Hollands Dagboek

Rindert Kromhout is kinderboekenschrijver en recensent. Zijn boeken zijn vertaald in het Japans, Duits en Deens. Als Nederlandse vertegenwoordiger van the International Board on Books for Young People bezocht hij deze week het congres van deze organisatie in de Verenigde Staten.

Donderdag 30 augustus

Dollars gekocht. Zaterdag vertrek naar Williamsburg, Virginia, voor een congres over kinderboeken, georganiseerd door de IBBY, the International Board on Books for Young People. Belangrijkste doelstelling van de IBBY was en is nog om via literatuur bij kinderen begrip te kweken voor andere kinderen van waar ook ter wereld. In haar 35-jarig bestaan is de organisatie uitgegroeid tot een club van mensen die zich professioneel met kinderboeken bezig houden. Ervaringen worden uitgewisseld, problemen worden besproken en indien mogelijk wordt de kinderliteratuur gestimuleerd in landen waar ze nog niet zo bloeit als bijvoorbeeld bij ons. Ik vertegenwoordig Nederland samen met collega en IBBY-Nederland voorzitter Jan de Zanger, secretaris Joke Thiel en bibliothecaresse Wendy de Graaff.

We gaan niet uitsluitend om het congres bij te wonen en waar gewenst aan de discussies deel te nemen, maar ook om een en ander op te steken van of aan te merken op de organisatie van het geheel. Nederland is namelijk kandidaat het IBBY-congres in 1994 te organiseren. De Nederlandse kinderliteratuur geniet aanzien in de wereld - en terecht. Er wordt hier goed geschreven en geillustreerd. Het thema dit jaar is interessant: 'Literacy through literature - children's books make a difference'. Het belang van lezen door kinderen kan niet genoeg worden benadrukt. Via boeken ontdekken ze wat er in de wereld te koop is, bovendien zijn kinderen die lezen zoveel mondiger dan kinderen die niet lezen. Dat merk ik bij elke lezing die ik geef opnieuw: leeskinderen weten hun vragen en opmerkingen zoveel beter te formuleren dan kinderen die niet lezen.

Gekookt voor Rosine en voor Pieter.

Vrijdag

Slecht geslapen. Er heerst een muggenplaag in mijn slaapkamer. Om de tien minuten opgestaan om muggen te vermoorden. Vanochtend vroeg een afspraak om te gaan zwemmen met T. Ze kwam weer eens niet opdagen. Ik kwaad naar huis. Werd bijna omver gereden door een vrouw op een fiets die links reed. Ze fietste zonder iets te zeggen door. Trut. Heb nu een humeur om op te schieten. Ik ga maar weer naar bed.

Kreeg het verzoek van een bibliotheek in het Oude Westen in Rotterdam met schoolklassen over mijn boeken te komen praten. Krijg momenteel, door de naderende kinderboekenweek, bijna dagelijks dergelijke telefoontjes. Ik ga daar graag op in, niet alleen omdat dit werk meer geld oplevert dan de boeken zelf, maar vooral omdat een gesprek met een schrijver een enorme leesstimulans voor de kinderen geeft. Als zo'n gesprek leuk is, krijgen ze trek in boeken. En vooral in achterstandswijken als het Oude Westen, waar ze op dit vlak van huis uit weinig meekrijgen, is het een plezier kinderen leeslustig te zien worden.

Zaterdag

Gisteravond het leven besproken met M. en R. Veel whisky gedronken. Desalniettemin onrustig geslapen. Die verdomde muggen. Op Schiphol afscheid van Pieter genomen. Een week zonder hem, hoe houd ik het vol? Reken d'r maar op, lezers, dat ik op jullie schouders kom uithuilen als 't me teveel wordt.

Avond

De eerste kennismaking met Amerika is niet al te positief. In New York allereerst naar de immigratiedienst geweest. Honderden Europeanen worden er bijna letterlijk als vee bijeengedreven, van tijd tot tijd wezen zwarte, somber kijkende meisjes een paar kandidaat-bezoekers van dit land aan, die naar voren mochten komen om door ambtenaren lang en ongeduldig te worden ondervraagd. Kafka's Amerika is er niets bij vergeleken.

Kennedy Airport is het meest inefficiente, chaotische, verouderde vliegveld dat ik ooit heb gezien. Niets staat duidelijk aangegeven, niemand is bereid je vriendelijk te woord te staan. Het mag een wonder heten dat het ons uiteindelijk lukte het vliegtuig naar Richmond te vinden.

Na een reis die achttien uur in beslag nam, in het hotel gearriveerd. Hoorde uit Nederland, van Pieter, dat bij het Hollands dagboek van een ander een foto van mij staat. Een week te vroeg, die foto. Ik moet daar wel om grinniken.

Zondag

Williamsburg is een opnieuw in achttiende-eeuwse stijl opgetrokken kolonistenstadje: toeristisch, charmant, warm. Vijfendertig graden, hoge luchtvochtigheidsgraad. De openingsceremonie van het congres. Lange toespraken door Amerikaanse boekendames. Het meest opvallend was een voordracht door een aan The Children's Book Council verbonden dame, die vertelde over de huidige stand van zaken rondom het kinderboek in de V. S. Er zijn veel goede kinderboeken van al wat oudere Amerikaanse schrijvers, zei ze, en er zijn veel goede kinderboeken van een nieuwe generatie Amerikaanse schrijvers. Over uit welk buitenland dan ook vertaalde kinderboeken zweeg ze. Dat is typerend voor de situatie hier. Er is nauwelijks enige belangstelling voor boeken uit andere landen.

Geborreld met Jan de Zanger. Elkaars werk bewonderd. De 'verplichte boekenlijst' waarvan in Nederland sprake is, besproken. Als die lijst er ooit komt, kun je er zeker van zijn dat die 21 boeken de meest gehate boeken van Nederland worden. Op de lijst natuurlijk geen enkel jeugdboek. Het is nog altijd niet doorgedrongen dat jeugdboeken prachtige literatuur kunnen zijn en heel wat toegankelijker voor middelbare scholieren dan bijvoorbeeld De donkere kamer van Damocles. Waar gaat het literatuuronderwijs nu eigenlijk om? Waarom staat het plezier in lezen nooit voorop? Aan het congres nemen zo'n vijfhonderd personen deel van over de hele wereld: schrijvers, onderwijzers, uitgevers, illustratoren en veel, heel veel Amerikaanse bibliothecaressen op leeftijd. Jonge mensen ontbreken nagenoeg.

'sAvonds receptie. In de massa congresgangers mijn Japanse collega Akiko Sueyoshi gevonden. Een hartelijk weerzien. Ze toonde zich verheugd dat ik een boek van haar heb kunnen onderbrengen bij uitgeverij Leopold. Nou ja, het werd tijd. Dankzij haar zijn al twee van mijn boeken in het Japans vertaald. Komend voorjaar zal Hens up! er verschijnen.

Maandag

Om half acht opgestaan. Gezwommen in het hotelzwembad, dat eigenlijk pas vanaf tien uur gebruikt mag worden, maar een meisje van de receptie heeft me giechelend toestemming gegeven 'sochtends vroeg stiekem te zwemmen, als ik maar geen herrie maak. 'Ik beperk me tot de schoolslag', beloofde ik. Verder kan ik trouwens niks, maar voor het receptiemeisje maakte deze opmerking van me onze samenzwering tegen de huisregels compleet.

Het congres is nu echt begonnen. 'sOchtends worden de boeken die op de 'IBBY-honourlist' staan bekend gemaakt. De nationale IBBY-secties dragen zelf boeken voor, die dan automatisch worden bekroond, vanwege de kwaliteit van de tekst, de illustraties, of de vertaling. Gevolg van deze bekroningen is dat veel buitenlanden geinteresseerd raken in die boeken en de rechten ervan kopen. Een aangename presentatie hiervan. Van ieder boek werd een dia getoond en werd de inhoud kort naverteld. Geen gedoe met tientallen mensen die naar het podium moesten komen om diploma's in ontvangst te nemen, nee, gewoon een presentatrice die rustig vertelde bij de dia's. Het publiek hing aan haar lippen.

In de koffiepauze komt een Amerikaanse uitgeefster naar me toe voor een praatje. ' Ach, je bent een schrijver uit Amsterdam. Wat enig. Ik ben er vaak geweest. Wie is je uitgever? Querido? Jaja, die ken ik wel. Ik heb ook al een flink aantal Nederlandse kinderboeken in vertaling gepubliceerd.'

Maar als ik vraag welke dat dan zijn, herinnert ze zich plotseling dat ze een afspraak heeft en gaat er haastig vandoor.

Daarna een lezing door Suzanne Mubarak, echtgenote van de Egyptische president. De congresruimte is ineens geheel gevuld met veiligheidsagenten, die nerveus iedereen in het oog houden. Alsof je van kinderboekenmensen ook maar enig kwaad kunt verwachten. De kinderboekenwereld is nog altijd een lieve wereld, waarin bijna iedereen aardig is voor elkaar.

Voordat mevrouw Mubarak haar lezing begint, vraag ik me af waarom nu juist zij moet praten, waarom is er niet een interessante schrijver gevraagd het gehoor toe te spreken? Omdat ze beroemd en belangrijk is. Maar al snel schaam ik me voor deze gedachte. Wat ze zegt is interessant. Ze blijkt enorm veel voor de ontwikkeling van een kinderboekencultuur in haar land te hebben gedaan, stimuleerde het instellen van jeugdbibliotheken, spande zich in voor leesprogramma's op scholen. Benadrukt het belang van geletterdheid. Wat ze zegt is niet echt nieuw, maar in een land als Egypte is het ongelooflijk belangrijk dat iemand in haar positie zich zo gedreven inzet voor kinderen en lezen.

Lunch met Akiko, die schitterend Japans postpapier voor me heeft meegebracht uit Tokyo, en een fles sake. Gepraat over de positie van kinderboekenschrijvers in Nederland en in Japan.

Gesproken met Ronald Jobe, een Canadese kandidaat-president van de IBBY, die mijn Het geheim van de afgebeten vingers in een Engelse proefvertaling heeft gelezen. ' Geen schijn van kans dat je hiervoor een Amerikaanse of Engelse uitgever vindt', zegt hij. ' Veel te controversieel.' Twee Canadese schrijfsters adviseren Jan de Zanger en mij of we bij de komende presidentsverkiezingen op Ronald Jobe moeten stemmen of op zijn tegenkandidate. ' Niet op Jobe stemmen', zegt de eerste, ' ik wil dat een vrouw president wordt. Bovendien leest die man nooit een boek. Van literatuur heeft hij geen kaas gegeten.'

' Wel op Jobe stemmen', zegt de tweede. ' Als hij verliest, pleegt hij zelfmoord. Het is trouwens een schat van een man.' Ze buigt zich naar ons toe en fluistert: ' Weet je wel dat Ronald in zijn vrije tijd vrouwen bezoekt die in de gevangenis zitten? Schattig he?' We zijn het er in elk geval alle vier over eens dat eigenlijk een auteur president van IBBY zou moeten worden. We hebben ernstige bezwaren tegen de ondergeschikte rol die schrijvers toebedeeld hebben gekregen.

'sMiddags deelgenomen aan de werkgroep 'Literacy - more than the ability to read?'

Dinsdag

Gisteravond gedineerd met de Nederlandse groep, een Zwitserse en een Oostenrijker. Van de conversatie herinner ik me niet veel meer, want voor het eten hebben Joke Thiel en ik cocktails gedronken. Er was een aardige barkeeper, die mijn glas dikwijls opnieuw vulde. Een licht hoofd nu. Desondanks gezwommen. Pieter gebeld. Een ochtendlezing door Elaine Moss, een kinderboekenautoriteit uit Engeland. Een vooral in het begin ongelooflijk saaie, monotoon voorgelezen tekst over de taal- en leesontwikkeling van kinderen. Een gevecht tegen de slaap. De kater neemt in hevigheid toe. Later wordt de spreekster boeiender. ' Lezen stimuleert de fantasie, de verbeelding', zegt ze. Televisie wordt weer eens in de ban gedaan. Terwijl ze praat, bestudeer ik de mensen om mij heen. Het aanwezige publiek bevestigt alle cliches die er bestaan over het uiterlijk van bibliothecaressen... De interessantste opmerking van Elaine Moss lijkt me: ' Lezen geeft ruimte om te denken en te dromen - ruimte die van grote essentie is voor de ontwikkeling van het individu.' Een lunch met Wendy en bier verdrijft de kater. 'sMiddags in de zon aan dit dagboek geschreven.

Avond

De Hans Christian Andersen Prijs, de hoogste internationale kinderboekenonderscheiding, is uitgereikt aan de Oostenrijkse illustratrice Lisbeth Zwerger en de Noorse schrijver Tormod Haugen. Met het bekronen van Zwerger ben ik het niet eens. Haar plaatjes zijn zoet en duf en zeggen me weinig. Max Velthuijs, die ook kandidaat was, is oneindig veel beter. Tormod Haugen, een mooie, verlegen man, sprak een ontroerend dankwoord uit, waarin hij onder andere de gedachte bestreed dat de kinderwereld een zonnige wereld is en kinderboeken dus per se vriendelijk, opgewekt moeten zijn. Een standpunt waar ik het mee eens ben en dat in Nederland zo langzamerhand wel geaccepteerd is, maar in Amerika en veel andere landen stuit het nog op een stevig verzet.

Voorafgaand aan de uitreiking was er een paneldiscussie over kinderboeken uit het buitenland in Amerika. Van de 4.500 boeken die jaarlijks in de V. S. worden uitgegeven, bestaat minder dan 5% uit vertalingen. Een Amerikaanse uitgeefster zegt dat een belangrijke oorzaak hiervan de desinteresse van de jeugd in andere landen is. De jonge lezers zijn voornamelijk geinteresseerd in zichzelf en het eigen land. Daarbij komt dat Amerika zelf al zoveel kinderboeken heeft. ' Jullie boeken voegen daar niet zoveel aan toe.'

Desinteresse, niet alleen van de jeugd, maar ook van de uitgevers zelf, lijkt ons, aanwezige Nederlanders, de enige verklaring voor het feit dat iemand als Annie Schmidt nog altijd niet in het Amerikaans is vertaald. Genoeg nu van de massa congresgangers. Ga vroeg naar bed met een glas whisky en een cigarillo. Denk aan thuis.

Woensdag 5 september

Eindelijk aktie. Een in haast belegde bijeenkomst van schrijvers heeft als resultaat een resolutie, waarin voor auteurs binnen de IBBY-congressen ruimte wordt opgeeist, zodat zij elkaar kunnen ontmoeten, ervaringen kunnen uitwisselen, elkaars werk in elkaars land kunnen promoten. Al vier jaar geleden, tijdens het congres in Tokyo, hadden Jan de Zanger en ik deze wens, maar het IBBY-bestuur, waarin geen schrijvers zitting hadden, negeerde ons. Nu is de resolutie ondertekend door schrijvers uit Amerika, Turkije, Israel, Australie, Polen, Griekenland, Canada, Zweden, Denemarken en Nederland. Vanmiddag, als het bestuur vergadert en er een nieuwe president wordt gekozen, zal de resolutie worden ingediend.

Net nu het congres interessant gaat worden, moet ik terug naar mijn hotel om dit dagboek uit te tikken en per fax naar Nederland te sturen.

Laatste nieuws is, dat Nederland vermoedelijk in 1996 het IBBY-congres zal organiseren.

Rindert Kromhout

    • Rindert Kromhout