Hoe verwerk je je Stasi-verleden?

BERLIJN, 8 sept. De zware stalen deuren van het Stasi-hoofdkwartier, waar je een week geleden nog gewoon door kon lopen, zijn weer dicht. De Vopo's in groen gevechtsuniform laten alleen de werknemers van de Oostduitse spoorwegen door, die sinds enkele maanden de meeste van de voormalige kantoren van de Oostduitse geheime dienst in bezit hebben genomen. Geen sprake van dat journalisten of andere belangstellenden naar binnen zouden kunnen, naar de 21 man die sinds dinsdag een kamer bezet houden naast het centrale archief van de Stasi.

Hun eisen staan op spandoeken voor de poort: 'Ik wil mijn dossier zien' en 'Geen Stasi-dossiers voor Bundesnachrichtendienst of KGB'. Ook wordt het ontslag geeist van Peter Diestel, die als minister van binnenlandse zaken verantwoordelijk is voor het beheer van de erfenis van de begin dit jaar ontbonden Stasi.

Om vijf uur komt een afvaardiging van de bezetters naar buiten, voor de dagelijkse demonstratie voor de poort. Onder hen is de befaamde, eind jaren zeventig de DDR uitgezette dichter-zanger Wolf Biermann. Teleurstelling allerwege: slechts honderd mensen staan vandaag voor de poort.

Het zijn vooral leden van de burgerbewegingen uit de tijd van de 'Wende' vorig jaar die hier de wacht houden. De hele dag komen Oostberlijners voorbij om de petitie te ondertekenen. Veel teleurstelling over de resultaten van de omwenteling in de DDR wordt uitgesproken: de man die van vakantie terugkwam en de blauwe ontslagbrief op de mat zag, de gepensioneerde stationschef die meent dat de regering de prijzen moet verlagen, de man uit de provincieplaats Wittenberg die meldt dat ook daar de oude 'SED-bonzen' onder andere, kapitalistische vlag nog aan de macht zijn.

Wolf Biermann, die eerbiedig met 'Herr Biermann' wordt aangesproken en op de hem eigen wat raillerende toon graag vragen beantwoordt, verzet zich evenwel tegen de bij veel demonstranten levende opvatting dat in de DDR eigenlijk alles bij het oude is gebleven. 'De komende tien jaar, dat beloof ik je, zul je heel andere uitbuiters en problemen leren kennen.' De 21 bezetters, vertelt Biermann ook, zitten in een ruimte naast het centrale Stasi-archief dat zij niet kunnen betreden. Tachtig voormalige Stasi-ambtenaren gaan daar in ploegendienst rustig door de papieren klaar te maken voor het beoogde transport naar Koblenz, of een ander centraal archief. Van de door de burgerbewegingen verlangde openbaarheid van de archieven, of de mogelijkheid voor DDR-burgers hun eigen dossier in te zien of te laten vernietigen, zal in de huidige opzet geen sprake zijn. Hoe zou het verleden, als neergelegd in de Stasi-archieven, verwerkt moeten worden? Daarover bestaat tussen de honderd man die hier vanmiddag in een druilerig regentje staan te discussieren geen eenheid van opvatting. Een jongeman, die zelf een half jaar heeft gezeten, oppert in een 'open brief' de mogelijkheid van 'executiepelotons', maar hij staat daarin alleen. Goed, in je acte kun je zien wie je heeft willen verlinken bij de Stasi, wat ze van je vonden. En dan, wraak? Dat willen ook maar weinigen. Iemand stelt voor om de Stasi-dossiers openbaar te maken net als de FBI-documenten in de VS: een fotokopie met de relevante namen doorgestreept.

Een succes hebben de bezetters gisteren behaald: minister Peter Diestel organiseerde een persconferentie, de eerste waarin verantwoording werd afgelegd over zijn omgang met de Stasi-erfenis sinds op 1 juli ambtenaren de Stasi-hoofdkwartieren overnamen van de burgercomites die begin dit jaar de spontane bestorming door groepen burgers in ordelijke banen hadden geleid. 'De machtigste geheime dienst ter wereld is ontbonden zonder dat er een schot is gelost', meldt een ambtenaar trots op de persconferentie. Zes miljoen dossiers zijn nu veilig gesteld, waarvan twee miljoen die betrekking hebben op burgers van de Bondsrepubliek.

De ministeriele tevredenheid wordt door de bezetters en hun sympathisanten met hoongelach ontvangen. Voor hen staat vast dat onder Diestels zegen degenen met de vuile handen het belastend materiaal allang hebben doen verdwijnen en dat van de toekomstige opslag van de dossiers alleen maar de Westduitse inlichtingendienst zal profiteren. Meer dan in Diestel, hebben ze vertrouwen in staatssecretaris Gunther Krause, die hen heeft bezocht en heeft beloofd terug te bellen. De bedoeling van de Oostduitse regering is om de toekomst van de dossiers vast te leggen in aanvullende afspraken tussen de regeringen in Bonn en Oost-Berlijn, als bijlage bij het Verenigingsverdrag tussen beide Duitslanden. De Volkskammer, beloofde premier Lothar de Maiziere ook gisteren, zal daar volgende week over spreken. De bezetters, die pas sinds gisteren over wat veldbedden beschikken, verklaren zich bereid hun actie desnoods nog na 3 oktober, de dag van de Duitse hereniging voort te zetten. Dat Diestel tegen hen een strafklacht wegens huisvredeberuk heeft ingediend, maakt op hen weinig indruk. 'Vergeleken bij de smerigheid, die in dit gebouw tientallen jaren is bedreven, valt die ene door ons geopende deur in het niet'.