'Vluchtelingen opsluiten zinloos'

DEN HAAG, 4 sept. Het opsluiten van vluchtelingen die in Nederland asiel zoeken lijkt niet de meest aangewezen weg om de grote toestroom asielzoekers naar Nederland af te remmen. Dat zegt de juridisch medewerker mr. J. A. Hoeksma van het Hoge Commissariaat van de Vluchtelingen (UNHCR) in Den Haag.

Hij reageert hiermee op de door de Nederlandse justitie gebruikte methode om met name vluchtelingen uit Roemenie met een 'zwak' vluchtverhaal, af te schrikken om naar Nederland te komen. Deze vluchtelingen krijgen in een versnelde procedure binnen 24 uur te horen dat hun asielverzoek wordt afgewezen en dat een eventueel beroep tegen die beslissing in de cel kan worden afgewacht.

Op dit moment zitten ten minste twee Roemenen in vezekerde bewaring in afwachting van de behandeling van hun kort geding tegen de afwijzing. De raadkamer van de rechtbank in Assen heeft in een beroepsprocedure geen bezwaar gemaakt tegen deze handelwijze van justitie, terwijl de raadkamers van de rechtbanken in Utrecht en Roermond juist de onmiddellijke invrijheidstelling gelastten van de op deze manier opgesloten Roemeense asielzoekers. 'Als je deze vluchtelingen zegt dat ze met hun asielverzoek geen kans maken, is dat afschrikwekkend genoeg. Dat is mijn dagelijkse ervaring in de praktijk. Bovendien moet de Nederlandse overheid weten dat in de vakantieperiode altijd meer 'vluchtelingen' asiel vragen. Maar om juist Roemeense vluchtelingen op deze manier te bejegenen is gevaarlijk. Onder hen zitten, gezien de situatie in Roemenie, 'geheide' vluchtelingen', aldus Hoeksma.

Hoeksma merkt dagelijks dat het wegvallen van het mondiale machtsevenwicht tussen Oost en West niet voor iedereen even plezierig is. Juist omdat sprake is van ontspanning tussen de twee grootmachten de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie laaien overal in de wereld regionale en binnenlandse conflicten hoog op.

In Somalie, Sri Lanka, Cambodja, Mozambique en recentelijk in het Midden-Oosten is de situatie zodanig dat veel mensen op de vlucht slaan en hun heil elders zoeken. 'Uit Liberia zijn nu 500.000 mensen gevlucht. Het UNHCR heeft een noodprogramma van twintig miljoen dollar opgezet om daar in de regio de eerste nood te ledigen. Daar waar de Verenigde Naties geen oorlog kan voorkomen, moeten wij in ieder geval proberen het leed voor de vluchtelingen te verzachten', meent Hoeksma.

De twintig miljoen dollar komt boven op het jaarlijkse budget van de UNHCR van 550 miljoen dollar. De afzonderlijke landen van de Verenigde Naties is gevraagd om een extra bijdrage. Tot nu toe is slechts vier miljoen dollar binnen.

Financieel gaat het slecht met het UNHCR. Het budget voor dit jaar is met twintig procent gekort en zelfs dan is nog sprake van een tekort van nog eens twintig procent. Het is om die reden dat de UNHCR de Nederlandse regering heeft voorgesteld de Nederlandse vestiging in Den Haag te sluiten en het kantoor in het kader van een regionalisering in Brussel te huisvesten.

Dat zou doodzonde zijn, zeggen ingewijden. Sinds Nederland het VN-verdrag inzake de bescherming van vluchtelingen in het begin van de jaren vijftig ondertekende, bestaat het Haagse kantoor. Dat is toch niet voor niets geweest, menen zij. De noodzaak van een aparte Nederlandse vestiging is in de afgelopen veertig jaar door de groei van de stroom vluchtelingen naar Nederland alleen maar toegenomen. In de Tweede Kamer is bovendien aangedrongen op handhaving van ons kantoor in verband met de uitvoering van de akkoorden van Schengen.

In het kader van de Schengen-akkoorden is afgesproken dat de UNHCR een toezichthoudende rol zal spelen bij de standaardisatie van beleid in Frankrijk, Duitsland en de Benelux inzake een gelijke behandeling van vluchtelingen. 'Nu bestaan er in de verschillende landen duidelijke interpretatieverschillen over het vluchtelingenverdrag', zegt Hoeksma. 'Zo hangt men in Duitsland de 'objectieve leer' aan, in Nederland veel minder. Dat betekent dat in Duitsland veel meer wordt uitgegaan van het door de regering in het vervolgingsland vastgestelde beleid, in Nederland veel meer van de positie van de asielzoeker. Bij al die onderhandelingen is het goed dat er ook een inbreng is van een in Nederland gevestigd UNHCR-kantoor', aldus Hoeksma, die hieraan toevoegt dat in Belgie, Frankrijk en Duitsland de UNHCR-vestigingen gehandhaafd blijven.

Minister Van den Broek (buitenlandse zaken) moet nog reageren op de brief van de Hoge Commissaris van de Vluchtelingen waarin de voorgenomen sluiting is aangekondigd. Van den Broek weet dat de Tweede Kamer in hoge mate prijs stelt op handhaving van het kantoor, maar kan onmogelijk voldoen aan het verzoek van de Tweede Kamer om de exploitatie- en huisvestingskosten voor zijn rekening te nemen. 'Dat zouden de VN nooit kunnen toestaan', aldus Hoeksma. 'De UNHCR is een onafhankelijk bureau en vervult in die zin in Nederland voor vluchtelingen in voorkomende gevallen een belanrijke rol. Op het moment dat Nederland ons kantoor rechtstreeks financieel subsidieert, wordt die vertrouwenspositie aangetast. De enige manier maar ook dat is nog geen garantie is dat Nederland de bijdrage voor vluchtelingen aan de VN verhoogt.' Op dit moment draagt Nederland via de VN jaarlijks tussen dertig en vijfendertig miljoen gulden aan het UNHCR af. Mr. J. A. Hoeksma. (Foto Roel Rozenburg)

    • Henk Kool