Uitstoot crematoria mogelijk serieuze bronkwikdampvervuiling

Kwik is een van de metalen voorkomend in de amalgaamvullingen van de tandarts. De laatste jaren is nogal wat te doen geweest over de gezondheidsrisico's tijdens de behandeling voor zowel tandarts als patient. Na vrij uitvoerig onderzoek luidde de conclusie dat het met die risico's wel losloopt.

Dat neemt niet weg, dat er miljoenen mensen met amalgaamvullingen rondlopen en een interessante vraag is, waar dat kwik na overlijden blijft. In een brief aan het wetenschappelijke tijdschrift Nature (16 augustus) doet de Britse geoloog Alan Mills van de Universiteit van Leicester verslag van experimenten en berekeningen die deze vraag ten dele beantwoorden. De auteur stelt allereeerst vast, dat de verspreiding van kiezenkwik in het milieu door begraving zeer langzaam en waarschijnlijk ongevaarlijk is. Het toenemend aantal crematies daarentegen betekent een potentiele bron van kwikvervuiling, want de hitte in crematie-ovens is ruim voldoende om kwiklegeringen te doen verdampen tot metallisch kwik. Volgens Mills is daar nooit eerder over geschreven. Het enige waaraan ooit aandacht is besteed is het vrijkomen bij crematies van radioactieve verbindingen uit pacemakers en andere inmiddels al lang uit produktie genomen geimplanteerde medische apparaten.

Mills onderzocht de thermische afbraak van amalgaam, met als onderzoeksmateriaal oude getrokken kiezen. Het metaal werd verpulverd en verhit in een afgesloten reageerbuis met thermokoppel en bij het oplopen van de temperatuur werden met vaste intervallen met een injectienaald monsters uit de buis genomen. De thermische afbraak van het amalgaam begon bij 200 C en was volledig bij 700 C. Daar de verbrandingstemperatuur bij crematies hier ver boven ligt, zal daarbij al het kwik vervluchtigen en voor zover het niet weer condenseert door de schoorsteenpijp in het milieu verdwijnen.

Hoeveel kwik komt er op deze wijze in de omgeving vrij? Er bestaan geen gegevens over het gewicht aan amalgaam dat gemiddelde burgers in hun mond dragen, maar Mills kon wel een schatting maken op grond van statistische gegevens. Volgens hem heeft een burger van het Verenigd Koninkrijk gemiddeld vijf amalgaamvullingen, ofwel ongeveer 3 gram kwik.

Grote crematoria in stedelijke gebieden produceren, aldus Mills, soms wel tegen de vierduizend crematies per jaar. Een eenvoudige rekensom leert, dat op die manier uit een (ongefilterde) schoorsteen wel bijna 12 kilo kwik kan vrijkomen. Omdat de in Groot-Brittannie voorgestelde bovengrens voor lange-termijn blootstelling aan kwikdampen in de lucht voor de algehele bevolking slechts 1 microgram per kubieke meter bedraagt, is het volgens Mills noodzakelijk dat er een zorgvuldige grond- en luchtbemonsteringsprogramma wordt begonnen om de risico's te schatten.

In Nederland zijn op twee van de veertig crematoria, in Velzen en Utrecht, overigens filters geplaatst in verband met rook- en geurproblemen. Analyse van het neerslag op die filters heeft aangetoond dat zich in het vliegas inderdaad kwik bevindt. Nederlandse crematoria verzorgen, al naar gelang de technische capaciteit (aantal ovens en aula's), tussen de 1.000 en 3.500 crematies per jaar. Utrecht en Velzen (de laatste met 4 ovens en 2 aula's) behoren tot de grotere. In de toekomst zullen meer crematoria met filters worden uitgerust.