Martin Scorsese maakt mafiafilm zonder moralisme

VENETIE, 7 sept. Venetie is rustig dit jaar, wordt er gemurmeld in de gangpaden, op terrassen en langs het stukje straat aan zee dat de verschillende bioscoopzalen met elkaar verbindt. Men heeft het dan niet over de stad Venetie die wordt van straattegel tot straattegel in beslag genomen door de toeristen. Met 'Venetie' wordt gedoeld op het eiland Lido, waar het 47ste Venetiaanse Filmfestival nu vier dagen aan de gang is. 'Rustig' hoeft niet negatief te worden opgevat: dat er minder mensen aanwezig lijken dan anders en er een iets minder jachtig waas hangt, komt de sfeer van deze Mostra del Cinema alleen maar ten goede.

Het filmaanbod is daarnaast 'rustig' in de zin dat de verschillende secties van het festival een aantal aardige films bevatten, het aanzien waard, zonder hemelbestormend te zijn. 'Rustig' wil zeggen dat er tot nu toe nog geen sprake was van een sensationele nieuwe ontdekking of een bij voorbaat kansrijke kandidaat voor de Gouden Leeuw, of het moet het meeslepende en bijzondere Goodfellas van Martin Scorsese zijn. Scorsese, die twee jaar geleden dit festival op zijn grondvesten deed schudden door de discussies die zijn Last temptation of Christ opriep, maakt met Goodfellas duidelijk dat het genre van de 'mafia-film' nog lang niet uitgemolken is.

Goodfellas vertelt het verhaal van een man die al jong geobsedeerd wordt door het stel grote mannen dat dank zij de georganiseerde misdaad kan leven als klassieke goden. Hij wil worden als zij en dat lukt hem ook, afgezien van een element: familie is hij niet, dus er werkelijk bij horen zal hij nooit. Hij eindigt als getuige a charge voor de FBI. In ruil daarvoor wordt hij vrijgesteld van straf en krijgt hij een nieuw leven en dat is net zo erg als de gevangenis, lezen we in zijn ogen, wanneer we hem in de slotscene een fles melk en de krant van de stoep zien halen.

Goodfellas onderscheidt zich door het eminente spel van Ray Liotta, Robert de Niro en Joe Pesci, die de mafiosi neerzetten als niet onaardige, maar geboren vulgaire persoonlijkheden, met gespleten emoties. Verder onderwerpt de film het publiek door zijn vorm, met name door het tempo van de montage, dat hoger ligt naarmate de hoofdpersoon een 'sneller' leven leidt. Ook de muziek doet meer dan louter begeleiden, de muziek vertelt mee. Zelfs aankleding in decors spreken inhoudelijk boekdelen.

Belangwekkend is de manier waarop Scorsese omspringt met moraal en moralisme. Tot nu toe bestond er geen mafia-film, ook de Godfather niet, die zich durfde te ontrekken aan veroordeling van mafiosi. Daarmee bleven die films aan de buitenkant. Scorsese's Goodfellas schuift morele veroordeling opzij als niet terzake doend en is daardoor direct tien keer zo diepgravend waar het gaat om het wezen van de georganiseerde misdaad. Respectabel en subtiel is Mr. and Mrs. Bridge van James Ivory een elegante film over een op leeftijd komend echtpaar (onberispelijk gespeeld door Paul Newman en zijn vrouw Joanne Woodward) in de jaren dertig en veertig. Ze onderscheiden zich doordat ze zich nergens in willen onderscheiden. Ze wensen, in een tijd dat om hen heen alles verandert, door te leven zoal ze dat altijd deden en zoals hun ouders dat voor hen deden. Ivory suggereert dat ze daardoor een soort onmensen worden, niet in staat om iets te betekenen voor een medemens, of dat nu een vriendin is of hun eigen dochter. Mr. and Mrs. Bridge is mooi en kan moeiteloos uitgekeken worden, maar wat Ivory er, naar analogie van de roman van Evan S. Connell mee wil zeggen, blijft juist steken in de uitermate nette uitstraling. Dan is Marco Risi's Ragazzi Fuori, hoewel mislukt, spannender. Zijn verhaal over Napolitaanse en Palermitaanse straatschoffies, die net de gevangenis hebben verlaten en allemaal, door eigen of andersmans schuld, verkeerd terecht komen, is onevenwichtig, onhandig en onnodig pathetisch, maar toch brengt hij een schok teweeg die het oneindig veel geacheveerder Mr. and Mrs Bridge mist.

    • Joyce Roodnat