'In Tibet heerst al veertig jaar staat van beleg'

AMSTERDAM, 10 sept. Hij pakt mijn hand stevig vast, knijpt erin en zegt dan z'n lippen krullen speels: 'Wat zou U vragen?' 'Als ik Uwe Heiligheid was, zou ik vragen of Nederland stappen wil nemen tegen China, zoals met Irak is gebeurd, vraagt U om fregatten'.

De Dalai Lama schatert het uit. 'Dat zou zeer onrealistisch zijn', zegt hij. De Tibetaanse geestelijke en politieke leider zou vanmiddag in Den Haag, aan het eind van zijn vierdaags bezoek aan Nederland, een onderhoud hebben met minister van den Broek (buitenlandse zaken). De boeddhistische leider in ballingschap bezocht ons land twee maal eerder, in 1973 en 1986, zonder dat hem een officiele ontvangst ten deel viel. De Tibetaanse delegatie beschouwt het gesprek met Van den Broek als het begin van een Nederlandse erkenning van de volkenrechtelijke juistheid van de Tibetaanse zaak. 'De waarheid heeft ons verder gebracht, veel regeringen veranderen hun standpunt over Tibet', laat de Dalai Lama alvast weten. Een woordvoerder van buitenlandse zaken zegt dat de Nederlandse regering de Dalai Lama ontvangt als religieus leider, zonder zijn politieke doeleinden te ondersteunen. De Chinese ambassade betreurt de ontvangst. 'Iedereen weet dat de Dalai Lama niet een gewone religieuze leider is, maar een politieke balling die betrokken is bij plannen het Chinese moederland te splijten. De Chinese regering is gekant tegen ontmoetingen tussen officiele vertegenwoordigers van welk land ook met de Dalai Lama', aldus een woordvoerder van de ambassade.

De 55-jarige Dalai Lama nam het afgelopen weekeinde deel aan een symposium over wetenschap en spiritualiteit. Hij noemt zichzelf ook liever een 'spiritueel leider' dan een politicus. Ontspannen pratend op zijn hotelkamer weet hij de actualiteit op handige wijze in zijn politieke opstelling te verwerken. Een vergelijking tussen de Chinese annexatie van Tibet in 1950 en de Iraakse inlijving van Koeweit, vorige maand, ligt voor de hand: 'Net als Irak in het geval van Koeweit heeft China historische gronden aangedragen voor de verovering van Tibet. Maar terwijl Irak en Koeweit in taal, cultuur en godsdienst ten minste nog overkomsten vertonen, verschilt Tibet in alle opzichten van China.' Er klinkt spijt in zijn stem over het feit dat Koeweit de aandacht krijgt die Tibet nooit heeft gehad. 'Koeweit was lid van de Verenigde Naties, Tibet was dat in 1950 nog niet.'

Het communisme noemt hij een 'gevaarlijk dictatoriaal systeem'.

Groene leider

In zijn autobiografie die de Dalai Lama gisteren in Amsterdam presenteerde schrijft hij niettemin politiek dicht bij het socialisme te staan. 'Ik zie die twee dingen apart', reageert hij, 'ik ben niet tegen het communisme, maar tegen datgene wat er van is gemaakt. Als Karl Marx nog zou leven zou hij veel van zijn volgelingen de huid vol schelden.'

De Dalai Lama zou, als hij ooit kon deelnemen aan vrije verkiezingen, stemmen op een 'partij voor de behoeftigen'.

Hij voelt zich het meest aangetrokken tot de 'groene' partijen, maar heeft al laten doorschemeren zelf in een vrij Tibet geen politieke rol te willen vervullen.1989 was voor de Volksrepubliek China en voor Tibet een cruciaal jaar. In maart 1989 kwamen de Tibetanen in opstand tegen de Chinese overheersing, een maand later begonnen studenten in Peking hun beweging voor democratie. Aan beide rebellieen maakte het communistische bewind met harde hand een einde. 'Voor de korte termijn is de situatie voor ons verslechterd', zegt de Dalai Lama. 'De repressie is toegenomen. Op de lange duur is 1989 een voordeel, het Plein van de Hemelse Vrede heeft de levensduur van het Chinese communistische regime verkort en veel van de scepsis van buitenstaanders ten aanzien van Tibet is nu verdwenen.' De Tibetaanse leider legt er de nadruk op dat het versoepelen van de staat van beleg in Tibet, waartoe de Chinese autoriteiten eerder dit jaar overgingen, nauwelijks betekenis heeft: 'In Tibet heerst al veertig jaar een staat van beleg en het regime is zeer streng.'

Hij verwijst naar de recente verklaring van een overgelopen Chinese journalist, die vorig jaar als verslaggever werkte in Tibet en heeft onthuld dat bij de opstand van de Tibetanen niet 16 slachtoffers vielen, zoals toen officieel werd gezegd, maar 450. Zijn hoop op terugkeer naar Tibet is groter dan ooit: 'Ik heb het gevoel dat het binnen tien jaar zal gebeuren. Het jaar 2000 lijkt me wel wat. Maar misschien bedriegt mijn gevoel me wel. Ik zal verder vechten, ik kan niet anders. Ook al brand je je aan het vuur, je moet het vuur bestrijden. En als ik toch in ballingschap sterf dan komt er een nieuwe Dalai Lama die mijn fakkel zal overnemen.' Als een van de belangrijkste problemen voor Tibet ziet hij het Chinese bevolkingsvraagstuk. Sinds de inlijving verhuisden miljoenen Chinezen al dan niet gedwongen naar het uitgestrekte Tibet, waardoor de Tibetanen een minderheid in eigen land zijn geworden.

Toch toont hij zich optimistisch: 'De ineenstorting van het communisme is voor ons een zeer gunstige ontwikkeling. Het staat vast dat ook in China tussen nu en twee jaar meer democratie zal komen. Ik ben blij dat we onze vasthoudendheid de afgelopen veertig jaar geen moment zijn kwijtgeraakt.' In eigen huis stelt de Dalai Lama orde op zaken nadat eerder dit jaar vast kwam te staan dat medewerkers van Zijne Heiligheid geld hadden aangenomen van nationalistisch China (Taiwan), naar verluidt voor politieke en persoonlijke doeleinden. 'Het is een gecompliceerde zaak', zegt hij over de Taiwan-connectie. 'Menselijke zwakte heeft enkele van mijn mensen gedreven tot onoorbare handelingen. Dat is niet nieuw, de afgelopen veertig jaar zijn er altijd individuen in mijn gevolg geweest die ondeugende dingen hebben gedaan. De kwestie is nu zo goed als opgelost. ' Een innemende man, de Dalai Lama. Niet de naieve persoon waar sommigen hem voor houden. Hij weet wat er in de wereld te koop is en hoe hij het kan krijgen. Zijn naaste medewerker kijkt op de klok. De boodschap komt over, maar niet bij de Dalai Lama, hij praat door, legt ten slotte zijn ziel en zaligheid bloot: 'De ruggegraat van mijn logica bestaat uit de overtuiging dat niets het menselijke verlangen naar democratie kan stuiten.'

    • Lolke van der Heide