REINCARNATIE GROTE WP

Als een feniks is de Grote Winkler Prins uit zijn as herrezen. Nog in 1987 leek het een uitgemaakte zaak dat Nederland het voortaan zonder grote encyclopedie zou moeten stellen. De Oosthoek, de Summa, de Nederlandse Larousse, de Spectrum Encyclopedie en de WP hadden in de jaren zestig en zeventig gouden tijden beleefd. Met de economische recessie van begin jaren tachtig stortte de markt echter in. De ene na de andere uitgever besloot dat een nieuwe grote encyclopedie commercieel niet meer haalbaar was voor het Nederlandse taalgebied.

De WP mocht dan lange tijd de ruggegraat van de uitgeverij Elsevier zijn geweest, soms zelfs de kurk waarop zij dreef, wie de tijd verstond besefte dat de toekomst aan de elektronische media was, de encyclopedie op beeldplaat of CD-ROM. De succesvolle achtste druk van de Grote Winkler Prins, waarvan vijfentachtigduizend complete series van vijfentwintig delen werden verkocht, zou tevens de laatste zijn.

Toch verschijnen deze maand nog wel goud op snee A tot Amalia en Amalrik tot Atmosfeer, de eerste twee delen van de geheel herziene, negende druk, waarvan in mei 1993 het zesentwintigste en laatste deel moet uitkomen. ' We willen aan de buitenkant laten zien dat het een waardevol en klassiek produkt is, ' zegt hoofdredacteur dr. L. C. M. Rost. Een pr-bureau en een reclamebureau zijn in de arm genomen om het klassieke produkt middels reclamespots en 06-nummers onder de aandacht van het Nederlandse en Belgische publiek te brengen. Sonja Barend zal op een speciale bijeenkomst voor de pers volgens haar eigen programmaformule journalisten op belang van het naslagwerk wijzen. Bij inschrijving voor 1 april kost de encyclopedie 165 gulden per deel, daarna 175 gulden.

Sonja Barend staat overigens, net als bijvoorbeeld Mies Bouwman en W. L. Brugsma, met een levensbeschrijving in de nieuwe WP vermeld. ' We besteden meer dan voorheen aandacht aan persoonlijkheden van de televisie en het bedrijfsleven', zegt Rost. ' Het criterium of we iemand opnemen is: geniet hij over tien jaar nog een zekere bekendheid? Zo is er nu de discussie: nemen we Frans Swarttouw wel of niet op? Wat heeft hij gepresteerd dat over tien jaar nog bekend is? Gelukkig hoeven we die vraag niet meteen te beantwoorden, want we zijn nog niet bij de S.'

Ruud Gullit, Jan des Bouvrie, de Sex Pistols, Wubbo Ockels en Frans de la Haye (ontwerper van het Auping-bed) hebben de lakmoesproef al doorstaan.

De vijftien man tellende redactie kijkt overigens niet voortdurend naar de televisie om te zien wat er op het moment 'in' is, onderstreept J. Spaans, hoofdredacteur voor de alfa- en gammawetenschappen; de encyclopedie streeft naar diepgang en holt niet achter de waan van de dag aan. Zo worden van de Alberti's Willy noch Willeke vermeld, maar wel Domenico (Italiaans componist), Friedrich August von (Duits geoloog), Leon Battista (Italiaans humanist) en Rafael Alberti (Spaans dichter). Rost: ' Onze stelregel is: wat opgezocht zou kunnen worden hoort er in te staan, en wat mensen toch niet opzoeken mag eruit. We besteden meer aandacht aan archeologie, techniek, milieu en oosterse godsdiensten dan vroeger, en minder aan christelijke onderwerpen, die traditioneel wel erg uitgebreid werden behandeld.' Dank zij het gebruik van de personal computer konden de produktiekosten van de WP tot dertig procent worden teruggebracht een belangrijk argument voor Elsevier om toch aan een negende druk te beginnen. De totale investering bedraagt nu een miljoen gulden per deel. Voor de consument is een elektronische uitvoering van het naslagwerk volgens Rost ondanks de hooggespannen verwachtingen van enkele jaren geleden niet weggelegd. De bestaande encyclopedie op beeldscherm (het via viditel te consulteren Encytel), bevat veel minder informatie dan de WP, aldus Rost, en dat kan ook niet anders. ' Voor de informatie die wij op een boekpagina hebben staan, heb je tien of meer beeldschermpagina's nodig.

En je 'bladert' veel minder makkelijk met een scherm. Het is een heel ander medium. Als je de Winkler Prins op beeldscherm wilt aanbieden moet je de informatie terugbrengen tot eenvijfde en dan is het de Grote Winkler Prins niet meer. Bovendien wordt het veel te duur: wanneer je zo'n ingekorte versie bijvoorbeeld op een CD-ROM aanbiedt, verwacht de klant dat je ieder half jaar met een volkomen nieuw, geactualiseerd plaatje komt. Daarvoor heb je dan weer een hele staf nodig die de informatie voortdurend up-to-date maakt.' Met de actualiteit heeft elke encyclopedie een wat gespannen verhouding. De laatste ontwikkelingen in Armenie heeft de nieuwe WP nog kunnen meenemen de deadline voor het desbetreffende deel was 22 februari ' en sindsdien is er gelukkig niets meer gebeurd', aldus Rost. Ook de Duitse eenwording kan onder de D nog mee waar mogelijk haalt Rost het woord Bondsrepubliek voor Duitsland alvast weg, ' want daar heeft straks toch niemand het meer over'. Toch raken onvermijdelijk bepaalde onderwerpen met het voorthollen van de geschiedenis achterhaald. ' Maar daarvoor hebben we onze jaarboeken en supplementen. Trouwens: wat er op dit moment bijvoorbeeld in Irak gebeurt wil iedereen nu bijhouden van dag tot dag, maar dat is over een jaar terug te brengen tot een zin. De gebeurtenissen van gisteren lees je niet in een encyclopedie, maar wel de achtergronden van wat gisteren is gebeurd.' VERFDe doopsgezinde dominee Anthony Winkler Prins schreef van 1869 tot 1882 nog eigenhandig de eerste grote Geillustreerde Encyclopedie van Nederland. Aan de negende Grote Winkler Prins werkten zo'n vijfhonderd auteurs mee. De tekst van de achtste druk vormde het uitgangspunt, die bewerkt, aangevuld of geheel vervangen werd. ' Heel sterk uitgebreid is het onderwerp verf bijvoorbeeld, ' zegt Rost, ' want er is de afgelopen jaren veel gebeurd in de verf. Zo hebben we nu in het artikel over aangroeiwerende verf een passage over de daardoor veroorzaakte milieu-problemen opgenomen. Helemaal nieuw is ook het artikel AIDS. Dat heeft zoveel verschillende raakvlakken medisch, sociaal, politiek dat het naar twintig mensen is geweest voor het zijn defintieve vorm had.'

In vergelijking met de vorige druk telt de nieuwe WP een deel extra. De delen zijn iets kleiner (zodat ze makkelijker in de hand liggen, aldus Rost), maar dank zij ' een magerder lettertype dat erg zuinig met de ruimte omspringt' heeft de redactie vier procent meer tekst in de encyclopedie kwijtgekund. Was in de achtste druk het aantal illustraties en kleine tekstjes in de marge fors opgevoerd om te kunnen concurreren met de visueel sterke encyclopedie van Het Spectrum, de nieuwe druk die geen concurrenten meer heeft bevat veel minder plaatjes en heeft zo een veel zakelijker aanzien.

Elsevier en dochter-onderneming Argus, de eigenlijke uitgever van de WP, verwachten zestigduizend exemplaren af te zetten. De klassieke colporteur, ooit de schrik van menig spaarzaam huisgezin, zal daarvoor overigens niet meer op pad worden gestuurd. Wie prijs stelt op een huisbezoek, kan een afspraak met een zogeheten verkoopmedewerkster maken. Rost: ' Een vrouw heeft niet het odium dat ze een voet tussen de deur wil krijgen om iemand plat te praten.'

    • Juurd Eijsvoogel