Markante tegenvallers

In een zaaltje op de eerste verdieping van het Amsterdamse Shaffy Theater liggen zestien jongens en meisjes uitgestrekt op de houten vloer, geobsedeerd door de schelle klanken van een verdekt opgestelde bandrecorder.

Het is Afrikaanse pygmeeenmuziek, legt de buitenlandse docent van de 'percussie-workshop' de in zwarte kleren en bodystockings gestoken cursisten uit. Straks volgt ter vergelijking een fragment uit een hedendaagse experimentele compositie, belooft hij.

De workshop is een van de activiteiten in het kader van de Amsterdamse zomeruniversiteit, die dit jaar van start is gegaan. Buiten op de stoep van het theater gebruiken drie vrouwen in de middagzon hun lunch van broodjes en capuccino. Managementtrainer/consultant Lenette Schuijt en andragologe Ied Guinee verzorgen met de Amerikaanse docente Julie Belle White in Shaffy de werkgroep Ethical leadership, uitsluitend bedoeld voor vrouwen.

In deze vijfdaagse werkgroep kunnen de 25 deelneemsters volgens een brochure hun ervaringen delen over onder meer lesbian ethics and ethical leadership en transcendent and transformational leadership. Dit alles in een ronde zaal, wat 'erg symbolisch is', aldus Belle White, veteraan van leadership-seminars in de Verenigde Staten. Het drietal kent veel van hun cursisten al van andere internationale vrouwen-networks. Een Beierse deelneemster, Linde, wordt aan het tafeltje met geknuffel begroet.

De Amsterdam Summer University (ASU) is een initiatief van de Universiteit van Amsterdam (UvA) en twee instellingen voor hoger beroepsonderwijs, de Hogeschool van Amsterdam en de Hogeschool voor de Kunsten. De organisatie is uitbesteed aan Steve Austen, een culturele duizendpoot met ervaring als directeur van Shaffy en het Nederlands Theater Instituut en organisator van het Festival of Fools.

Full swing

De eind juni begonnen zomeruniversiteit is begin september nog 'in full swing', bevestigt de 45-jarige Austen in de bar van Shaffy. De laatste cursusen lopen deze maand af en Austen ziet er, in een zwart-wit T-shirt met het opschrift Edinburgh Television, vermoeid uit. Geen wonder: de afgelopen maanden is hij met zijn 'chef de bureau' Joanneke Lootsma en een vierkoppig team continu in touw geweest om de 242 deelnemers bij te staan bij hun 13 cursussen en 1568 overnachtingen.

Dat liep niet altijd op rolletjes: zo werden deelnemers aan een cursus van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam-zuidoost ondergebracht in de verpleegstersflat van het VU-ziekenhuis in Buitenveldert, met het openbaar vervoer een flink eind verderop. Een inderhaast geregelde shuttle-bus bracht uitkomst, vertelt een opgeluchte Austen.

De deelnemers brengen twee ton aan cursusgeld binnen voor de in totaal 700.000 gulden kostende zomeruniversiteit. De Amsterdamse universiteit en twee hogescholen hebben afgesproken er de komende drie jaar elk jaar een ton in te steken, de rest heeft Austen bij elkaar gesprokkeld van sponsors. De instellingen hebben met zijn bv een contract gesloten voor een jaar, inmiddels verlengd tot twee jaar.

Oogmerk van de zomeruniversiteit is om buiten het reguliere cursusjaar een apart onderwijsprogramma te ontwikkelen, met een accent op het samengaan van wetenschap en kunst en bedoeld voor een internationaal publiek. Dat laatste is in elk geval gelukt: ten minste tweederde van de deelnemers komt uit het buitenland, van Amerika tot Zuid-Korea en Finland. Ongeveer zestig Oosteuropeanen nemen deel, opvallend afwezig zijn West-Duitsers en Fransen.

Het cursusaanbod loopt uiteen van medische seminars tot een intensieve cursus Nederlands, Arts management, geschiedenis en het drie weken durende Information Management in Health Care, met 4.335 gulden per deelnemer de duurste cursus uit het aanbod. De voertaal van de cursussen is Engels. Ze zijn ontwikkeld door faculteiten van de UvA en de hogescholen, maar ook door onder meer het Joods Historisch Museum.

Niet erg uitgebalanceerd

Inhoudelijk lijkt het cursuspakket niet erg uitgebalanceerd, erkent Austen, maar dat was ook niet de bedoeling. ' Die pretentie hebben we niet. het is een betrekkelijk toevallig tot stand gekomen pakket. We gaan uit van de aanbiedingen en ideeen vanuit de faculteiten en bekijken welke daarvan de beste zijn en voor ons het meest geschikt. Daar hoort trouwens ook een vrij strenge beoordeling van de opzet van een cursus bij.' Binnen de faculteiten van zowel universiteit als hogescholen was de zomeruniversiteit geen onmiddellijk succes, geeft Austen toe. ' We zijn niet bij voorbaat juichend binnengehaaald. Er zijn duidelijke fans, maar ook mensen die het helemaal niks vinden, een gril van het college van bestuur.'

De beoordeling van de cursussen-in-wording door non-deskundigen en op financiele en marketing-gronden was voor sommige hoogleraren en medewerkers een regelrechte cultuurschok.

In de glimmende, Engelstalige brochures van de zomeruniversiteit werden dit voorjaar enthousiast 21 cursussen aangekondigd, maar wegens gebrek aan belangstelling is het bij dertien gebleven. Austen: ' We hadden een belachelijke deadline voor de marketing, omdat het allemal zo snel moest. In januari moesten we een eerste selectie maken uit de opzetjes voor cursussen die al een paar maanden later moesten beginnen.' Vijftienduizend fact sheets met informatie werden verstuurd, waarbij helaas over het hoofd werd gezien dat het Engels van sommige docenten ten onrechte ongecorrigeerd op buitenlandse deurmatten belandde. ' We hadden er niet bij stilgestaan dat we dat nog moesten laten nakijken door een native speaker', aldus Austen. Door de korte voorbereidingstijd viel de opkomst voor de eerste cursussen tegen. ' De eerste drie weken in juli zaten we maar met een paar cursisten in de stad'. Een 'markante tegenvaller' was het uitblijven van gegadigden voor een cursus over Van Gogh, die het vlaggeschip van de zomeruniversiteit had moeten worden. Cursusleider en kunsthistoricus prof. dr. E. van Uitert 'the well-known professor' volgens een brochure spuwde zijn gal in het universiteitsblad Folia en betichtte Austen en de zijnen van amateurisme. Zelfs de titels van zijn medewerkers, beiden doctorandus, waren verkeerd in de brochures terecht gekomen: ze waren opeens allebei gepromoveerd. Erg pijnlijk, vond de kunsthistoricus.

Van Uitert: ' Ik vond dat de leiding niet begreep wat er inhoudelijk nodig was voor die cursus. Bij een workshop voor linkshandige saxofoon-spelers maakt dat misschien niet zoveel uit, maar hier lag dat anders.'

Voor Van Uitert is de zomeruniversiteit weinig meer dan een 'blindganger' en 'een typisch geval van Amsterdamse megalomanie'. Austen blijft er laconiek onder. ' Als er geen belangstelling voor is, kun je een cursus moelijk laten doorgaan. Dat is misschien een nieuw verschijnsel binnen een universiteit, maar zo werkt het nu eenmaal.'

Om tijdig meer mensen te trekken zal de zomeruniversiteit volgend jaar wat later beginnen, minder dicht op het reguliere schooljaar.

Ook op andere punten heeft de prille organisatie lering getrokken uit de eerste jaargang, het 'nulnummer' zoals Austen het noemt. De balie in Shaffy zal beperkter open zijn om de werkdruk te verlichten, en een hoop organisatorische losse eindjes moeten aan elkaar worden geknoopt, zoals de vraag 'of koffie bij de prijs van een cursus inbegrepen is' en of personeelsleden van de deelnemende onerwijsinstellingen voor een cursus moeten betalen.

Maar Austen weet zeker, na rondvraag onder deelnemers en docenten, dat ' we met het concept op de goede weg zitten'.

Een derde hogeschool, de Algemene Hogeschool Amsterdamse, heeft al belangstelling getoond. Austen hoopt op zo'n 500 cursisten. Eerste titels van cursussen zijn er al, waaronder Crime in Amsterdam en Europe on its way.

Na drie jaargangen wordt bekeken of de zomeruniversiteit op eigen kracht, zonder subsidies van de onderwijsinstellingen, verder kan. ' Dan zullen we moeten hebben aangetoond dat er een gat in de markt was', aldus Austen.

    • Sjoerd de Jong