Kamerdelegatie behoedzaam in Z-Afrika

PRETORIA, 5 sept. Over het afschaffen van sancties door Nederland tegen Zuid-Afrika kon de CDA'er Aarts zich nog niet uitlaten, zei hij gisteren in Pretoria tegen de Zuidafrikaanse televisie. Pas als de Kamerdelegatie haar bezoek aan het land had beeindigd zou het Tweede Kamerlid daar een uitspraak over kunnen doen. Er zijn hoopvolle tekenen, maar de apartheid is nog niet verdwenen, zei hij.

Aarts' behoedzaamheid werd enerzijds ingegeven door de wetenschap dat het thema Zuid-Afrika nog altijd gevoelig ligt in Nederland en anderzijds door het feit dat hij leider is van de gistermiddag in Pretoria aangekomen delegatie van zeven Kamerleden, die een 'fact finding'-missie uitvoert een 'feitesending' zoals de tv het hier noemt. En wie feiten zoekt kan niet aan het begin van zijn missie al een oordeel geven.

Bovendien stonden in de VIP-room van het vliegveld Jan Smuts van Johannesburg, waar de Zuidafrikaanse tv de delegatie opwachtte, kritische Kamerleden als Van Es (Groen Links), Verspaget en Van Traa (PvdA) en Eisma (D66) aandachtig mee te luisteren. Niet dat de resterende delegatieleden Weisglas (VVD) en De Hoop Scheffer (CDA) minder problemen hebben met apartheid, maar van hen had Aarts zich wel iets positiever mogen uitlaten over de huidige politieke ontwikkelingen in het land, had hij wel iets hoopgevender mogen zijn tegenover de Zuidafrikanen die het isolement in de wereld moe zijn.

Een eerder officieel bezoek van een parlementaire delegatie uit Nederland kon niemand zich meer herinneren. In 1955 was voor het laatst een Nederlandse bewindsman in functie in het land, in de persoon van minister-president Drees. De langdurige onderbreking van de bezoeken illustreert de uiterst moeizame relatie tussen de beide landen. Maar ook Van Es van Groen Links heeft zich nu zonder problemen voor de reis gemeld. 'Er is duidelijk iets veranderd in Zuid-Afrika, anders was ik niet meegegaan. Ik wil zelf zien wat er aan de hand is en hoe groot de kansen zijn dat de apartheid helemaal wordt afgeschaft.' De delegatie arriveerde op een moment dat president De Klerk net had aangekondigd dat de Nationale Partij als het ware de uitvinder van de apartheid haar gelederen zal openstellen voor zwarten en kleurlingen. Gisteren meldden de kranten in het land bovendien met grote koppen dat steden er steeds meer toe overgaan om, vooruitlopend op de officiele intrekking van de beruchte Group Areas Act, zwarten toe te laten als bewoners van blanke wijken. Daarbij worden nog opvallende criteria aangelegd, bijvoorbeeld dat het zwarte gezin ongeveer op het niveau van de wijk moet kunnen functioneren en dat het uit niet meer dan tien personen mag bestaan. Maar voor Zuidafrikanen is dit een tamelijke rigoureuze maatregel, die vertegenwoordigers van de Conservatieve Partij meteen fel attaqueerden.

De media lieten bovendien uitvoerig zien hoe president De Klerk en ANC-leider Mandela gisteren ieder afzonderlijk de zwarte townships ingingen om de ernstige gewelddadigheden te sussen die nu al weken lang tussen Zoeloes en Xosha's woeden. Mandela, wiens ANC vooral op Xosha's steunt, werd in vele kranten geciteerd met de mededeling dat Zoeloe-leider Buthelezi eigenlijk een oude vriend is en hij kondigde bovendien aan dat hij na de eerste vrije verkiezingen in Zuid-Afrika een meerpartijen-regering zal formuleren, ook als het ANC de absolute meerderheid zou behalen.

Al deze hoofdrolspelers in het Zuidafrikaanse drama krijgen de zeven Kamerleden deze en volgende week te spreken: De Klerk en zijn bijna voltallige kabinet, Mandela, Buthelezi en tientallen vertegenwoordigers van mensenrechtengroepen, universiteiten, vakbonden, politieke partijen en de media. Ze worden op hun tocht door het land niet alleen begeleid door veertien journalisten uit Nederland, maar ook door de Zuidafrikaanse pers.

Zelfs VVD'er Weisglas, die met zeer gemengde gevoelens maandagnacht Nederland verliet in verband met de crisis in de Golf en de Nederlandse betrokkenheid daarbij, was zijn aarzeling gisteravond geheel kwijt. 'Je zit hier ook in een draaikolk van gebeurtenissen die voor Nederland na de Golf-crisis en de Duitse eenwording toch het derde grote thema van het moment is', zei hij. 'Nederland moet niet denken dat we hier helemaal in spanning zitten af te wachten wat deze delegatie na afloop als oordeel zal uitspreken', zei een Zuidafrikaanse politieke waarnemer gisteravond. 'Maar er zijn toch bepaalde banden tussen onze landen, historische en religieuze, die ook na al die jaren van verkoeling niet zijn verdwenen. Bovendien willen we nu eindelijk wel eens weten waarom Nederlanders onze felste bestrijders zijn geweest. Niet dat de Engelsen niet net zo hard te keer zijn gegaan tegen apartheid, maar ze deden dat minder persoonlijk, ze braken niet elk gesprek af.' De zeven Kamerleden zullen in Zuid-Afrika dus uitvoerig op hun bedoelingen en zuiverheid van hun opvattingen worden getest. 'Ik geloof niet dat dit een gemakkelijke rondgang wordt', zei De Hoop Scheffer. 'Ik heb het gevoel dat wij op een aantal punten gedwongen worden hen meer dingen uit te leggen dan zij ons'.