Met geesten valt in Kenia niet te dollen

Zeg nooit tegen een Keniaan: val dood.

Criticus van het politieke en kerkelijke establishment, de Anglicaanse bisschop van Eldoret, Alexander Muge, trotseerde onlangs een banvloek van minister Peter Okondo. De minister had de bisschop gedreigd zich niet in zijn kiesdistrict van Busia te begeven. Muge zou, zo waarschuwde Okondo, Busia niet levend verlaten. Muge nam de uitdaging aan en vertrok naar Busia. De banvloek leek bluf, want onbeschadigd en triomfantelijk keerde de bisschop na het bezoek huiswaarts.

Maar het noodlot sloeg alsnog toe. Op de terugreis, vlak voor zijn woonplaats Eldoret, raasde een zwaar beladen vrachtwagen een heuvel af, raakte de tegemoetkomende auto van Muge en sleurde deze enkele tientallen meters mee om in een greppel tot stilstand te komen. Muge moet vrijwel op slag dood zijn geweest.

Honden

De doorgaans babbelzieke Okondo was verstomd. Journalisten die naar zijn huis ijlden om commentaar werden verjaagd door gigantische honden met vlijmscherpe tanden. Enkele dagen later trad Okondo af. In zijn verklaring klaagde hij 'ten onrechte te zijn gekruisigd' voor Muge's gewelddadige dood. 'Het is moord', riepen enkele vooraanstaande geestelijken onmiddellijk na het ongeluk. 'Okondo moet zich verantwoorden', meenden anderen. 'Zolang het tegendeel niet wordt bewezen, is Okondo schuldig. Hij moet zijn onschuld bewijzen', predikte een dominee tijdens een herdenkingsbijeenkomst voor Muge.

Modder

Kerk en staat leven steeds meer in onmin in Kenia. Modder vliegt over en weer. De jeugdtroepen van de regeringspartij KANU treiterden onlangs de eveneens kritische bisschop Henry Okullu toen deze met zijn gemeente de kerk in Kisumu verliet. Maar geen enkel bewijs is aangevoerd voor de aantijging als zou Okondo, of iemand anders in het regeringsapparaat, verantwoordelijkheid dragen voor het griezelige auto-ongeluk van Muge. Het maakt allemaal weinig meer uit. Okondo's banvloek leidde tot Muge's dood, luidt de mening op straat. Dat Kenia hoog staat in de top tien van landen met de meeste verkeersongevallen ter wereld, kan niemand van het tegendeel overtuigen.

Iemand vervloeken is gevaarlijk, met geesten valt niet te dollen. N'gang'a, een officieus familielid van mij, begaf zich eerder dit jaar een middagje naar de stad. Aan het einde van de dag ontbrak het hem aan busgeld voor de terugreis. Hij piekerde en piekerde. Slechts een oplossing kon hij bedenken. N'gang'a hurkte bij een blinde bedelaar en legde zijn laatste vijf pennies op diens schoteltje. In dezelfde beweging nam hij echter vijf shilling van het schoteltje. Helaas voor N'gang'a was de bedelaar wel blind maar niet doof. Hij hoorde de diefstal en vroeg N'gang'a de vijf shilling terug te geven. Toen N'gang'a ontkende, sprak de bedelaar een vloek uit. 'Geld van je familieleden zal verdwijnen, wanneer jij in de buurt bent', vervloekte de bedelaar. Met de staart tussen de benen rende N'gang'a weg. Sindsdien is er geld verdwenen in zijn ouderlijk huis en bij zijn zus. Twee keer logeerde hij bij mij en die twee keer raakten er grote sommen geld kwijt in mijn huis. N'gang'a excuseert zich hiervoor en acht zich verantwoordelijk. Maar hij ontkent het geld te hebben gestolen. Na overleg met zijn moeder is hij naar een mnanga (medicijnman) getogen. Deze kan tegen betaling van 150 gulden de banvloek opheffen.

Evangeliste

Mijn vriend Mozes doet mij een andere oplossing aan de hand. 'Ga naar Mary Agatha', adviseert hij. De evangeliste Mary trekt wekelijks een menigte van duizenden in de sloppenwijk Kangware bij Nairobi. Zingend en biddend verheft Mary de menigte tot hemelse hoogten. Zij weet of iemand in de menigte kort geleden werd bestolen. Zij bidt en zendt een van de ronddolende geesten naar de schuldige. Gekweld door deze geest zal de dief zich de eerstvolgende week melden op Mary's openluchtbijeenkomst, met de gestolen spullen. De misdadiger wordt vervolgens gereinigd van zijn zonden en blijft uit de klauwen van de rechterlijke macht. Vele misdaden, zo vertelt Mozes, loste Mary op met haar spirituele gaven.

Enkele jaren geleden verhuisde ik met een nieuwe vriendin naar een nieuw huis. De geesten waren onze relatie niet goed gezind. Vanaf de eerste dag kraakte het in het nieuwe huis en deuren openden en sloten zich op mysterieuze wijze. Op een ochtend bleek mijn vriendin verdwenen. Na een lange speurtocht spoorde ik haar op. Overmand door angst had ze zich afgesloten van de mensenwereld. Ze keerde bij mij terug, maar onze relatie kwam nooit meer goed. Er lag een vloek op. Alleen een mnanga zou ons kunnen helpen.

Overspel

Vooral landbouwvolkeren vallen voor de oplossing van hun wereldlijke problemen, of wanneer zij deze problemen willen verdringen, terug op het geloof in magie en occultisme. Een paar voorbeelden uit de Keniaanse pers van de afgelopen jaren. Een echtpaar dat geen kinderen kan krijgen raadpleegt een medicijnman. Zowel de vrouw als de man raken daarop zwanger, maar tijdens de bevalling overlijdt de baby geboren uit de man.

Een andere man pleegt regelmatig overspel en roept daarmee een vloek van zijn echtgenote over zich af. Bij de volgende buitenechtelijke geslachtsgemeenschap treedt de vloek in werking. De overspelige man slaagt er niet in los te komen van zijn sekspartner.

Ah ja, het is maar hoe je tegen de wereld aankijkt. Mijn geld zal ik wel nooit meer terugzien. Mogelijk wordt het mysterie rond Muge's dood ooit opgehelderd. Okondo had beter moeten weten, zijn krokodilletranen zijn misplaatst. Hij had de bisschop een voorspoedige reis van en naar Busia moeten wensen. Dan was Muge misschien niet verongelukt en had Okondo niet hoeven aftreden.

Tekening: Pe.ter Mors

    • Koert Lindijer