Schaken

De Engelse grootmeester Michael Stean drukte de partij die u hieronder ziet af in zijn rubriek in de Observer en schreef: 'De partij van vandaag is al vele malen gespeeld, maar alleen in onze dromen.' Zou hij dezelfde zwakte hebben als ik? Het kan bijna niet anders. Als ik in een schaaktijdschrift een bijzonder mooie partij zie, stel ik me voor dat ik hem zelf speel.

Alle details zie ik scherp voor me. Het schitterende paardoffer op de achttiende zet. De toeschouwers in de zaal zien de zet uitgevoerd op het demonstratiebord. Ze kijken ongelovig. Heeft onze jonge held zijn verstand verloren? Langzaam dringt tot de meest deskundige toeschouwers iets door van mijn magistrale conceptie. Opgewonden bespreken zij de duizelingwekkende mogelijkheden. Wanhopig maant de wedstrijdleider hen tot stilte. De tegenstander, die inmiddels rood is aangelopen, zoekt vergeefs een uitweg. Ik sta op en wandel ontspannen langs de andere borden. Abonneer u op een schaaktijdschrift, het geeft uw leven nieuwe glans.

Zelfs de allergrootsten kunnen zich overgeven aan zulke fantasieen. Je zou denken dat Aljechin niet hoefde te dromen, omdat de werkelijkheid van zijn partijen mooi genoeg was. Toch gaf hij in zijn mooiste boek een partij, ' gespeeld door de auteur in Moskou 1915.' Een schitterende partij met in de slotstelling vijf dames op het bord. Ook een beetje ongeloofwaardig. Later bleek dat Aljechin alle prachtzetten uit zijn duim had gezogen.

Soms zijn onze fantasieen duidelijk sadistisch van aard. Als we een partij zien die in eerste instantie afgebroken was en in de tweede zitting door een verbluffende, volstrekt onverwachte afgegeven zet wordt beslist. Ik stel me mijn tegenstander voor, die een dag lang in zalige onwetendheid verkeert, terwijl zijn vonnis al geveld is. Hij denkt nog dat hij gaat winnen. Hij komt aan het bord voor de hervatting. De arbiter haalt de afgegeven zet uit de enveloppe en voert hem uit op het bord. Mijn tegenstander heeft de zet in het geheel niet zien aankomen. Toch is hij een zeer sterke speler en het duurt slechts kort voordat de afschuwelijke waarheid tot hem doordringt. Ik sta op. Omdat ik mij altijd zeer correct gedraag probeer ik een medelevende glimlach te onderdrukken.

Waar je op moet letten is dat droom en werkelijkheid niet door elkaar gaan lopen. Het is niet goed om over je eigen partijen te fantaseren. Je begint een vermetele aanval, onder opoffering van een stuk vlieg je de vijandelijke koning naar de strot. Zal er straks een bewonderend applaus in de zaal opgaan? De vraag stellen is het antwoord oproepen. Nee. Je hebt een simpele verdediging over het hoofd gezien. De toeschouwers verlaten hoofdschuddend de zaal. Verloren als een kind, hoor je ze zeggen.

Wit Schlosser-zwart Csom, Boedapest 19901. c2-c4 c7-c5 2. g2-g3 Pg8-f6 3. Lf1-g2 e7-e6 4. Pg1-f3 Lf8-e7 5. 0-0 0-0 6. d2-d4 c5xd4 7. Pf3xd4 a7-a6 8. b2-b3 d7-d6 9. Lc1-b2 Dd8-c7 10. Pb1-c3 Pb8-d7 11. Ta1-c1 Tf8-d8 12. e2-e3 Pd7-f8 13. Dd1-e2 Lc8-d7 14. f2-f4 h7-h6 15. g3-g4 Pf8-g6 16. g4-g5 h6xg5 17. f4xg5 Pf6-h7 Op deze stelling hebben beide partijen aangestuurd. Op het eerste gezicht lijkt het of zwart daar gelijk in had, hij heeft veld e5 voor zijn paard verworven en de witte pion op g5 is niet meer te dekken. Nu slaat onverwacht een bom in. 18. Pc3-d5! Het schitterende paardoffer op de achttiende zet. 18... Dc7-c5 De tegenstander, rood aangelopen, zoekt vergeefs een uitweg. Het is jammer dat hij het offer niet aannam. Na 18... exd5 zou wit zijn aanval met een tweede offer, nog mooier dan het vorige, voortzetten: 19. Txf7! Kxf7 20. Lxd5+ en ondanks zijn enorme materiele achterstand heeft wit na 20... Ke8 21. Dh5 of 20... Kf8 21. Tf1+ een beslissende aanval. 19. b3-b4 Dc5-a7 20. De2-h5 Le7xg5 21. Tf1xf7 Pg6-e5 Nu is het duidelijk dat zwart het torenoffer niet kan aannemen. Na 21... Kxf7 22. Dxh7 wint wit. 22. Tc1-f1 Het is opmerkelijk dat zwart, ondanks alle witte offers, nog steeds niet de tijd heeft gevonden om een stuk te pakken. 22... e6xd5 Eindelijk, maar wit staat klaar om op waardige manier de partij uit te maken. 23. Tf7xg7+! Nu een torenoffer dat wel aangenomen moet worden. 23... Kg8xg7 24. Tf1-f7+ En nog een. 24... Pe5xf7 25. Pd4-e6+ En zwart gaf op. Na 25... Kg8 volgt 26. Dg6 mat 'en een regen van goudstukken', schrijft Stean. Hij doelt op het voorval dat zich volgens de legende zou hebben voorgedaan in Breslau 1912. Levitzky-Marshall, ..Dg3. Wit gaf meteen op. Hij gaat mat of blijft na 24. Dxg3 Pe2+ een stuk achter. Toen zij van hun verbazing bekomen waren gooiden de dankbare toeschouwers een regen van gouden munten op het bord.

Ik ben u nog de uitslag schuldig van het toernooi in Praag, waar ik vorige week over schreef. Timman won met 4 uit 5, Short werd tweede met 31/2 punt. Een goede week voor Nederland. Jeroen Piket en Rini Kuijf kwamen terug van een toernooi in Corfu, blakend van gezondheid en zelfvertrouwen. Piket had het toernooi gewonnen met 71/2 uit 9, Kuijf deelde de tweede plaats met 7 punten.

    • Hans Ree