In het zakenleven gaat het om geld.

Smeer je schoenzolen met de sterkste wonderlijm in als je met een zakenman of een captain of industry een gesprek wilt aanknopen over culturele en geestelijke zaken, want de kans is verwaarloosbaar dat je niet steil achterover zult slaan van schrik. Zelfs economische genieen en top-directeuren leven, wat het Hogere aangaat, in een woestijn. Aan kunst en filosofie heeft men in het intellectuele braakland van handel en bedrijfsleven geen boodschap, laat staan aan moraal en humanitaire waarden.

Maar er wordt aan gewerkt. Aanstaande zaterdag vindt in het Stedelijk Museum de openingsceremonie plaats van een symposium dat 'vensters naar de toekomst' wil opengooien door middel van 'een dialoog tussen kunst, wetenschap, spiritualiteit en top-managers'. De voorzitter van het aanbevelingscomite is niemand minder dan ('Hoe legt hij het in godsnaam an, te worden niemand minder dan?') de heer P. Fentener van Vlissingen, misschien wel de topste manager van heel Nederland. 'Het denken op korte termijn waarbij het maken van winst centraal staat', zo wordt P. Fentener van Vlissingen in het prospectus van het symposium geciteerd, 'maakt plaats voor het denken op lange termijn. De managers van de jaren '90 zullen moeten veranderen. Om de wereld te begrijpen zullen ze hun geest moeten openstellen.' Het werd tijd.

Ik bijt nog liever mijn tong af dan te beweren dat cultuur de wereld van de ondergang zou redden, maar toch zelfs al zou er maar een geringe portie Goethe, Dante en Vondel door de open geesten en vensters van de managers naar binnen vliegen, het zou de hoereerderij, de geldhonger en het cynisme verzachten die hebben gemaakt dat, waar men ter wereld ook maar een slachtpartij organiseert, diezelfde managers onveranderlijk bloed aan hun handen hebben.

Een boek vertelt nu eenmaal meer over de mens en de limieten van zijn zelfvervulling dan een bankbiljet.

Maar wie verder bladert in het prospectus, om te zien met welke geest de financiele topleiders op het symposium zullen worden verrijkt, moet oppassen niet schuddebuikend van de lach te ontploffen. Hier helpt geen bisonkit meer.

De opening zal worden verricht door de Dalai Lama van Tibet die ooit, tijdens een ontmoeting met Joseph Beuys, de grondslag legde voor deze 'gebeurtenis van wereldformaat', Zijne Koninklijke Hoogheid Hare Krishna ontmoet charlatan, en uit hun omhelzing werd de New Age geboren. De geestelijke leiders en kunstenaars die tijdens het symposium aan de panel-zittingen zullen deelnemen zijn voorbeeldige bewoners van dit Nieuwe Rijk. Moeder Tessa Bielecki uit Connecticut is er bij, die de leer verkondigt dat de wereld alleen maar gered kan worden door meditatie. Marina Abramovic uit Belgrado is er bij, 'die zich in het begin van de jaren '70 aansloot bij de performance movement in Europa en haar lichaam als expressie-vorm begon te gebruiken. Gedurende haar performances probeert ze haar pijn-barriere te overschrijden, om zodoende de controle over haar geest te vergroten. Op dit moment exposeert ze in musea brokstukken van mineralen die energie uitzenden.'

Er is een katholieke hindoe-priester bij. Er is een vertegenwoordiger van de Conceptual Art bij, die met 'beelden van de geest' werkt, omdat de beeldende kunst, vindt hij, geen materie nodig heeft.

Kortom, het is alles bovenzinnelijk holisme wat de klok slaat.

Arme leiders van handel en industrie. Hun zal de komende weken in het Stedelijk Museum het ene oor na het andere worden aangenaaid, het artistieke procede waarin Joseph Beuys zo uitmuntte. Ze zullen er geen spat wijzer worden. Gevaarlijker en geborneerder misschien. Ze hadden, voor een betere kijk op de menselijke geest, beter thuis kunnen blijven om een boekje van Dostojewski te lezen.

Waarom omhelzen rijke industrielen en leidinggevende workaholics, als ze op zoek zijn naar een beetje onstoffelijks en Hogers, steevast wichelaars, soefi's, runeschrift-duiders en oude Chinezen? Ik heb daar mijn bange vermoedens over. En waarom organiseren ze voor elkaar zulke holle symposia over net het verkeerde Hogere? Dat beantwoordt het prospectus.

Deelname aan de vijf panels, waar door kunstenmakers en economen lucht verkocht zal worden, kost vierduizend gulden. Exclusief BTW. Wie alleen de opening door de Dalai Lama van Tibet wil bijwonen betaalt het schijntje van elfhonderd gulden. Exclusief BTW. Voor een evenement dat desondanks wordt gesponsord, door de KLM en de NMB en de PTT e tutti quanti, en door Fentener van Vlissingens hoogsteigen SHV. Voor een evenement dat desondanks wordt gesubsidieerd, onder meer door verschillende ministeries en de gemeente Amsterdam.

In het zakenleven blijft het om geld gaan.

    • Gerrit Komrij