Samengaan Oost- en Westduitse atletiekbond delicate affaire; Het geforceerde eenheidsgevoel

Vandaag neemt de atletiekwereld afscheid van een veelvraat. De succesvolste prestatiemachine uit de geschiedenis van de sportwereld wordt gedemonteerd en de bruikbare onderdelen ingepast in een systeem waarvoor ze niet gemaakt zijn. Met ingang van 24 november gaan de Oost- en Westduitse atletiekfederaties samen en volgend jaar maart verschijnt op de wereldkampioenschappen indoor in Sevilla voor het eerste een Duitse ploeg. Samen, maar nog lang geen eenheid.

SPLIT, 1 sept.

Bij het begin van de Europese titelstrijd atletiek in Split presenteerden de deelnemers van de Bondsrepubliek en de DDR zich samen in een boekwerkje. Op de omslag prijkt een Westduitse estafetteloper die het stokje aanneemt van zijn Oostduitse collega. Om de sfeer van verbroedering nog meer te illustreren werd er een gezamenlijke persconferentie belegd. Maar het toneelspel van de officials is niet meer dan een camouflage van de broeiende onrust en onvrede in het Duitse atletenland.

Ook hier is de hereniging het verhaal van de rijke broer die de arme verschoppeling helpt. Cheftrainer Bernd Schubert van de DDR toont zich uitermate gereserveerd als hij zijn mening moet geven over de delicate materie. Tijdens de persconferentie ligt het risicoloze 'ik sluit me bij de vorige spreker aan' in zijn mond bestorven. 'We zijn nog maar net begonnen samen te denken en te praten', verklaart hij zijn terughoudendheid.

Lijfsbehoud

De officials uit Oost-Duitsland hebben nog altijd een reden om zich uitermate diplomatiek uit te drukken. Waar ze vroeger uit lijfsbehoud de zegeningen van het socialisme verdedigden, zo timide zijn ze momenteel tegenover de nieuwe machthebbers van de sportwereld nu alle baantjes op de tocht staan.

De atleten beseffen ook verduiveld goed waar de inkomsten straks vandaan moet komen. In de gezamenlijke brochure van de Deutsche Mannschaften voor Split leggen als ze bekeerlingen getuigenissen af, waarin ze afrekenen met hun broodheren van weleer. De 400 meter-loper Jens Carlowitz uit Chemnitz laat weten zijn buik vol te hebben van politiek. 'Wie eenmaal bedrogen is... '.

En kogelstoter Udo Beyer deelt de samenstellers van het gidsje mee: 'Het systeem heeft ons destijds in deze rol gedwongen'.

Hun grootste zorg is een veilig heenkomen te zoeken in de nieuwe wereld die ze vooral kennen van horen zeggen. Ze zullen afhankelijk zijn van de raadgevers die zich opwerpen. Zo heeft de Nederlandse atletenmakelaar Jos Hermens zich ontfermd over de hele vereniging Neubrandenburg, van onder anderen de Europese kampioenen Katrin Krabbe, Sigrun Wodars, en Grit Breuer. Die club heeft zich verzekerd van de steun van het sportmerk Nike, maar de voorzieningen zullen er in de toekomst desondanks aanzienlijk soberder zijn dan in het rijke verleden. Toen was zelfs de catering van de atleten verzorgd en had men twaalf man keukenpersoneel in vaste dienst. Maar de Oostduitse bond en verenigingen zijn net zo failliet als de politieke ideologie waaruit ze zijn opgebloeid. Wegens geldgebrek werd vorige maand besloten het nationale kampioenschap voor junioren niet te houden. Juist die jeugdcategorie is een bron van zorg. Met geld van Mercedes-Benz, sponsor van de Duitse federatie, moet worden voorkomen dat er straks een groot gat valt achter de huidige generatie. Die doen er alles aan om hun inkomsten veilig te stellen. De laatste DDR-titelstrijd voor senioren moest bij het samenstellen van het programma rekening houden met de Grand Prix van West-Berlijn en Keulen die hetzelfde weekeinde werden gehouden en waaraan de topatleten wilden deelnemen: om geld te verdienen. Dat er wel een forse afvaardiging bij de EK in Split aantrad, was alleen mogelijk omdat de Europese Atletiek Associatie een belangrijk deel van de kosten voor haar rekening neemt. Het gezamenlijke boekje dat in Split werd aangeboden kwam financieel dus wel goed uit.

Collectieve geest

Veel meer dan een geldelijke hulp was het niet. 'Het is een tamelijk geforceerde poging om het eenheidsgevoel te creeren', zegt Volker Kluge, sportredacteur van het dagblad Junge Welt en voormalige perschef van het Oostduitse Olympische Comite. 'Wat in veertig jaar is gegroeid kan niet van de ene op de andere dag worden veranderd. Het zal dan ook absoluut niet meevallen om uit die twee ploegen een goede samen te stellen. De basis van het succes van de DDR is vooral de collectieve geest geweest: de ene moedigde de ander aan. Die elementen vallen weg, want het individualisme krijgt de overhand en pas over een jaar of zes of misschien pas in het jaar 2000 zullen de verhoudingen zich een beetje stabiliseren.' Met lede ogen ziet Kluge aan hoe ook de pluspunten van het Oostduitse sportsysteem tussen de verschrompelde idealen bij de vuilnis worden gezet. 'Je ziet dat op alle terreinen. Ook de sportverslaggeving lijdt er onder. De mensen zijn Bild gaan lezen. Je kunt ook moeilijk verwachten dat ze bij ons slimmer zijn dan in de Bondsrepubliek', aldus Kluge wiens krant in een mum van tijd honderdduizenden abonnees kwijtraakte. Vooral bij de omroep staan banen op de tocht en klinkt het geweeklaag over de zucht naar oppervlakkigheid die de keuze van de kijker en luisteraar zou bepalen. 'Ik moet net doen of ik er geen verstand van heb. Dan pas zijn ze tevreden', verzuchtte een tv-reporter.

De mediavertegenwoordigers uit de DDR betalen nu de tol voor hun jarenlange collaboratie. De verwevenheid met het systeem was zo groot dat ze wel op de hoogte moesten zijn van de details die de basis vormden van het succes. Juist omdat hun sportieve deskundigheid boven elke twijfel verheven is, beseft iedereen dat zij het publiek evenzeer als andere geledingen van de journalistiek op halve waarheden en leugens hebben getracteerd.

De topatleten zijn de enigen die nog geruime tijd profijt trekken van het productiefste sportsysteem dat de wereld ooit gekend heeft. Het fijnmazige selectieproces heeft ze uit de anonimiteit gehaald, de beste trainers en medici stonden borg voor de begeleiding. Het rendement van die investering zit in hun getrainde lichamen, waardoor ze nog jaren de winst persoonlijk kunnen incasseren. De Europese titelstrijd in Split onderstreepte eens te meer de kracht van de Oostduitse sporters. Alleen werden de gouden medailles niet meer opgedragen aan de staat. 'De motivatie om te presteren is nu een andere', gaf verspringster Heike Drechsler toe. De topsportster die zitting had in de Volkskammer is het afgelopen jaar als een blad aan een boom omgedraaid. De drievoudige winnares van goud op de Olympische Spelen van Seoul vertelt er altijd van overtuigd te zijn geweest dat de SED een partij voor het volk was, maar nu uit haar droom van gelijkheid voor alle mensen te zijn ontwaakt. Speerwerpster Petra Felke stapte doodleuk van de SED over naar de PDS. Nominaties 'Wat de atleten van de hereniging merken is dat hun trainers op 31 december van dit jaar werkloos zijn', zegt Kluge. Van de 592 die begin dit jaar nog op nationaal- en clubniveau actief waren zijn er nog maar een paar actief. De Duitse atletiekbond DLV had er in toegestemd arbeidsplaatsen voor een aantal van hen te creeren, maar toen de Oostduitse organisatie een lijst met veertig namen overlegde werden er vele afgewezen omdat ze werden beschouwd als 'politieke nominaties'.

Sommigen zouden nog nooit een atleet hebben getraind.

Juist daar speelt zich de grootste concurrentiestrijd af en in de Bondsrepubliek is geen trainer bereid zijn plaats af te staan. Maar ook voor de atleten ligt beslist niet overal de rode loper uit. Hier en daar heerst er zelfs een bijna vijandige stemming, omdat men vindt dat de sporters uit de DDR te lang en meer dan genoeg bereikt hebben in een oneerlijke concurrentiestrijd.

Ulrike Sarvari, de Westduitse sprintster die in maart van dit jaar Nelli Cooman onttroonde als Europese kampioene 60 meter, ervoer pijnlijk hoe het is in de schaduw van Oostduitse toppers te moeten opereren. In de 100 meter finale, waarin Katrin Krabbe, Silke Moller en Kerstin Behrendt de eerste drie plaatsen voor zich opeisten, eindigde zij als zevende. Terwijl de camera's van ZDF en ARD zich op dat supertrio richtten en de microfoons hun verklaringen opslurpten dat dit een schitterende overwinning voor Duitsland was, reageerde Sarvari verbeten op die belangstelling. 'De Duitse sportpers heeft ons altijd nodig gehad, maar nu zien ze me niet eens meer staan. Er is zoveel theater geweest over het samengaan dat ik er gewoon zenuwachtig van werd. In groter verband vind ik de hereniging van de twee Duitslanden een griezelige ontwikkeling. Er is absoluut geen eenheidsgevoel. Onderling is de sfeer echt niet goed. Er heerst eerder een agressieve stemming na weken van euforie.' Het zijn woorden van iemand die haar plaats verliest. Kluge: 'Daarvan zijn er in de DDR inmiddels al een half miljoen.' 13424 RECORDS TRANSFERRED

    • Peter de Jonge