Kamer: sancties tegen Z.-Afrika moeten blijven

DURBAN, 10 sept. De sancties tegen Zuid-Afrika moeten voorlopig grotendeels worden gehandhaafd. Dat vindt een meerderheid van de Kamerdelegatie die Zuid-Afrika bezoekt.

De opvattingen van de zeven Kamerleden van de delegatie zijn na tientallen gesprekken met direct betrokkenen over de situatie in Zuid-Afrika niet fundamenteel veranderd. Op VVD-vertegenwoordiger Weisglas na willen zij allen dat de politieke, economische en culturele sancties, zoals die nu tegenover het land gelden, voorlopig blijven.

Op cultureel en wetenschappelijk vlak moet, zo vindt de meerderheid van de delegatie, echter weer veel meer uitwisseling mogelijk zijn, zonder dat het eind jaren zeventig opgezegde cultureel verdrag zal worden geactiveerd. Er kan pas een nieuw cultureel verdrag komen, vinden alle Kamerleden, als er vrije verkiezingen in het land zijn geweest en er een nieuwe regering met een zwarte leider zit. Wel kan gerichte financiele steun worden gegeven aan projecten die zwarte mensen ondersteunen, vooral op onderwijs- en scholingsterrein. Een investeringsstop moet voorlopig worden gehandhaafd. Het wetsvoorstel waarin het verbod op nieuwe investeringen wordt geregeld hoeft niet te worden behandeld in de Tweede Kamer, maar mag ook niet worden ingetrokken. 'Dit wetsvoorstel moet boven de markt blijven hangen', zei Verspaget (PvdA). Dat de Tweede Kamer een delegatie naar Zuid-Afrika heeft afgevaardigd; dat deze delegatie met president De Klerk en een reeks ministers heeft gesproken en dat De Klerk volgende maand op bezoek in Nederland mag komen, is al een hele reeks versoepelingen in de houding tegenover Zuid-Afrika, aldus Verspaget.

Weisglas (VVD) wil in de Tweede Kamer een motie indienen waarin het wetsontwerp over nieuwe investeringen definitief wordt ingetrokken. 'Daarmee geven we De Klerk nog voor zijn komst naar Nederland een steuntje in de rug, vooral tegenover zijn blanke concurrenten aan de uiterste rechterzijde.' Alle zeven Kamerleden hebben veel respect voor de politiek van president De Klerk om Apartheid op te heffen. Maar concreet is er voor de zwarte bevolking weinig veranderd en de politieke meningsverschillen tussen Zuidafrikaanse regering en het Afrikaanse Nationale Congres van Nelson Mandela zijn dermate groot, dat handhaving van het merendeel van de sancties essentieel blijft om druk te houden op de blanke machthebbers. Dat is de opvatting van alle delegatieleden.

De beide CDA-Kamerleden Aarts en De Hoop Scheffer hebben zich echter nog niet zo duidelijk uitgelaten over welke sancties zouden kunnen worden opgeheven. De Hoop Scheffer wil zijn definitieve opvatting pas na afloop van de reis morgen geven. De Hoop Scheffer en Aarts neigen naar een mogelijke intrekking van de investeringswet. 'Ik had me thuis niet gerealiseerd dat de problemen hier zo groot zijn met betrekking tot de situatie van na Apartheid', zegt De Hoop Scheffer. 'Ik geloof niet dat De Klerk tijdens of vlak voor zijn bezoek aan Nederland iets mee moet krijgen', aldus Van Traa (PvdA). Eisma van D66: 'Het is moeilijk niet van De Klerk onder de indruk te raken, maar alles bekijkend, in het bijzonder het geweld, moet er nog erg veel gebeuren.'

Voor Eisma is dat geen reden de verhoudingen geheel te normaliseren. Het bezoek aan Zuid-Afrika heeft hem eerder in die mening gesterkt dan hem ervan afgebracht.