Bush: strakker net om Saddam Hussein

HELSINKI, 8 sept. De Amerikaanse president George Bush hoopt tijdens de topconferentie morgen in de Finse hoofdstad Helsinki met behulp met zijn Sovjet-collega Gorbatsjov het net rondom de Iraakse president Saddam Hussein nauwer aan te trekken. De bijeenkomst, die op verzoek van de Amerikaanse president plaats heeft, is evenwel ook bedoeld om de Russen duidelijk te maken dat de massale Amerikaanse aanwezigheid in het Golfgebied niet tegen de Sovjet-Unie is gericht.

De afgelopen week kwamen er tegenstelde reacties uit Moskou op de versterking van een militaire aanwezigheid van de Verenigde Staten in het Midden-Oosten. Zo verklaarde generaal Vladimir Lobov, opperbevelhebber van het Warschaupact, dat de crisis in de Golf wel eens negatieve gevolgen zou kunnen hebben voor de Europese ontwapeningsbesprekingen. Maar enkele dagen later zei Gennadi Gerasimov, woordvoerder van het Sovjet-ministerie van buitenlandse zaken: 'Ik kan geen verband zien. De besprekingen in Wenen gaan over de strijdkrachten in Europa en ik zie geen direct verband.'

Hij herhaalde, wat eerder door Gorbatsjov was gezegd, dat de Amerikaanse aanwezigheid geprovoceerd was door het optreden van Irak en beklemtoonde dat de Amerikaanse troepen in Saoedi-Arabie daar zijn op verzoek van de Saoedische regering.

VN-macht

Overigens bestaat er tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie geen volledige overeenstemming over de aanpak van de Golfcrisis. Moskou blijft erop hameren dat een oplossing gezocht moet worden in het kader van de Verenigde Naties. Naar in Helsinki verluidt, is Moskou voorstander van activering van een militaire commissie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. De Sovjet-Unie zou zelfs bereid zijn militair deel te nemen in een VN-macht, mocht het noodzakelijk zijn ook militaire middelen aan te wenden om de Iraakse president Saddam Hussein tot rede te brengen.

Vooralsnog blijven de leiders in het Kremlin echter hameren op een niet-militaire benadering van het conflict. Een oorlog in het Midden-Oosten zou enorme gevolgen hebben voor de economieen van de Westerse landen. En voor het herstel van haar economie is de Sovjet-Unie aangewezen op economische en technologische bijstand van deze landen. Een economische crisis zou die hulp voortijdig kunnen doen opdrogen.

Hoewel de kans dat de Sovjet-Unie nog een bemiddelende rol in de Golf gaat spelen, niet hoog wordt aangeslagen, wil Moskou die ook niet expliciet uitsluiten. De Iraakse minister van buitenlandse zaken, Tareq Aziz, zei deze week, na afloop van zijn ontmoeting met Gorbatsjov, weliswaar dat hij geen boodschap van Saddam Hussein had overgebracht voor de top in Helsinki, maar hij voegde daaraan toe: 'Het is aan hem (Gorbatsjov) om de informatie die ik gegeven heb te gebruiken.'

Het feit dat de Iraakse minister opnieuw om een ontmoeting met de Sovjet-leiding heeft gevraagd na de top in Helsinki, duidt erop dat Irak een bemiddelende rol van Moskou nog altijd tot de mogelijkheden vindt behoren. Ook het bezoek dat Sovjet-minister van buitenlandse zaken Edoeard Sjevardnadze eventueel aan Irak wil brengen duidt in die richting. Een hoge Sovjet-woordvoerder in Helsinki zei gistermorgen dat het altijd de beleidslijn van Moskou was geweest met alle bij het conflict betrokken partijen in gesprek te blijven. De door minister Sjevardnadze, dezer dagen hernieuwde suggestie van een vredesconferentie voor het Midden-Oosten lijkt inmiddels weer wat op de achtergrond geraakt te zijn. Vooral Israel heeft zich steeds tegen een dergelijke conferentie verzet. In Moskou is inmiddels tegengesproken dat men daar voorstander zou zijn van een relatie tussen de Iraakse aanwezigheid in Koeweit en de Israelische aanwezigheid in de bezette gebieden, zoals Irak wil. Ook de woorden van Gerasimov lieten weinig ruimte voor misverstanden. Hij omschreef de top in Helsinki als buitengewoon belangrijk 'omdat het voor het eerst sinds de Koude Oorlog is dat we in een dergelijke kwestie samenwerken aan dezelfde kant van de barricade'.

Moskou wil Saddam Hussein niet de kans geven om via de omweg van de Palestijnse kwestie onder de internationale druk uit te komen.

Dat alles laat echter de vraag onbeantwoord welke bijdrage de topconferentie in Helsinki kan geven aan een oplossing van de Golfcrisis. Een dag voor de bijeenkomst van Bush en Gorbatsjov lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat die bijdrage minimaal zal zijn. De twee leiders zullen hun gemeenschappelijke afkeer van de daden van Saddam Hussein uitspreken en de nieuw gegroeide verhouding tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten nog eens bevestigen, maar aan de feitelijke situatie zoals die gegroeid is sinds de Iraakse bezetting van Koeweit, verandert dat niets.

In ieder geval geeft de topontmoeting in Helsinki de beleidsmakers in Washington nog even de tijd om na te denken over de verder te volgen koers. Het debat tussen de voorstanders van een harde aanpak en degene die opteren voor een meer gematigde koers is nog altijd niet uitgewoed. Zo zou de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, nog altijd zoeken naar een compromis met Saddam Hussein. Terugtrekking van de Iraakse troepen uit Koeweit, vrijlating van alle gijzelaars in combinatie met een tegen Irak gericht veiligheidsverdrag in het Midden-Oosten onder auspicien van de Verenigde Staten zou in deze optie als voldoende beschouwd worden om de Iraakse leider in toom te houden. Tal van politieke commentatoren in de Verenigde Staten stellen zich echter op het standpunt dat het veel beter zou zijn op korte termijn een einde te maken aan het bewind van Saddam Hussein om te voorkomen dat hij binnen enkele jaren als hij dan ook over een atoomwapen zou beschikken, een nog veel groter gevaar wordt, niet alleen voor het Westen, maar ook voor de Sovjet-Unie.

Duitse kwestie

Hoewel de crisis in de Golf het leeuwedeel van de agenda van de top zal vormen wijzen waarnemers in Helsinki erop, dat tijdens de gesprekken tussen Bush en Gorbatsjov ook andere onderwerpen aan de orde zullen komen, zoals de Duitse eenwording op 3 oktober waarvoor beide leiders inmiddels zijn uitgenodigd door bondskanselier Kohl en de ontwapeningsbesprekingen in Wenen, die over twee maanden zouden moeten uitlopen op een topconferentie van alle Europese landen (minus Albanie), Canada en de Verenigde Staten in Parijs. De hoop is dat de ontmoeting in Helsinki een nieuwe impuls zal geven aan de besprekingen in Wenen over troepenreductie in Europa (CFE), waar nog altijd een paar dikke knopen doorgehakt moeten worden alvorens er een akkoord op tafel ligt dat in Parijs ondertekend kan worden.

    • Herman Amelink