Gekraakte krant wordt riant complex

En zo werd gistermiddag zonder geweld en zonder tranen het oude Handelsblad-gebouw aan de Nieuwe Zijds Voorburgwal in Amsterdam heropend. Hoofdkraakster Cle Burgers hoefde geen ruitje in te slaan, zij kreeg een sleutel van een functionaris van de gemeentelijke woningdienst, met een groot kleurig lint er aan. Niet de nationale kleuren, zo te zien, hoewel dat toepasselijk zou zijn voor Amsterdammers die de koningin als overbuurvrouw hebben.

Daarna mochten bezoekers weer voor het eerst de statige trappen op om de 87 appartementen te bezichtigen. De granieten traptreden zijn er nog, uitgesleten door de voetstappen van vele generaties journalisten, zetters en drukkers. En menig Amsterdammer heeft die trappen beklommen om zijn kleine 'annonce' op te geven, abonnementsgeld te betalen of de hoofdredacteur te gaan berispen over de al te progressieve berichtgeving. 'Het Handelsblad wordt rose', zeiden de heren in de Grote Club aan de Dam. De Grote Club is al lang gesloten, de leren borrelfauteuils zijn verkocht, en waar die stonden werken nu weer redacteuren van NRC Handelsblad. De cirkel is rond, alleen het Paleis is nog even leeg als altijd.

De imposante, post-Jugendstil-gevel uit 1903 van het Algemeen Handelsblad heeft alles overleefd. De krant, opgericht in 1828 door liberale regenten, was 75 jaar oud toen architect Eduard Cuypers de trotse vesting neerzette aan de Nieuwe Zijds. Veel Amsterdammers spraken overigens nog over de Pijpenmarkt, de naam van voor de demping. Het was een vreemd, protserig gebouw, met overmatig veel ruimte voor gangen en trappen, en al snel ongeschikt om een krant te maken. Er waren ingrijpende verbouwingen nodig om de steeds groter wordende drukpersen in de ingewanden te persen. Toen het verkeer na de Tweede Wereldoorlog intensief werd, kostte het steeds meer moeite en tijd om de vrachtwagens naar het centrum te manoeuvreren. De hoofdredactie was nog net in staat om van de balcons aan de voorkant de revolutionaire woelingen van de jaren zestig waar te nemen. 'Die ME gaat wel te keer, meneer.'

'Welnee, die jongelui verstaan geen andere taal.'

Oplossingen

De achterhoede van het Algemeen Handelsblad, dat in 1970 gefuseerd was met de Nieuwe Rotterdamse Courant, verliet de Nieuwe Zijds in l975. Het gebouw werd verkocht aan de projectontwikkelaars die er de geijkte oplossingen voor wisten: tegen de grond, beneden winkels en boven kantoren. Of subsidiair: tegen de grond en winkels, plus luxe appartementen.

De onderhandelingen met de gemeente traineren, en dan komen op 5 maart l978 de krakers. Zij draaien joints in de achtergelaten bureaustoelen, zetten de deuren open voor punks uit heel Europa en maken er een chaos van. De bende werd zo groot, dat de serieuzere krakers, dat wil zeggen de mensen die voornamelijk betaalbare huisvesting voor jongeren wilden, de koppen bij elkaar staken. Het werd een intern gevecht tussen anarchisten en preciezen, waar de buitenwereld overigens weinig van hoorde. Wel was te zien, dat er in de uitlopers van het doolhof kleine bedrijfjes werden gevestigd, uiteraard wild en zonder middenstandsdiploma's.

De geschiedenis is lang en gecompliceerd, maar de uitslag is dat de gemeente en vertegenwoordigers van krakers met elkaar gingen praten. De gemeente kocht het complex voor 3,6 miljoen, en heeft er nog eens voor tien miljoen aan verbouwd. Van de ruimte op de begane grond, goud waard in het Centrum, zal de helft commercieel worden verhuurd. De andere helft is tegen gereduceerde tarieven voor bestaande bedrijfjes. Op de bovenverdiepingen zijn op zeer gecompliceerde manier 87 wooneenheden gemaakt. Drieentwintig appartementen zijn compleet met Bruynzeelkeuken en badkamer, de rest bestaat uit groepen van 2, 3 of 4 kamers met gemeenschappelijke voorzieningen. De huren varieren van 160 tot 325 gulden, een gemiddelde van 250 gulden per maand.

Ik dwaal door het gebouw, in gezelschap van een trotse kraakster. In een riante kamer aan de voorkant, waar ooit Boissevain, Heldring, en Steketee de krant bestuurden, om maar wat namen te noemen, woont nu hoofdkraakster Burgers. Daar zijn beroemde journalisten aangenomen, berispt, geprezen, ontslagen.

De lange redactiezalen zijn opgedeeld in lichte, ruime appartementen. Ik zoek op de vloer de plaats waar de heer B. zijn schrijfmachine tegen de vloer gooide bij een ruzie of smeet hij zijn massieve Remington door het raam in het steegje naast de krant, het Keizerrijk? Het kost weinig moeite om veel meer herinneringen op te roepen. Hier en daar is wat glas-in-lood gerestaureerd, maar de prachtige smeedijzeren hekken aan de balies op de eerste verdieping zijn weg. Net als de enorme, vrij lelijke smeedijzeren kroon in het trappenhuis. Niemand wilde dat ding destijds hebben.

De kraakster luistert beleefd naar de stroompjes nostalgie, maar het intereseert haar niet echt. Ze laat haar appartement door een raam zien, en geneert zich een beetje voor het parket op de vloer. 'Zeg dat maar niet, want er zijn toch al zo veel mensen jaloers.'

Suggestie

Een ambtenaar van de woningdienst antwoordt op mijn suggestie dat kraken kennelijk loont nadenkend: 'Ja, zo kunt u het wel stellen.'

Maar zijn chef zegt met enige nadruk dat hier niets ongewoons aan de hand is. 'Alle subsidiepotten zijn aangeboord, dat wel, maar de overheid steunt de sociale woningbouw nu eenmaal, en voor dit complex is niet meer gegeven dan voor andere gebouwen.'

'Ze wonen hier op onze kosten', zegt een ambtenaar zacht maar grimmig. 'Mijn dochter heeft voor 250 piek een paar kamertjes in een griebus in west. Ze is zo stom geweest om op haar beurt te wachten.' De kraakster legt uit dat men het ook anders kan zien. 'Als wij het gebouw niet hadden gepakt, zouden hier nu saaie kantoren zijn geweest. Het is toch veel mooier dat hier jongeren wonen?' De weg voor Cuypers' schepping is kronkelig. Van het liberale Algemeen Handelsblad naar het anarcho-liberalisme van NRC Handelsblad, via de anarchistische chaos van de eerste krakers, is het gebouw nu weer terug naar wat de ongeveer honderd bewoners en mensen die in de winkels werken hopen georganiseerde vrijheid. Zij geven een krantje uit dat in huis wordt gedrukt, betalen braaf huur, zo is de afspraak, en zij hebben een vereniging opgericht die onder andere de toelating van nieuwe mensen beoordeelt. De gemeentelijke normen tellen mee, maar vooral de woongroepen mogen kiezen wie zij willen. Genoeg mensen willen, trouwens er is een forse wachtlijst, want waar in het hartje van Amsterdam vindt men voor driehonderd gulden zoveel Lux en Libertas?

Opgeknapte kraakwoningen in het voormalige gebouw van Algemeen Handelsblad Foto Maurice Boyer