NIJDAMS VRIJAGE MET DE TECHNIEK

Jelle Nijdam verloor gisteren de tijdrit om de Grote Prijs Eddy Merckx met slechts een seconde verschil van ploeggenoot Frans Maassen. Nijdam zorgde in Brussel met toestemming van de Belgische jury voor een primeur door met een dicht achterwiel met drie ronde gaten te rijden. Een wiel met drie brede kunstofspaken werd (nog) niet toegestaan. Een ander technische vondst werd hem noodlottig. Halverwege brak een armsteun op zijn stuur, waardoor hij een voorsprong van ruim een halve minuut uit handen gaf.

Wielertijdritten zijn de laatste jaren uitgegroeid tot uitstallingen van de nieuwste technische snufjes. Kleding, sturen, pedalen, zadels, frames, helmen en wielen zijn vooral sinds de Italiaan Francesco Moser in 1984 het twaalf jaar oude en onschendbaar geachte werelduurrecord van Eddy Merckx verpulverde, in de meeste extravagante vormen uitgeprobeerd. Tour de France-winnaar Greg LeMond is tegenwoordig in de wielersport de trendsetter met sturen die in de triathlon hun primeur beleefden. De juryleden moeten bijna na elke tijdrit aerodynamische vondsten toetsen aan de reglementen van de internationale wielerunie (UCI). Daarom besloot de UCI twee weken geleden tijdens het congres in Japan met ingang van volgend jaar alle technische ontwikkelingen toe te laten, mits de fiets drie steunpunten heeft en aan gelimiteerde maten voldoet.

Jelle Nijdam, met Erik Breukink van Nederlands beste tijdrijder, probeerde gisteren tijdens de Grote Prijs Eddy Merckx (een tijdrit van 57,4 kilometer rondom het Heizel-stadion te Brussel) als eerste te profiteren van de technische versoepeling. Hij liet een achterwiel op zijn fiets monteren dat noch spaken bevatte noch helemaal dicht was, maar met drie ronde gaten in de schijf van een kunsstofvezel (twaron) was uitgevoerd. Volgens ontwerper Eric van Breemen was tijdens fietsritten in het technisch liberale triathlon gebleken dat dit halfopen wiel bij wind minder gevoelig was dan de inmiddels conventionele dichte uitvoering; vooral in de bochten kunnen grote sterke manen als Nijdam veel voordeel ondervinden.

Juryvoorzitter

De test van Van Breemens uitvinding droeg een provocatief karakter, omdat een paar weken geleden de juryvoorzitter van de Ronde van Nederland, Wim Roosenburg, had geweigerd Nijdam in de beslissende tijdrit met het nieuwe wiel te laten vertrekken. Van Breemen toog daarom voor de start van de tijdrit in Brussel met twee wielen naar juryvoorzitter Nico Ledent. In de ene hand de bekritiseerde uitvoering, in de andere een met drie brede uit kunsstof vervaardigde spaken. Van een aan de laatste vrijwel identiek model had LeMond in de afgelopen Tour de France al de primeur willen hebben. Maar de jury ter plekke wees de Amerikaan op artikel 49 van het technisch reglement waarin staat dat een wiel minimaal zestien en maximaal veertig spaken moet bevatten of helemaal dicht moet zijn.

Omdat de vrijgave van technische ontwikkelingen pas met ingang van volgend jaar schijnt in te gaan, mocht Nijdam (nog) niet over het driespaaksmodel beschikken. De uitvoering met de drie gaten vond wel genade in de ogen van de Belg. Volgens hem om de doodeenvoudige reden omdat het reglement daarin sinds vorig jaar voorziet. Ledent wekte vorig jaar tijdens de Grote Prijs Eddy Merckx de woede op bij Laurent Fignon door dezelfde triathlonbeugel op het stuur waarmee LeMond in de afsluitende Tour-tijdrit hem uit de gele trui reed, af te keuren. Vooral om dergelijke incidenten het gevolg van de verschillende jury-interpretaties te voorkomen, heeft de internationale unie de strijd tegen de vernieuwingen opgegeven. Profsectie-voorzitter Hein Verbruggen: 'We staan machteloos. Het begrip fiets is moeilijk te defini(F)eren. Reglementering is bijna onmogelijk, als iedere keer een ander niet gespecialiseerde juryvoorziter erover moet oordelen.' De snelheid van een fiets wordt niet alleen bevorderd door de drie gaten maar ook door de constructie van naaf en as, waardoor het wiel alleen al in de hand als een tol aanzienlijk langer blijft doordraaien dan de klassieke uitvoering. De wielschijf draait spanningsvrij om het naafgedeelte. In de naaf van Van Breemen, een voormalig beeldend kunstenaar die zich ten doel heeft gesteld het vervoermiddel van de toekomst te ontwerpen, is een soort kogeillager verwerkt, gebaseerd op zuivere pasvorm. Een schroef-element ontbreekt. 'Ik werk met duizendsten van een millimeter. Dat kan je met de oude nooit bereiken. Die moet voortdurend worden bijgesteld en dan ben je al onzuiver bezig.'

Volgens de oud-amateurwielrenner is een superlichtlopend wiel de basis van de wedstrijdsport.

Vliegwiel-effect

Van Breemen beweegt zich al zo'n vier jaar in de triathlon-sport, waar zijn materiaal aanvankelijk met scepsis werd begroet. Dezelfde argwaan ontmoet hij nu in de wielersport. 'Ik ben een concurrent van de grote fietsfabrikanten.'

Hij veronderstelt dat sommigen zelfs met zijn ideeen aan de haal zullen gaan als ze de kans krijgen. De fietsenbouwers hebben de macht, meent Van Breemen. Als zij willen dat de reglementen worden aangepast, gebeurt dat. Geconfronteerd met de veronderstelling uit de Belgische hoek dat het wiel dat Nijdam gebruikte, onreglementair is omdat door een gewichtje in de schijf een vliegwiel-effect ontstaat, stelt Van Breemen voor zijn vinding en plein public open te snijden.

De primeur van Brussel slaagde slechts ten dele. Een technisch mankement weerhield Nijdam ervan voor het eerst de Grote Eddy Merckx te winnen. Dat de overwinning zijn ploeggenoot Frans Maassen ten deel viel, was nauwelijks een troost. Slechts een seconde en 54 honderdsten scheidden Nijdam van Maassen, die was uitgerust met een 'gewoon' dicht achterwiel. Vijftien kilometer voor het einde lag de gereputeerde tijdrijder nog liefst ruim een halve minuut voor op Maassen. Halfweg, op ongeveer 28 kilometer, brak om een onverklaarbare reden een van de armsteunen van de stuurbeugel. De voorsprong op Maassen bedroeg op dat moment 17 seconden. Zonder het belangrijke rustpunt voor zijn rechter arm verdubbelde Nijdam zelfs nog de marge. 'Maar je gaat scheef op je fiets zitten. Daardoor ga je steeds meer sukkelen. En voordat je het weet is de cadans weg. Ik heb nog even overwogen een andere fiets te nemen. Maar dat was een gewone. En door een wissel raak je helemaal uit het ritme.' Nijdam miste een kans voor open doel. Hoewel hij uit ervaring wist dat het parcours hem niet ligt, kreeg hij door het gebrek aan conditie bij concurrenten als Marie en Mottet en dank zij het geavanceerde materiaal een riante mogelijkheid de tijdrit te winnen en een handvol computerpunten te binnen te halen. Nijdam, die tijdens trainingen regelmatig experimenteert met materiaal en al in de Ronde van Nederland met de dikke as van Van Breemen reed, toonde zich uiterst tevreden met het wiel. 'Je kunt natuurlijk niet bewijzen dat ik sneller heb gereden dan ik met ander materiaal zou hebben gedaan. Maar het liep licht.'

Maassen vierde de overwinning als de belangrijkste uit zijn loopbaan. Nog nooit won de Limburger een lange tijdrit. En nog wel vijf dagen na zijn aankomst uit Japan, waar hij zondag deelde in het echec van de Nederlanders. Als gold het een revanche op de Belgen Dhaenens en De Wolf, die meenden dank zij een betere voorbereiding het WK gedomineerd te hebben, begroette Maassen de zege. 'Maar ik vind het wel lullig voor Nijdam, die ene seconde.'

Raas kende maar een uitleg: 'Allebei haalden ze in de eerste ronde een renner in. Maar Maassen zag de laatste twintig kilometer Marie vlak voor zich rijden. Dat was een perfect richtpunt. Dat is misschien belangrijker dan welk materiaal dan ook. Zo'n wiel is leuk. Maar het zijn toch de benen die het moeten doen.'

    • Guus van Holland