Diplomatieke rel Singapore en Indonesie om Soekarno

JAKARTA, 5 sept. De vice-voorzitter van het Indonesische parlement heeft minister van buitenlandse zaken Ali Alatas gisteren gevraagd de ambassadeur in Singapore voor overleg naar Jakarta te roepen. De Singaporese premier Lee Kuan Yew zou 'de gevoelens van het Indonesische volk hebben gekwetst'.

In zijn rede voor National Rally Day, begin vorige week, verzuchtte Lee: 'Het is maar goed dat er in Indonesie geen tweede Soekarno regeert.'

Daarmee ontketende hij in het buurland een storm van verontwaardiging. In hoofdredactionele commentaren, ingezonden brieven en Kamercommissies werd de vraag gesteld hoe de leider van een bevriend land (president Wee Kim Wee is het formele staatshoofd van Singapore, maar Lee is al sinds 1965 premier en de sterke man) het in zijn hoofd haalde om de Held van de Indonesische Onafhankelijkheid te belasteren. Twintig jaar na zijn dood weet 'Bung Karno' nog steeds sterke emoties los te maken.

In zijn laatste grote rede liet premier Lee Kuan Yew op 26 augustus zijn gedachten gaan over het Singapore dat hij in november toevertrouwt aan zijn opvolger Goh Chok Tong. De relaties met de buurlanden zijn beter dan ooit, aldus de scheidende premier. De betrekkingen met Maleisie zouden de Afscheiding in 1965 goed te boven zijn gekomen en de nieuwe leiders van Indonesie waren bekwame en betrouwbare partners gebleken. Lee kon de verleiding niet weerstaan zijn vriend Soeharto af te zetten tegen diens voorganger Soekarno, die in 1964 de konfrontasi met het toen nog met Singapore verenigde Maleisie aanging. 'Het is voor ons een uitzonderlijk groot geluk geweest dat president Soeharto de opvolger is geworden van Soekarno. Zuidoost-Azie zou er vandaag heel anders hebben uitgezien, als in Indonesie een tweede Soekarno was aangetreden', aldus Lee. Indonesie's eerste president zou steeds nieuwe politieke kwesties hebben bedacht om de aandacht af te leiden van zijn falende economische beleid. Lee: 'Hij wilde Nederlands Nieuw-Guinea hebben als onderdeel van zijn rijk. Toen hij dat eenmaal had, begon hij de confrontatie met Maleisie. Hoe had hij zijn hongerende volk anders bij elkaar moeten houden?' Wat was bedoeld als een compliment voor de zittende president, werd in Indonesie vooral opgevat als een ongehoorde aanval op diens voorganger. Leiders van de drie toegelaten Indonesische partijen haalden ongemeend fel uit naar premier Lee. Zij noemden diens oordeel over Soekarno 'abnormaal' voor een bevriend 'staatshoofd' en 'volstrekt onaanvaardbaar voor het Indonesische volk'.

Inmenging

Marzuki Darusman, de invloedrijke woordvoerder van de regerende Golkar-partij, sprak van 'inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van Indonesie'.

De vergelijking tussen beide presidenten was ongepast, omdat zij een verschillende opdracht hadden en uiteenlopende verdiensten hadden voor het land. Marzuki: 'Bung (oudere broer, kameraad) Karno heeft een grote bijdrage geleverd aan de vorming van onze natie, president Soeharto's verdienste ligt vooral in onze nationale ontwikkeling. Bung Karno hielp ons de postkoloniale crisis te boven te komen, zodat wij ons een nationale identiteit konden verwerven. Zonder die nationale identiteit had Indonesie zijn economische ontwikkeling geen eigen gezicht kunnen geven.' Het dagblad Merdeka, dat ooit werd opgericht door Soekarno-aanhangers, gaat dezer dagen voorop in de perscampagne tegen Lee. In het hoofdartikel van afgelopen zaterdag wordt Singapore's premier ervan beschuldigd 'geen enkel begrip te hebben voor Indonesie's geschiedenis en onafhankelijkheidsstrijd'.

Het huidige West-Irian, aldus Merdeka, maakte deel uit van het voormalige Nederlands-Indie en de onafhankelijkheidsstrijd had tot inzet om dit hele gebied op te nemen in de Republiek Indonesie. Lee's 'kennelijke poging om twee Indonesische nationale helden, Soekarno en Soeharto, tegen elkaar uit te spelen' noemt de krant in strijd met het 'politieke fatsoen'. De uitglijder van premier Lee komt op een gevoelig moment. Eind september is het 25 jaar geleden dat de Indonesische strijdkrachten een einde maakten aan wat hier officieel geldt als een poging tot staatsgreep van de Partai Kommunis Indonesia (PKI), die het einde inluidde van Soekarno's presidentschap. De rol van Soekarno bij die mislukte coup is nog steeds een controversieel onderwerp.

Nationale held

Hoewel president Soeharto in 1986 een einde maakte aan het taboe rond Soekarno door hem op te nemen in de galerij van nationale helden, rust er nog steeds een politieke hypotheek op zijn voorganger. In een parlementair decreet van 1967 werd een onderzoek gelast naar Soekarno's betrokkenheid bij de coup van 1965. Nu premier Lee de knuppel in het hoenderhok heeft gegooid, verheft de Soekarno-lobby opnieuw zijn stem voor intrekking van het bewuste decreet.

Rachmawati Soekarnoputri, een dochter van de overleden president en voorzitster van de Soekarno Onderwijssstichting, sloot zich deze week aan bij Lee's critici in het parlement. Zij toonde zich echter teleurgesteld omdat de genoemde partlementsleden nog steeds niet bereid zijn de naam van haar vader te zuiveren door het gewraakte decreet in te trekken.

De verklaring voor deze dubbelzinnige situatie kwam deze week uit onverwachte hoek. Generaal b.d. Abdul Haris Nasution, ex-minister van defensie onder Soekarno en een gezaghebbend criticus van Soeharto's Nieuwe Orde, noemde de opmerkingen van de Singaporese leider een inmenging in Indonesische aangelegenheden. Hij nam zijn voormalige chef in bescherming tegen Lee's beschuldiging dat Soekarno 'een rijk wilde opbouwen'. Nasution zei dat hij in 1946 zelf had gezworen tot zijn laatste druppel bloed te zullen vechten voor 'de bevrijding van West-Irian'. Dat het veelbesproken decreet nr. 33/1967 nog niet was ingetrokken, noemde hij logisch. In hetzelfde decreet werd generaal Soeharto namelijk benoemd tot Soekarno's opvolger als president. Intrekking zou 'gevaarlijke consequenties' hebben. Nasution vond het daarom beter als de regering 'zo snel mogelijk een witboek uitgeeft over Soekarno's rol bij de coup van 1965'.

    • Dirk Vlasblom