Boeren in Transvaal dreigen met oorlog

RUST DE WINTER (Transvaal), 8 sept. Kobus Germishuys lijkt op het eerste gezicht een zwijgzaam man, maar schijn bedriegt. Hij trekt aan zijn pijp terwijl hij nadenkt over de vraag en slaat hem tegen zijn handpalm uit voordat hij antwoordt. 'Als er een overeenkomst wordt gesloten die zal leiden tot een zwarte regering, dan zal ik die op elke denkbare manier saboteren', zegt hij met zachte stem.

Het zou voor hem geen verschil maken, vervolgt Germishuys, wanneer de nieuwe zwarte regering verzoeningsgezind zou blijken, en zij de boeren hun gang zou laten gaan; alleen al het idee van een zwarte regering is onaanvaardbaar.

Evenmin maakt het verschil wanneer de nieuwe grondwet zou worden goedgekeurd door een referendum van uitsluitend blanken. President F. W. de Klerk heeft beloofd een dergelijk referendum te houden voordat hij enige overeenkomst, gesloten tijdens de onderhandelingen met de zwarte nationalisten, ten uitvoer zal brengen. 'Ik zal het toch niet accepteren', benadrukt Germishuys. 'Kijk, ik ben bereid om een zwarte boer als buurman te accepteren tenminste als hij iemand is die zich houdt aan de burenplichten zoals de andere boeren. Maar een zwarte regering is iets anders. Dit is ons land, onze voorvaderen vochten en sneuvelden voor dit land, en het moet door onze mensen worden geregeerd.' Het woord 'sabotage' levert wat problemen op in de discussie met deze 47-jarige schapenfokker, die woont in de omgeving van het dorpje Rust de Winter, in de met struiken begroeide savanne in het noorden van de provincie Transvaal. Betekent dit dat hij mee zou doen aan een gewapende opstand tegen de regering De Klerk wanneer deze tot een akkoord zou komen met Nelson Mandela en zijn Afrikaans Nationaal Congres? 'Nou, nee', antwoordt Germishuys langzaam. 'Ik ben niet iemand die bommen gooit. Ik zou andere manieren moeten vinden: sabotage is in allerlei vormen mogelijk, tot het niet betalen van je inkomstenbelasting toe'.

'Maar ik denk dat er oorlog komt en ik sta niet onsympathiek tegenover degenen die het zover willen laten komen', voegt hij eraan toe.

Een mening

De reactie van Germishuys op het onderhandelingsproces dat op het moment gaande is, is niet ongewoon in deze contreien. In twee dagen van gesprekken met blanke boeren in het noorden van Transvaal, bleek er maar een boer die achter de onderhandelingen stond en zei dat hij bereid was in de toekomst te leven met een zwarte regering. Op de vraag hoeveel andere blanke boeren hij kende die dezelfde mening waren toegedaan, antwoordde hij kort: 'Geen enkele.' Dit is het 'Verre Noorden' van Zuid-Afrika, waar de grootste ruziezoekers onder de Afrikaner Voortrekkers tijdens de Grote Trek in het begin van de negentiende eeuw met hun ossewagens doordrongen. Zij schudden de zwarte stammen van zich af en stootten door naar de diepe binnenlanden om te ontsnappen aan het Britse koloniale regime en aan wat zij noemden de tirannie van een buurman die zo dichtbij woonde dat de rook uit zijn schoorsteen zichtbaar was.

De mensen hier zijn altijd uiterst individualistisch en racistisch geweest, en tegenwoordig vormt dit noorden het centrum van de extreem rechtse Conservatieve Partij van dr. Andries Treurnicht.

Er is een toenemende dreiging van terroristisch geweld door blanke extremisten sinds De Klerk afgelopen februari het ANC legaliseerde en Mandela na 27 jaar gevangenschap vrijliet en gesprekken met hem begon over een nieuwe grondwet om een einde te maken aan de apartheid.

Legertjes

Wim Booyse, een expert die zich heeft verdiept in de dreiging van de rechtervleugel, heeft een lijst aangelegd van 70 rechtse groeperingen die sindsdien zijn ontstaan. Hieronder zijn acht paramilitaire legertjes en 28 kleinere terroristische eenheden, sommige bestaande uit cellen van niet veel meer dan twee of vier man. Over het geheel genomen schat Booyse dat er ongeveer 550 blanke extremisten klaar staan om terroristische activiteiten te ontwikkelen.

Is dit alleen maar het fanatieke deel van de rechtervleugel? Hoe staan de gewone, conservatieve Afrikaners tegenover deze gewelddadige extremisten? Gesprekken met de blanke boeren in het noorden van Transvaal geven een aanwijzing dat in ieder geval in deze ruige streek een flinke steun voor hen bestaat. 'Ik denk dat de regering niet beseft hoe wijdverbreid het verzet is tegen wat zij doet', zegt Willem Lewis, een vooraanstaande boer in het district Ellisras, dichtbij de grens met Botswana. Hij is vice-voorzitter van de agrarische vakbond van Transvaal en reist voortdurend door het gebied. 'De spanningen lopen hier hoog op, zelfs bij mensen die nog loyaal willen blijven aan de Nationale Partij van De Klerk', vervolgt Lewis. 'Er is een duidelijk waarneembare beweging onder de mensen om zich te bewapenen.' Op welk punt zullen zij hun toevlucht tot geweld nemen? Lewis: 'Op de dag dat de mensen het gevoel hebben dat hun land en hun toekomst aan de onderhandelingstafel worden weggegeven, dan moet ik om eerlijk te zijn zeggen dat ik de oorlog zal verklaren.' Jan Fourie is een landmacht-generaal die acht jaar geleden met pensioen ging en nu boer is bij Warmbath ten westen van Rust in Winter. 'Wij Afrikaners zijn niet impulsief', zegt hij. 'Wij zijn geen heetgebakerde Latijns-Amerikanen. Afrikaners zullen zich heel lang rustig houden, maar tot op een zeker punt dan zullen ze het niet meer pikken. Dan zullen ze vechten. Ik weet niet waar dat punt ligt, maar als het zover komt dan zal er een opstand komen en dan zullen veel mensen van de politie en het leger zich bij ons aansluiten', aldus de generaal, die eens speciale eenheden in ongeregelde oorlogvoering heeft getraind en commandant was van het ruige Parachutisten Bataljon.

Anarchie

Wat zou men met een opstand kunnen bereiken? Maar weinig boeren lijken hierover nagedacht te hebben, en een paar geven toe dat het tot anarchie zou kunnen leiden, waarin zij Zuid-Afrika niet graag zouden zien ondergedompeld. Niettemin voorspellen zij die toch. 'Het zal een wanhoopsdaad zijn zonder dat men de consequenties overziet, ' meent Lewis. 'Mijn kinderen zullen dan toch geen toekomst meer hebben, dus wat maakt het nog uit', denkt Germishuys.

Alleen Fourie met zijn militaire inzicht kan een mogelijke strategische doelstelling zien: 'Het zou een niet te winnen burgeroorlog worden, maar het zou ons in een sterkere positie kunnen brengen om weer te gaan onderhandelen over een scheiding.' In hoeverre het gepraat van de boeren over geweld loze oorlogszucht is dan wel een oprechte en potentiele bedreiging, is moeilijk te bepalen. De blanke conservatieven in het vroegere Rhodesie en Namibie hebben gelijkluidende bedreigingen geuit voordat die landen overgingen op een zwarte meerderheidsregering, en uiteindelijk kwam er niets van. Maar zoals deze harde mannen uit het 'Verre Noorden' aangeven pakten veel van deze kolonialisten hun biezen en kwamen naar Zuid-Afrika. Deze Afrikaners kunnen nergens anders meer heen. Zij staan aan het uiterste puntje van het Afrikaanse continent en aan hun trek is een einde gekomen.

    • Allister Sparks