'Hoge olieprijs brengt in VS geen recessie'

BOSTON, 8 sept. Zelfs als de olie 40 dollar per vat gaat kosten, vergeleken met 30 dollar nu en de 18 dollar van juni, zal de Amerikaanse economie niet in een recessie belanden. Dat zegt Lester Thurow, hoofd van de Sloan School of Management van het Massachusetts Institute of Technology.

De aandelenkoersen zijn de afgelopen maand met tien procent in waarde gedaald. Is dat een voorbode van een recessie? 'De beurs is een zenuwachtig geheel. De economie groeit nog net zo langzaam als voor de Golfcrisis, en de prijsverhoging van de olie zal niet veel effect hebben op de economie. Wat je ziet is gewoon zenuwen, niet een voorbode van slecht nieuws.' Maar is het niet zo dat de Amerikaanse economie voor 70 procent wordt getrokken door consumentenbestedingen, en dat het consumentenvertrouwen kan lijden door deze beursval? 'Er is een klein beetje bewijs dat de beurs inderdaad consumptiepatronen beinvloedt. Maar dat heeft hooguit betrekking op Rolls Royces en zwembaden en dergelijke zaken. De gemiddelde Amerikaan heeft geen aandelen en wordt alleen geraakt door nieuwsberichten over werkloosheid. Pas als hij zich zorgen gaat maken dat hij kan worden ontslagen, zal hij minder consumeren en meer gaan sparen.' Maar als de olie nu naar 40 dollar stijgt, krijgen we dan geen combinatie van negatieve groei en inflatie zoals twee keer in de jaren zeventig gebeurde? 'Een prijsverhoging op zich zal niet erg veel effect hebben.

Zelfs niet als hij oploopt tot 40 dollar wat is dat tenslotte in echte termen? Acht of negen dollar in constante dollars. De gebeurtenissen in het Midden-Oosten zijn niet belangrijk genoeg om de groei van de economie te beinvloeden. Het is heel onwaarschijnlijk dat we in een recessie zullen belanden omdat de Federal Reserve (de Centrale Bank, red.) agressief de rente omlaag zal duwen als het er naar uitziet dat we onder een economische groei van een procent terechtkomen. 'De redenen daarvoor zijn alle financiele problemen in de Amerikaanse economie samen. De spaarbanken die failliet gaan, de 'junkbonds' die scherp in waarde dalen, de banken die grote portefeuilles met waardeloze onroerendgoed-leningen hebben, de Campeau's en de Trump's die bankroet of bijna bankroet zijn. In een recessie worden al die problemen verveelvoudigd. En het is al zo erg dat we ons geen verslechtering van die situatie kunnen veroorloven. 'Het is belangrijk om te onthouden dat Alan Greenspan, de voorzitter van de FED, twee taken heeft: de eerste taak is het controleren van de geldvoorraad en de rentestanden en het opletten op inflatie en recessie. Maar zijn tweede taak is het garanderen van het financiele stelsel van Amerika. Die tweede taak is belangrijker dan de eerste en daarom zul je in de komende paar jaar zien dat de Centrale Bank zich meer zorgen zal maken over het behoud van het financiele stelsel dan manipulatie van geldvoorraad en inflatie. We kunnen ons niet veroorloven om een recessie te hebben.' Is er geen kans dat het overheidstekort aanleiding zal zijn voor een recessie? Het Congres maakt zich er zulke zorgen over dat een aantal Congresleden zich dit weekeinde opsluit om een compromis af te dwingen.

'Ik denk dat we niets aan het financieringstekort kunnen doen voordat er echt een financiele crisis is. We hebben het tekort nu zo lang gehad zonder dat het enig merkbaar effect had dat ik niet denk dat het Amerikaanse publiek een belastingverhoging of een uitgavenvermindering zou tolereren. Dat betekent dat we met een tekort zullen blijven zitten tot het zover komt dat er iemand kan opstaan en zeggen: hier is een echte reden waarom je zo niet langer kunt doorgaan. 'Op de korte termijn heeft het overheidstekort weinig effect. Op de lange termijn betekent het dat er minder geld is om te investeren, dus minder produktieapparatuur voor de werknemers, dus lagere produktie, dus een lager inkomen voor het hele land. De gevolgen zie je dus pas over vijf of tien jaar en dat is een van de redenen dat het tekort zo moeilijk te bespreken is omdat je er niets van ziet.' Wanneer denkt u dat het dan mis zal lopen? 'Niemand weet het. Het gaat pas pijn doen als de rest van de wereld zegt: we hebben nu genoeg gekocht in Amerika, we hoeven niet meer. Maar de rest van de wereld heeft al meer gekocht dan welke econoom ook tien jaar geleden had durven voorspellen. Als je tien jaar geleden had gezegd dat Amerika zou veranderen van een land met netto activa van 150 miljard dollar naar een land met netto negatieve activa van 1.000 miljard dollar, had niemand dat geloofd. Dus durf ik geen voorspellingen meer te doen. Het kan nog best tien jaar doorgaan, hoewel ik dat niet waarschijnlijk vind.' Goed. De Centrale Bank heeft dus besloten dat een recessie niet mag; welke prijs zal Amerika daarvoor betalen? 'De prijs is dat als er inflatie uitbreekt die hoger is dan anders het geval zou zijn geweest. De Centrale Bank zal de rente verlagen om recessie te voorkomen en dat zal de inflatie doen toenemen.

De keerzijde van de medaille is natuurlijk dat mensen in de rest van de wereld, die ons de hele tijd geld hebben geleend, een stuk minder belangstelling zullen hebben als de rentestanden hier omlaag gaan. 'Dus de Federal Reserve lost op korte termijn het probleem op door een renteverlaging, maar schept een nieuw probleem voor de langere termijn, want de dag dat we ons overheidstekort en ons tekort aan spaargelden onder ogen moeten zien, komt dan een stuk dichterbij.' Wat gebeurt er dan? 'Dan gaat de president voor de televisie zitten en kondigt een crisis aan, zegt dat de uitgaven omlaag moeten of de belasting omhoog, en misschien zal hij zelfs het krediet aan banden leggen.' Wat zijn volgens u de echte problemen waar de Amerikaanse economie dan mee te kampen heeft? 'Dat is de langzame produktiviteitsgroei. In de afgelopen vijftien tot twintig jaar is de produktiviteit hier minder snel gegroeid dan in Europa of Japan. Op de lange termijn betekent dat dat je levensstandaard vermindert. We hebben nu de hoogste levensstandaard, dus maakt het heel lang niets uit als die iets omlaag gaat maar je loopt een achterstand op. Op een gegeven moment wordt dat een sociaal probleem en is het geen statistisch probleem meer. Dat brengt ons weer terug op de oude vragen: we moeten meer sparen en meer investeren en ook ons onderwijs verbeteren. 'Het betekent ook voor de Amerikanen een enorme mentaliteitsverandering: ze moeten begrijpen dat ze een onderdeel zijn en afhankelijk zijn van de wereldeconomie. Als je zoiets in Nederland zegt dan zegt iedereen: ja natuurlijk, dat is logisch, dat weet iedereen. Maar als ik dat in Amerika zeg dan zegt de gemiddelde man in de straat: je bent getikt.'