Waardesysteem

Een paar dagen geleden stond in het Stan Huygens Journaal in De Telegraaf een verslag van een culinaire bijeenkomst, waarop een nieuw soort scharrelkip werd gepresenteerd. Een grote bewegingsvrijheid en een gevarieerd menu van granen, zo begrijp ik, zijn de geneugten waarop deze nieuwe kip zich tijdens haar zonnige leven mag verheugen. Het leek wel een verklaring voor de rechten van de kip.

Helaas tempert de bijgeleverde foto enigszins mijn enthousiasme. Een trots lachende hotelier toont de nieuwe kip in de vorm van een onthoofd en kaalgeplukt kadaver dat ontegenzeggelijk een zekere stroomlijn bezit, maar dat in niets meer lijkt op een dier. Jammer is ook dat de smaak van het nieuwe produkt nogal schijnt tegen te vallen. Het is ook niet de Rolls Royce onder de kippen, zegt de hotelier, maar eerder de Ford Escort. Om over dieren te praten in termen van produkten en consumptiegoederen heeft iets je zoekt bijna automatisch een Duits woord rucksichtslos. Het vegetarisme is mij altijd sympathiek geweest en nog steeds neem ik het mijzelf kwalijk dat ik er niet voldoende energie voor heb. Ik vermoed dat het vegetarisme in de geciviliseerde wereld een veel grotere aanhang zou hebben gekregen, als Hitler er niet was geweest. Hitler aaide niet alleen zoals Saddam Hussein kinderen over de bol, hij was ook een dierenliefhebber en een vegetarier. Maar juist daarom, zegt de analyticus. Zonder die eerbied voor zijn herdershonden had Hitler nooit zoveel mensen kunnen vernietigen. Met de notie dat niet al het leven even veel waard is, kan praktisch iedereen vrede hebben.

In Indie zijn bepaalde monniken, die, voordat zij een stap doen, eerst met een kleine bezem de grond vegen, opdat zij geen mier dood zullen trappen. Voor hun mond dragen zij een kleine sluier om te voorkomen dat zij een onschuldige vlieg zullen inslikken. Maar de Joods-Christelijke cultuur is in dit opzicht heel wat minder radicaal en sentimenteel. Genesis vertelt ons al in de eerste regels dat God de mens heeft geschapen om te heersen over de vissen, het gevogelte, over het vee en over alles dat over onze aarde kruipt. In feite hebben wij een heel fijnmazig waardesysteem opgebouwd, als het om het vernietigen van leven gaat. S. Montag heeft jaren geleden in zijn allereerste column beschreven hoe hij, om een kamerplant te redden, een ware massamoord onder een kolonie bladluizen moest aanrichten. Een angstaanjagend proces, waarin de held steeds vuilere handen kreeg door onvoorwaardelijk te kiezen voor de plant en tegen het dier.

In onze keuze zijn allerlei variaties mogelijk. Wij zijn voor de boom en tegen de sprinkhaan, maar daarentegen tegen het gras en voor het paard. We zijn voor de zeehond en tegen de zalm, voor de havik en tegen de muis, maar een kat die met een dode muis speelt vinden wij toch geen prettig gezicht. Over het algemeen zijn we geneigd meer sympathie op te brengen voor een organisme naarmate het dichter bij de mens staat. Vandaar dat wij een actiegroep die genetisch gemanipuleerde aardappelen uit de grond rukt doorgaans beschouwen als een stelletje halve garen, terwijl wij wel begrip hebben voor de ontvoering van dolfijnen en apen, die voor wetenschappelijke experimenten worden gebruikt.

Tot dusver heeft de mens in de hierarchie onaantastbaar bovenaan gestaan. Hij was degene die over het lot van levende organismen beschikte: graan voor het brood, gras onder voetbalschoenen, ansjovis voorzien van een kappertje in het blik, varkens naar het abattoir en orka's in het dolfinarium. Maar een paar dagen geleden heeft er in deze machtsverhoudingen een ernstige inbreuk plaatsgevonden. Bekend is geworden dat het Wereld Natuur Fonds, in de strijd voor het behoud van de zwarte neushoorn, een helikopter voor de jacht op stropers heeft bekostigd. In Zimbabwe zijn vanuit de helikopter ten minste 37 stropers doodgeschoten. Over de hoorns van de dieren heen woedt een gevecht op leven en dood, want de zwaar bewapende stropers schieten terug en hebben op hun beurt al tien bemanningsleden naar de andere wereld geholpen. Deze massacre stelt een eigenaardig en nieuw moreel probleem. Wat is belangrijker: het leven van een slecht mens of van een met uitsterven bedreigde neushoorn? Die keuze lijkt extra moeilijk, omdat de neushoorn van alle dieren misschien wel de meest aandoenlijke is. In Artis is dit zwaarlijvige pantservoertuig op vier poten naast de olifanten te vinden. Maar anders dan de olifanten leeft hij bescheiden en teruggetrokken. Misschien schaamt hij zich om zijn uiterlijk, want hij bedelt niet om pindanootjes. Ondanks zijn vier ton aan gewicht doet hij niemand kwaad. Hij maalt het gras, want natuurlijk is hij een vegetarier. Ooit heeft dit dier mijn hart gestolen, toen ik in een natuurfilm zag hoe een getergde neushoorn zich plotseling omdraaide en de jeep ramde die hem al die tijd had achtervolgd. De onhandige agressie van iemand die helemaal geen geweld gewend is. De enige fout van dit schitterende dier is dat zijn hoorn een afrodisiacum bevat, dat zo sterk schijnt te zijn dat honderd mannen er honderd nachten mee voortkunnen.

Liefde en dood gaan, zoals altijd, hand in hand. In ieder geval staat de mens als soort niet langer meer boven de partijen. Kennelijk mag de vraag nu gesteld worden: hoeveel doden is het voortbestaan van de neushoorn ons waard? En bovendien is de ene mens de andere nog niet.

In Koeweit is door Iraakse soldaten op een Amerikaan geschoten. Een enorm leger ligt in de woestijn klaar om zich te wreken. Tientallen journalisten van CNN zijn al dagen in de weer om de naam van het slachtoffer te achterhalen. De namen van de stropers daarentegen zullen het nieuws niet halen. Misschien waren het gewetenloze zakkenvullers, misschien hadden ze thuis een ziek kind dat om verzorging lag te schreeuwen? Wie zal het zeggen?

    • Max Pam