Moskou en Bagdad veroordelen Poolse auto's totwerkloosheid

WARSCHAU, 4 sept. 'De Polen beginnen de crisis in de Golf te voelen', zegt Pawel Zawistowski terwijl hij zorgelijk uit het raam kijkt van zijn bureau op het ministerie voor buitenlandse handel in Warschau. Zawistowski, een gezette en kettingrokende bureaucraat, is op zijn departement hoofd van een speciaal crisisteam dat de gevolgen berekent die het conflict in de Golf heeft voor de Poolse economie. 'We moeten steeds meer olie op de wereldmarkt kopen voor harde valuta', zegt Zawistowski. De Polen werden eind vorige week onaangenaam verrast door een verhoging van de benzineprijs met 30 procent. Lange rijen auto's stonden afgelopen vrijdag voor de benzinestations omdat de automobilisten voor 1 september de tanken van hun voertuigen nog een keer wilden vullen met benzine die 2400 zloty per liter kostte. De nieuwe literprijs van 3200 zloty (70 cent) lijkt laag, maar is voor een Poolse autobezitter met een gemiddeld maandinkomen van 250 gulden een fors bedrag.

Autorijden is in Polen, al is het in een Polski-Fiat, een luxe geworden die de meeste inwoners van het land zich niet meer kunnen permitteren. De prijsverhoging was volgens Zawistowski onvermijdelijk omdat Polen steeds minder olie uit de Sovjet-Unie kan betrekken. Moskou begint de oliekraan naar Oost-Europa aan te draaien en eist bovendien dat vanaf 1 januari volgend jaar de transacties volledig in dollars worden betaald.

Irak bood Polen uitkomst: De regering in Bagdad importeerde goederen (niet alleen machinewerktuigen maar ook wapens) uit Polen en betaalde deze in olie. Op deze manier hoefde Polen nauwelijks dollars aan te wenden om olie te kopen op de wereldmarkt.

Het conflict in de Golf trok echter een streep door deze lucratieve transacties. Polen heeft sinds de afkondiging van het embargo tegen Irak voor een bedrag van 170 miljoen dollar aan olie gekocht op de spotmarkt in Rotterdam, terwijl de export van goederen die volgens de lopende contracten een waarde van 115 miljoen dollar hebben is stopgezet. 'De crisis in de Golf heeft ons al een bedrag van 285 miljoen dollar gekost, maar dat is niet alles.'

Duizenden Polen werkten tot voor kort in Irak bij de aanleg van wegen en de bouw van industriele installaties. Deze contracten van Poolse bedrijven kunnen niet worden uitgevoerd omdat het bouwmateriaal dat grotendeels uit Polen komt niet meer wordt geleverd. 'Het werk is stilgelegd, de contractuele plichten worden niet vervuld zodat een schade ontstaat van 166 miljoen dollar. De helft van dat bedrag bestaat uit machines die de Poolse ondernemingen in Irak moeten achterlaten.' De grootste verliezer onder de Poolse bouwbedrijven is ongetwijfeld Dromex, gevestigd in een buitenwijk van Warschau. Vlak voor de Iraakse inval in Koeweit stonden vertegenwoordigers van Dromex op het punt in Bagdad een contract te ondertekenen om het laatste deeltraject aan te leggen van een driebaans-autosnelweg die de Shatt-al-Arab verbindt met Bagdad. Naast dezelfde route zou Dromex tevens een spoorverbinding aanleggen. Met het contract was een bedrag van anderhalf miljard dollar gemoeid. 'Het embargo is voor ons bedrijf een duchtige klap', zegt Dariusz Slotwinski die bij Dromex de contacten met het Midden-Oosten onderhoudt. 'Wij hadden tientallen Poolse leveranciers gemobiliseerd om het contract te kunnen uitvoeren. Deze vaak kleine bedrijven hebben al rekening gehouden met de bouwwerken in Irak en met de verwachte miljoenenopbrengst. Voor een Pools bedrijf is een miljoen dollar een enorm bedrag.'

In het weinig representatieve hoofdkantoor van Dromex probeert Slotwinski te telefoneren met zijn medewerkers in Irak, pogingen die ondanks veel geschreeuw in de telefoon tevergeefs blijken te zijn. 'We hebben nog 287 mensen in Irak. Sommigen keren terug, maar de meesten blijven voorlopig nog. Onze ingenieurs en technici verdienen in Irak zeven keer zo veel als in Polen. Wie nu weggaat moet alles achterlaten en komt berooid terug. In Polen is dat geen vreugde.' De Poolse regering heeft onder andere bij de Europese Gemeenschap een verzoek ingediend voor compensatie van de directe verliezen die voortkomen uit het embargo tegen Irak. 'We kunnen nu rekenen op ongeveer een schade van een half miljard dollar, en dat is voor Polen veel geld', zegt Zawistowski ter rechtvaardiging over het verzoek. 'Maar de indirecte gevolgen zijn waarschijnlijk veel ernstiger omdat een hogere olieprijs een hele serie prijsverhogingen zal veroorzaken, en dat in een land waar de koopkracht de afgelopen maanden met 40 procent is gedaald.' Volgens economen in Warschau dreigt inflatie, die juist met een programma van pijnlijke bezuinigingen leek bedwongen, de kop weer op te steken en zal ook de werkloosheid (al bijna 800.000 Polen zijn werkloos) sneller stijgen. 'De Poolse economie is erg kwetsbaar omdat ze een nieuw evenwicht zoekt. Elke verstoring van buiten, zoals het Golfconflict, maakt de weg naar de markteconomie moeilijker en verscherpt de sociale spanningen', zo menen leden van het crisisteam. 'De ergste optie die ons voor ogen staat is echter een gewapend conflict, een scherpe stijging van de olieprijs en een recessie in het Westen. Dat zou desastreus zijn', zegt Zawistowski, ernstig voor zich uit starend. 'Wat mij betreft wordt Saddam Hussein zo snel mogelijk bij een staatsgreep doodgeschoten.'

    • Derk-Jan Eppink