Tijd en plaats

EEN VAN DE prinsessen van Koeweit achtte gisteren het moment gekomen om op te roepen tot gewapende strijd om haar land te bevrijden. Wat stellen de Verenigde Naties voor, wat stelt de wereld voor als de veroveraar niet onmiddellijk wordt verdreven? zo vroeg zij zich af. Voor het slachtoffer is het vanzelfsprekend dat er snel recht wordt gedaan de prinses gaf uiting aan een zeer klassieke emotie.

De werkelijkheid is ingewikkelder, zoals de top van Helsinki tezelfdertijd nog eens duidelijk maakte. Er zijn immers meer belangen in het spel dan alleen die van het slachtoffer, in dit geval het van de kaart geveegde Koeweit. Zeker, de presidenten Bush en Gorbatsjov onderstreepten de duurzaamheid van de eensgezindheid waarmee zij ruim een maand geleden de agressie van de Irakezen hadden veroordeeld en hun aanvoerder Saddam Hussein hadden gesommeerd zich zonder verdere plichtplegingen terug te trekken. Maar afgezet tegen de onbeschaamdheid waarmee diezelfde Saddam Hussein het volkenrecht, de grote mogendheden en de rest van de wereld aan zijn laars lapt, klonken de per gezamenlijk communique herhaalde waarschuwingen en veroordelingen betrekkelijk onderkoeld. In hun openbare optreden legden beide staatshoofden het accent op hun voorkeur voor een vreedzame oplossing van het conflict.

IN ZOVERRE het conflict tussen de volkerengemeenschap en Irak via de televisie wordt uitgevochten, heeft de top betekenis gehad. Het bijna bondgenootschappelijke optreden van Bush en Gorbatsjov voor de verenigde camera's is in dit opzicht veelzeggender dan de tegelijkertijd opgeheven arm van hun vertegenwoordigers in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Maar het staat nog te bezien of Saddam Hussein zelf er van onder de indruk is geraakt. In het harde pokerspel van de macht geven woorden niet per se de doorslag, hoeveel hoop er steeds weer in mag worden geinvesteerd.

Twee zaken zullen bepalend zijn voor het verdere verloop van het drama. In de eerste plaats gaat het om de doeltreffendheid van de boycot. Voor zover Saddam Hussein van zijn doelen wordt afgehouden, is de effectiviteit al grotendeels verzekerd. Die doelen waren: verwerving van extra inkomen uit een drastische verhoging van de olieprijs, verzekering van inkomen voor Irak uit bronnen in Koeweit en ruime toegang tot het zeegebied van de Golf. De inlijving van het emiraat had hem alle drie moeten opleveren, maar door de boycot blijven zij een fata morgana. Maar of de boycot Saddam Hussein zal bewegen Koeweit weer te verlaten, is een andere kwestie. Irak heeft zijn territoriale eisen aan Iran al ingetrokken. Na een eventueel vertrek uit Koeweit zou het regime in Bagdad de rekening gepresenteerd krijgen van tien jaar bloedig wanbeleid dat van de eigen bevolking onmenselijke offers vergde, dat het in vele opzichten rijke Irak armlastig maakte en dat uiteindelijk niets zou hebben opgeleverd.

DE TWEE leiders in Helsinki bijeen hebben volgehouden dat zij niet over militaire opties hebben gesproken, wat een Amerikaanse senator de uitroep ontlokte: hoe zijn zij daarin in hemelsnaam geslaagd? Gezien de halsstarrigheid van Bagdad zou een nadere uitspraak daarover in het communique niet hebben misstaan. De zinsnede: wij zijn erop voorbereid aanvullende maatregelen te nemen die verenigbaar zijn met het Handvest van de Verenigde Naties geeft eerder uitdrukking aan de bedachtzaamheid van de auteurs dan aan hun beslistheid in deze. Voor alle partijen zou een duidelijke grens, getrokken in de tijd, zijn nut kunnen hebben gehad. Maar, anderzijds, wat nuttig is en doelmatig kan niet vanuit het laten we zeggen terughoudende Europa worden voorgeschreven. Wie de offers voor zijn rekening neemt, bepaalt het tijdstip waarop en de plaats waar zij worden gebracht.