De Wereld een Markt

En daar gingen ze weer. De oorlog in de Golf is weliswaar ook deze week niet uitgebroken, maar de olieprijs schoot boven de dertig dollar per vat, de beurzen waren in mineur en de dollar bereikte nieuwe historische dieptepunten. Aan het slot van een week waarin de diplomatie stil stond en de oorlogsdreiging toenam, stond de dollar op fl.1,75, was de prijs voor een vat Brent gestegen tot $30,45 per vat en hadden de koersen in Tokio 7,7 procent ingeleverd. Irak probeerde het verlies aan dollarinkomsten door olie-export enigszins goed te maken door zijn vliegtuigen voor veel geld te verhuren ten behoeve van de repatriering van westerse vrouwen en kinderen. Ondertussen stroomden tienduizenden gastarbeiders uit Egypte, India, de Filippijnen en Sri Lanka weg uit Irak en Koeweit. Het acute gebrek aan arbeidskrachten, dat hierdoor ontstaat, heeft even ontwrichtende gevolgen voor Irak als de internationale boycot.

Maandag maakte de weekeind-aankondiging dat de presidenten Gorbatsjov en Bush elkaar zullen ontmoeten, geen enkele indruk op de financiele markten. Saoedi-Arabie verklaarde zijn olieproduktie deze maand tot 7,7 miljoen vaten per dag te zullen verhogen, 2,3 miljoen vaten meer dan het huidige niveau. Irak schortte zijn schuldbetalingen op aan westerse krediteuren. De VS beloofden Egypte bijna 7 miljard dollar aan militaire hulp kwijt te schelden; Israel eiste onmiddellijk gelijke behandeling.

Dinsdag beweerde senator Sam Nun dat de rekening van de Amerikaanse expeditionaire troepen tot 50 miljard dollar per jaar kan oplopen. Woensdag kreeg de Iraakse minister van buitenlandse zaken Aziz nul op het rekest in Moskou en herhaalde Saddam zijn oproep tot een heilige oorlog. Het Kuwait Investment Office, de organisatie van de bv Koeweit, opende in Londen een kredietlijn om de Koeweitse banken te helpen aan hun internationale verplichtingen te voldoen. De koersen in Tokio kelderden 3,3 procent, de dollar zakte naar een historisch dieptepunt. Donderdag kwam de olieprijs boven de 30 dollar per vat en aanvaardde Bush een aanbod om op de Iraakse tv te verschijnen. Saoedi-Arabie zegde toe de brandstof en, wellicht kostbaarder, de waterkosten van de Amerikaanse troepen in de Golf te zullen betalen. De Saoedi's kunnen dat makkelijk dragen, hun opgevoerde produktie tegen de gestegen olieprijs brengt 40 tot 50 miljoen dollar per dag extra op. Dagelijks stroomt nu ruim 100 miljoen dollar op de Saoedische bankrekeningen.

Jacques Delors, de president van de Europese Commissie, waarschuwde dat Europa niet de fouten van de jaren zeventig moet herhalen. Na Frankrijk kondigde ook Spanje aan op de begroting te zullen bezuinigen in verband met de hogere olieprijzen. Nederland begint lelijk uit de pas te lopen wat dat betreft.

Vrijdag kalmeerden de markten enigszins, veerde de dollar op en was de olieprijs weer iets op zijn retour. De EG zegde 2 miljard dollar in twee jaar toe aan Jordanie, Egypte en Turkije. Dan de rest. Deaankondiging van Philips te stoppen met de produktie van statische geheugenchips dreunde door in Brussel, waar het debat oplaaide over het Europese industriebeleid. Ook in Brussel namen de zorgen toe over de daling van de vee- (runderen, varkens en schapen) en graanprijzen. Dat gaat het EG-landbouwbudget volgend jaar extra geld kosten omdat de boeren voor het verschil tussen de wereldprijzen en de EG-richtprijzen gecompenseerd worden.

In Oost-Duitsland is de industriele produktie in juli met 35 procent gedaald vergeleken met een maand ervoor en 45 procent vergeleken met juli 1989. Karl-Otto Pohl, de president van de Bundesbank, zag in de pijnlijke gevolgen die de Duitse monetaire unie heeft, aanleiding om te waarschuwen voor overhaaste stappen bij de Europese monetaire eenwording. De Westduitse economie blijft voortgroeien met een vaart van 4 procent dit jaar. Pijnlijk was dat de eerste veiling van obligaties ter financiering van de Duitse eenheid mislukte. De Westduitse regering wilde DM 3 miljard binnenhalen, maar de financiele markten vonden de geboden rente te laag.

En dan de Sovjet-Unie. Boris Jeltsin, president van Rusland, kondigde verregaande hervormingen richting markteconomie aan. Als de Sovjet-Unie achterblijft, gaat Rusland alleen verder met particulier eigendom, privatisering en afbraak van de macht van Gosplan. Volgende week zal president Gorbatsjov persoonlijk een herzien Sovjet-hervormingsprogramma bekend maken.