Magere DDR-koeien leveren handelaren een vette winst op

OLDENZAAL, 31 aug. De gloednieuwe veewagen met vader en zoon Leferink uit Haaksbergen glijdt het douanecomplex 'Oldenzaal autoweg' op. Acht uur zijn ze onderweg geweest met veertig koeien uit de DDR. 'Normaal haal je koeien van zo'n slechte kwaliteit niet zo ver weg. Maar dit loont zeker', zegt senior.

Hij zit in de VUT en reisde mee uit nieuwsgierigheid. 'Ik wilde het wel eens zien daar.' Vrolijk werd hij werd er niet van. Behalve dan van de prijs van slachtkoeien. 'Vijfhonderd, zeshonderd mark. Onbegrijpelijk goedkoop.'

Dagelijks passeren ongeveer 1200 koeien en stieren de Duits-Nederlandse grens, twee keer zoveel als een maand geleden. De verdubbeling komt volledig op het conto van de DDR, waar in grote financiele nood verkerende agrarische cooperaties uitverkoop houden. Tot groeiende ergernis van veehouders in de Europese Gemeenschap, zoals deze week onder andere bleek langs de Duits-Franse grens waar zij DDR-schapen mishandelden.

Tot voor kort kwam DDR-vee de EG helemaal niet in. Er bestonden bedenkingen tegen de kwaliteit. Bovendien maakte de invoerheffing van 3,25 gulden per kilogram levend gewicht plus 16 procent invoerrechten het Oostduitse vee voor de handelaren en slachthuizen in West-Europa niet interessant.

Dat is radicaal veranderd. Sinds enkele weken overspoelt DDR-vee de Westeuropese markt. De bedenkingen tegen de kwaliteit zijn gebleven. Geringschattend wordt het DDR-vee hier aangeduid als 'worstkoeien', alleen geschikt voor 'industrievlees' zoals in snacks, en ver verwijderd van de 'dubbeldoelkoe' die hier als ideaal geldt. Maar hun commerciele status is enorm gestegen sinds ze voor harde westerse valuta te koop zijn en de invoerheffing op 1 augustus is afgeschaft. 'Het is een zeer lucratieve zaak, niet in de laatste plaats voor de handel zelf', zegt veehouder K. H. Grundmann uit de buurt van Gutersloh in de Bondsrepubliek. Hij klaagt dat de opbrengst van zijn eigen slachtvee in korte tijd met een derde is gekelderd als gevolg van Oostduitse veedumping. De uitverkoop neemt volgens hem criminele vormen aan. 'Het lijkt wel of ze er totaal geen benul van hebben wat hun produkten in een markteconomie waard zijn.'

Het record staat op naam van een veehandelaar die 145 slachtkoeien kocht voor 9.000 mark. Tegen hem is een aanklacht ingediend. Naar EG-maatstaven heeft de DDR te veel melkvee. Een inkrimping van zeker twintig procent (600.000 koeien) is nodig, anders wacht de superheffing (vanaf april volgend jaar). En daarbij blijft het niet, want de Oostduitse veestapel moet ook in veterinair opzicht worden gesaneerd om op Westeuropees peil te komen. Dit betekent dat op last van de Europese Commissie de komende drie jaar circa een miljoen beesten, die lijden aan een infectueuze botziekte, vroegtijdig de gang naar het abattoir moeten maken.

De ontreddering bij de Oostduitse cooperaties is groot, zegt dr. R. Brocker van het Deutsche Bauernverband, de overkoepelende organisatie van Westduitse boeren. 'Het interesseert ze niets meer wat er met de cooperaties gebeurt. Ze doen hun afgemolken koeien liefst zo snel mogelijk weg, zodat ze niets meer vreten en kosten.' De DDR-koeien gaan voor afbraakprijzen van de hand, weet Brocker. 'De prijzen varieren van honderd tot zeshonderd mark, terwijl een vergelijkbare Westduitse koe ongeveer 1100 mark kost. Het is niet verboden, maar je vraagt je toch af of dit moreel wel gepast is.' Tussen Bonn en Brussel bestaat volgens Brocker inmiddels verregaande mate van overeenstemming over een speciale opkoopregeling voor DDR-vee in combinatie met gesubsidieerde slacht en export van het vlees naar de Sovjet-Unie. 'Het gaat om 100.000 ton rundvlees, wat overeenkomt met ongeveer 425.000 koeien. Zo'n interventie is een goed ventiel om het probleem onder de knie te krijgen', aldus Brocker.

Oldenzaal autoweg is de grootste van de vier oostelijke grensposten voor de controle op de invoer van slachtrundvee. De douane bekijkt of de papieren in orde zijn en werpt af en toe een blik in een veewagen. Elke leek ziet het verschil: de magere scharminkels komen uit de DDR, het mooie slachtvee uit West-Duitsland. 'Maar soms geloof je je eigen ogen niet', zegt teamleider L. Schotmeijer van de douane. Dan ziet hij broodmagere beesten in een wagen waarin volgens de papieren Westduits vee zit. 'Het is bijna ondenkbaar dat zulke beesten uit West-Duitsland komen, maar toon dat maar eens aan als de certificaten van herkomst in orde zijn.'

Tot voor kort was Oostduits vee altijd te herkennen aan de gele oormerken. De laatste tijd constateren de douaniers opvallend vaak verwondingen aan oren. 'We hebben het sterke vermoeden', verduidelijkt G. ...genberg, hoofd van de douanepost, 'dat soms met de herkomst van DDR-vee wordt gesjoemeld.'

Over harde bewijzen beschikt hij niet. De douane-directie heeft er, volgens de woordvoerder, 'met bezorgdheid' kennis van genomen, maar ziet geen aanleiding voor nader onderzoek.

Het op papier veranderen van Oostduitse in Westduitse koeien heet in het jargon van de veemarkt 'germaniseren'. Het vormt een bron van extra inkomsten, tenminste als het vlees(produkt) wordt geexporteerd naar een land buiten de EG, want dan geeft Brussel subsidie, die kan oplopen tot 4,50 gulden per kilogram.

Deze zogenoemde restitutie geldt niet voor de export van vlees dat afkomstig is van vee dat eerst in de EG is ingevoerd, zoals DDR-koeien. De exporteur die restitutie claimt moet de herkomst van het vlees wel kunnen aantonen, maar daartoe volstaat een verklaring van zijn leverancier. Inspecteur L. F. den Houter van de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees (RVV) kent dit lek, maar volgens hem wordt het voor DDR-koeien niet of nauwelijks benut. Brockers van de Duitse boerenbond, eveneens bekend met de truc, sluit zich daarbij aan. Algemeen secretaris J. van de Heijning van de Centrale Organisatie voor de Vleesgroothandel (COV) adviseert de aangesloten slachterijen bij de verwerking van Duits vee 'sluitende afspraken' te maken met leveranciers en het Produktschap voor Vee en Vlees, dat de restitutie-regeling uitvoert.

Heeft hij enig idee hoe het daarmee staat ? Van de Heijning: 'Daar geef ik geen oordeel over, maar duidelijk is, dat het tempo van de ontwikkelingen tussen de beide Duitslanden zo hoog is, dat de praktijk vooruitloopt op de regelgeving.'

Na 3 oktober, de datum van de Duitse vereniging, wordt het overzichtelijker, voorspelt hij, want dan valt de DDR onder de EG en haar restitutie-regeling.

Heel Oost-Duitsland wordt afgestruind, van Rostock tot Dresden, van Maagdenburg tot Cottbus. 'Nu wordt de spoeling wat dunner, maar de koplopers hebben de eerste weken goud verdiend', zegt Den Houter. Door de Oostduitse importen staat ook in Nederland de prijs onder druk. 'Worstkoeien' zijn de afgelopen maand gemiddeld zo'n vijftien procent goedkoper geworden en brengen nog maar zelden vijf gulden per kilogram op. Maar deze prijsdaling mag volgens het Landbouwschap niet volledig aan de komst van het DDR-vee worden toegeschreven. Ook de warme zomer (minder vleesconsumptie), de droogte (vervroegd aanbod van EG-slachtvee) en de handelsboycot van Irak (topafnemer van Iers vlees) drukken de prijzen. Hoe dramatisch de prijsdaling voor de veeboeren ook is, de consument merkt er bij de slager niets van. Dat komt omdat de Nederlandse slachterijen, die volgens het COV in de rundersector kampen met een structurele overcapaciteit van ongeveer veertig procent, van het goedkope DDR-vee profiteren om de eigen financiele positie te verbeteren.