Patijn: kleine gemeenten chanteren bestuur provincie

UTRECHT, 10 sept. De anders altijd zo beminnelijke Zuidhollandse commissaris van de koningin S. Patijn kon zich afgelopen zaterdag niet meer inhouden. Hij sprak op een bijeenkomst van de Wiardi Beckmanstichting over een onderwerp dat in Nederland en binnen de PvdA steeds meer gaat lijken op een hervatting van een gezelschapspel: hoeveel provincies en gemeenten moet Nederland hebben? Deze keer was gekozen voor de bestuurlijke problemen rond de grote steden, die steeds krapper in hun jasje komen te zitten. Patijn hekelde de opstelling van vooral de kleinere randgemeenten die, volgens hem, allerlei planologische of infra-structurele ontwikkelingen frusteren, tegenhouden of alleen gebruiken om er zelf beter van te worden. 'De kleine randgemeenten blijven zeuren tot ze er bij doodvallen. Als er een weg moet worden aangelegd over hun grondgebied, willen ze er een gemeenschapshuis of ik weet niet wat voor terug hebben, anders gaan ze procederen. Met de gemeente Rijswijk die tegen de bouw van een provinciale afvalverwerkingsinstallatie is, correspondeer ik alleen nog maar via een advokaat', zo gaf hij als voorbeeld. 'Terwijl de grote steden financieel creperen heb ik de afgelopen zes jaar als commissaris 28 nieuwe gemeentehuizen in kleinere gemeenten geopend, allemaal betaald uit eigen reserves. Het is pure chantagepolitiek', brieste Patijn.

Toch is hij geen voorstander van grootschalige gemeentelijke herindelingen of voor de vorming van grote agglomeratiegemeenten in de stedelijke gebieden waarbij de kleinere gemeenten belangrijke bevoegdheden zullen moeten overdragen. Patijn ziet meer in het maken van vrijwillige afspraken op grond van de bestaande Wet Gemeenschappelijke Regelingen (WGR). Hij wil wel paal en perk stellen aan het bouwen van woningen in de randgemeenten ten behoeve van de inwoners van de grote stad. In dat geval, zo is zijn mening, dienen grenscorrecties worden uitgevoerd ten gunste van de grote centrumgemeente. 'Anders maak je die kleine randgemeenten alleen nog maar sterker.' Absoluut oneens was hij het met de burgemeester van Eindhoven J. van Kemenade die eerder op de dag een welhaast wetenschappelijk pleidooi voor de vorming van agglomeratiegemeenten had gehouden en daarbij ook nog een rol voor de provincies zag weggelegd. 'Van Kemenade moet mij dan maar eens uitleggen wat ik dan nog moet doen. Ik zet de stoelen op tafel en ga buiten wandelen. Of ik word commissaris van Overflakkee en Bodegraven', aldus Patijn.

Hij wilde ook nog wel even kwijt dat de houding van vooral lokale PvdA-bestuurders ten opzichte van de provincie hem in het geheel niet bevalt. 'Statenleden worden beschouwd als tweede-rangs bestuurders. Als je moe bent van het werk in de gemeenteraad ga je uitrusten in de Staten. En omdat wij in de PvdA geen dubbelfuncties toestaan, barst ik in mijn Staten van gemeentesecretarissen en andere hoofden van gemeentelijke diensten.' Van Kemenade had eerder de mogelijkheden beschreven die tot een oplossing van de bestuurlijke problematiek in Nederland moeten leiden. Hij schetste tien mogelijke modellen die uiteen liepen van het samenvoegen van WGR-regio's via het herindelen van Nederland in zestig gemeenten, tot aan het door hem voorgestane model van agglomeratiegemeenten in stedelijke gebieden.

Hij hekelde de huidige praktijk van samenwerkingsverbanden die voor de burger, maar vaak ook voor de raadsleden van de aangesloten gemeenten, ondoorzichtig en dus ondemocratisch werken. Een rechtstreeks gekozen bestuur voor een nieuw te vormen agglomeratiegemeente, waarbij de bestaande randgemeenten kunnen blijven functioneren als deelgemeenten, verdient volgens hem de voorkeur.

Op landelijke niveau moeten hiervoor de voorwaarden worden geschapen door een Kaderwet. Tenslotte raadde Van Kemenade het houden van experimenten - met verwijzing naar het mislukte Openbaar Lichaam Rijnmond - ten sterkste af.

De discussie over de bestuurlijke problematiek zal zeer binnenkort een landelijk vervolg krijgen als de Raad voor het Binnenlands Bestuur over drie weken met een advies komt over het rapport van de commissie Montijn. Deze commissie heeft een groot aantal aanbevelingen gedaan voor de versteviging van de positie van de grote steden in de Randstad. Gezien de discussie en de verwarring die dit onderwerp op de bijeenkomst van afgelopen zaterdag al teweeg bracht, moet worden betwijfeld of het sleutelen aan de gemeentelijke en provinciale autonomie snel tot oplossingen zal leiden. Wat dat betreft kan Patijn wel eens gelijk krijgen toen hij opmerkte dat straks door de vorming van 26 politieregio's de hele discussie over de gemeentelijke en provinciale herindeling achterhaald blijkt.

    • Henk Kool