijn in het jaarresultaat', zegt hij.

Beleggers die vorig jaar bij de beursgang van DSM werden gewaarschuwd voor de gevoeligheid die dit chemieconcern juist voor dit olieprijzen heeft, zullen dezer dagen met interesse naar het Limburgse bedrijf kijken. Maar de schade valt mee, zegt een woordvoerder. 'Het negatieve gevolg van de duurdere nafta en olie blijft vooralsnog beperkt tot een gemiddelde prijsverhoging van onze kunststoffen van vijftien pfennig per kilo.'

Of dat betekent dat DSM verlies lijdt op naftaprodukten, wil hij niet zeggen. Wel wijst de woordvoerder erop dat een deel van de gekraakte nafta als brandstof teruggaat naar de oliemaatschappijen. En aangezien hiervoor dagprijzen gelden, is hier geen sprake van een tegenvaller.

De zegsman wijst erop dat de DSM-krakers bovendien speling hebben in de grondstofkeuze, doordat ze ook gasolie, LPG of gasderivaten kunnen verwerken. Weliswaar zijn de prijzen van deze grondstoffen eveneens gerelateerd aan prijs van ruwe olie, maar ook fracties van centen verschil kunnen DSM dat drie miljoen ton aardolieprodukten per jaar kraakt tegenover concurrenten in een gunstiger positie brengen.

Bij DSM is wel een duidelijk gestegen vraag naar kunststoffen geconstateerd, toen gealarmeerde afnemers wegens de sterke prijsstijging grotere voorraden wilden aanleggen. Volgens de woordvoerder is daarop nauwelijks gereageerd. 'Bestendige relaties hebben voorrang. Onder deze omstandigheden accepteer je geen exorbitante orders. Het is zo al moeilijk genoeg om de zaken stabiel te houden.' Bovendien is er weinig ruimte voor extra werk: 'We draaien op topcapaciteit.' Met de huidige prijsstijgingen valt te leven, aldus de woordvoerder, zolang het maar geleidelijk gaat: 'Je kan ze niet ineens doorberekenen, maar over een langere periode is het gemakkelijk op te vangen.'

Voor DSM is er niet zoiets als een kritieke grens voor de olieprijs. 'Het wordt pas ernstig', stelt de zegsman, 'als de dure olie tot een recessie leidt.'