Jeltsin eist aftreden van Sovjet-premier Ryzjkov

MOSKOU, 3 sept. Boris Jeltsin, de president van de Russische republiek, heeft zaterdag het aftreden geeist van Sovjet-premier Nikolaj Ryzjkov en de Sovjet-regering. Jeltsin heeft daarmee de druk op president Gorbatsjov opnieuw opgevoerd, die een dag eerder had geweigerd Ryzjkov, al maanden aan felle kritiek onderworpen, te laten vallen. Jeltsin zei zaterdag dat 'elke dag dat de regering blijft tegenstribbelen de macht van Gorbatsjov met een dag wordt bekort'. De president eiste Ryzjkovs vertrek op de vergadering van de Presidentiele Raad en de Raad van de Federatie, die vorige week de twee alternatieve concepten bekeken voor de economische hervormingen: het vernieuwde plan-Ryzjkov en het zogenaamde plan-Sjatalin, dat ook wel het 500-dagen plan wordt genoemd. Gorbatsjov verklaarde aan het eind van de vergadering dat een compromis kan worden gevonden tussen beide programma's.

Jeltsin echter kondigde aan dat zijn regering op 1 oktober zal beginnen met de doorvoering van het plan-Sjatalin, het enige dat voor alle republieken acceptabel is. 'Wij lenen ons niet voor een samenvoegen van de beide programma's, dat zal alleen maar een rem zijn', zei Jeltsin. 'De president toont zich besluiteloos.' Het plan-Sjatalin is uitgewerkt door een commissie van experts onder Gorbatsjovs adviseur Stanislav Sjatalin. Het werk van de commissie staat onder directe supervisie van Gorbatsjpv en Jeltsin en ook Gorbatsjov erkende dat een van de pluspunten van het programma is dat het uitgaat van de nieuwe politieke situatie, waarbij de Unie-republieken zich allemaal soeverein hebben verklaard. Het plan van Ryzjkov gaat als vanouds uit van een gecentraliseerde doorvoering van de economische hervorming, waarbij het centrum uitmaakt welke bevoegdheden kunnen worden gedelegeerd aan de republieken. Gezien de conflicten die de laatste maanden alleen al met de Russische Republiek, de machtigste onder de republieken, hebben plaatsgevonden, is duidelijk dat dat uitgangspunt voor de republieken niet langer acceptabel is. Er is een hele reeks andere fundamentele tegenstellingen tussen beide plannen, met name wat betreft de stabilisering van de roebel, de privatisering van de staatssector en de prijshervormingen.

Jeltsin zei dat tijdens zijn drie weken durende toernee door Rusland de bevolking in grote trekken steun heeft betuigd aan zijn regering en de soevereiniteitsverklaring van de Russische Republiek positief heeft ontvangen. 'Terwijl het vertrouwen in de Unie-regering is gedaald en men allerwege het aftreden van premier Ryzjkov eist, is er vertrouwen in het Russische parlement en de Russische regering', aldus Jeltsin, die de bevolking twee jaar de tijd heeft gevraagd om de economie te stabiliseren waarna de eerste vruchten kunnen worden geplukt. De doorvoering van het 500-dagen programma zal 'grote discipline en streng gezag' behoeven, want er moeten harde maatregelen worden genomen ter stabilisering van de roebel, aldus Jeltsin. Daartoe moet een machtige overkoepelende organisatie in het leven worden geroepen, bestaande uit vertegenwoordigers van alle republieken. Hiermee vervalt volgens Jeltsin het bestaansrecht van Gorbatsjovs Presidentiele Raad, die toch al niet uit 'de knapste koppen van het land' bestaat.

Gevraagd naar de autonomie-aspiraties van een aantal nationale gebieden binnen de Russische Republiek zei Jeltsin zich niet te verzetten tegen de beslissingen van de bevolking. Volgens Jeltsins plaatsvervanger Roeslan Chasboelatov doen bepaalde regeringsambtenaren van het centrale apparaat hun best de autonome gebieden tegen de Russische regering op te zetten. Zo worden zij door Moskou afzonderlijk betrokken bij de consultaties over het nieuwe Unie-akkoord, terwijl zij bij die consultaties eigenlijk niets te zoeken hebben, aldus Chasboelatov. De autonome republieken binnen de Russische Republiek, zoals Jakoetie, Komi en Boerjatie, zijn nooit zelfstandige staten geweest, zoals de Unie-republieken, en kunnen dus ook geen aanspraak maken op een eigen staatkundige eenheid, zei Chasboelatov, die daarmee niet kon verhullen dat de federale status van de Russische Republiek ook voor de Russische regering tot problemen kan leiden.

    • Laura Starink