Mooie beelden uit Irkoetsk, maar weinig Jeltsin

Emile Fallaux is neergestreken in Irkoetsk, drie dagen met de trein, elf tijdzones en zesduizend kilometer ten oosten van Moskou, om er de komende drie maanden elke twee weken voor de VPRO verslag te doen van perestrojka en glasnost op zijn Siberisch: 'de invloed van de grote politiek op het leven van alledag', zoals hij het gisteren, in zijn eerste videobrief, uitdrukte.

Voorlopig is die beperkt, zo bleek uit die eerste bijdrage uit Irkoetsk. Siberische beelden: houten huisjes, ietwat vervallen, met afbladderende gele en blauwe verf; het immense verdriet van afscheidnemende meisjes op het station, met stille consternatie gadegeslagen door de witbeschorte kioskhoudster; beelden uit Fallaux' flat, met uitzicht natuurlijk op andere flats en oude houten huizen die natuurlijk moeten wijken voor nog meer flats, want ook hier is vooruitgang van beton. Een rustige stad, verkeersknooppunt weliswaar, want hier scheiden zich de spoorlijnen naar het Sovjet-Verre Oosten en Japan en die naar China en Mongolie, maar niettemin, de belangrijkste sociale gebeurtenis is de opening van het schoolseizoen, de Dag van de Kennis, met veel gladiolen en met dansende kleuters in de aula.

Fallaux toont de stedelijke kraamkliniek, waar bezoekuren niet bestaan en mannen een week lang buiten op de stoep moeten wachten op het nieuws van hun vaderschap. Waar de ramen alleen met mooi weer open mogen en waar aldus de communicatie tussen de jonge moeder en de jonge vader problemen oplevert als zij blijkt te zijn ondergebracht op een hogere verdieping. Waarom er geen bezoekuur bestaat krijgen we spijtig genoeg niet te horen. Wel klaagt een van de twee aanwezige artsen over de primitieve uitrusting men werkt nog met houten stethoscopen , betreurt Fallaux de hoge zuigelingensterfte en klaagt iedereen die erover wordt aangesproken over het ontbreken van voorbehoedsmiddelen.

Of Fallaux in Irkoetsk te zien krijgt wat hij hoopt er te zien te krijgen de weerslag van het beleid van Michail Gorbatsjov en vooral van de radicale Boris Jeltsin in een verre achterafplaats in Siberie is de vraag. Drie maanden wil hij er blijven. Maar vijf jaar na het aantreden van Gorbatsjov lijkt alles in Irkoetsk nog bij het oude en ook de meer recente installatie van Boris Jeltsin als president van de Russische Republiek lijkt hier nog niet tot merkbare veranderingen te hebben geleid. Op school wordt de kindertjes nog altijd verteld dat onze partij en onze regering alle moeite doen om de vrede op onze planeet te bewaren, want de mensen hebben vrede nodig, waarop de hele klas braaf op rijm dreunt dat kinderen vrede nodig hebben: hetzelfde gedicht is zonder twijfel een generatie geleden al door hun ouders opgedreund. Burgemeester Govorin houdt voor de VPRO-camera een braaf praatje over de grootse dingen die de mensen van Irkoetsk willen verrichten en over de mooie toekomst die hen wacht, ook een tekst die uit de nagelaten portefeuille van zijn Brezjneviaanse voorgangers kan stammen.

Nee, voorlopig, zegt Fallaux, zijn de enige rimpelingen in het leven van Irkoetsk die van de brede Angara en is van perestrojka en glasnost weinig te merken: van grote politiek geen spoor. Van kleine wel, als Govorins gemeenteraad de noodtoestand uitroept omdat de aardappeloogst dreigt te verrotten en de scholieren en ambtenaren het veld op worden gestuurd om hem binnen te halen. Mooie beelden, gisteravond in die eerste videobrief, maar weinig Jelstin, en dat kon wel eens zo blijven.

    • Peter Michielsen