Een oorlogslogica

Net zoals president Bush en Nederlandse ministers hebben ook correspondenten recht op vakantie, maar zo hebben wij in de kranten althans in de vijf Nederlandse kranten die ik pleeg te lezen iets gemist dat president Mitterrand vorige week dinsdag op zijn persconferentie heeft gezegd: 'Wij bevinden ons in een oorlogslogica.'

Blijkbaar vonden de persagentschappen, waarop die kranten tijdens de vakantie van hun Parijse correspondenten aangewezen waren, deze uitspraak niet vermeldenswaard genoeg. 'Wij bevinden ons in een oorlogslogica'.

Het is een uitspraak die de gevoelens van zijn publiek niet spaart, maar toch heeft Mitterrand gelijk. Hoewel de tien dagen die sindsdien verstreken zijn, tekenen leken te geven dat de crisis in het Midden-Oosten ook met andere middelen dan oorlog een oplossing zou kunnen vinden druk diplomatiek verkeer in de Arabische landen en enkele gebaren van Saddam Hussein toch bevatten reeds de eerste maatregelen die, dadelijk na de overval op Koeweit, tegen Irak genomen werden, een innerlijke dynamiek die moeilijk te stoppen, laat staan terug te draaien, zal zijn.

Officieel wordt nog altijd gehoopt dat de economische blokkade die over Irak afgeroepen is, Saddam Hussein ten slotte op de knieen zal brengen. Misschien gaat die berekening op, maar zo ja, dan pas op z'n vroegst over een maand of zes. Het land is niet helemaal zonder reserves, en het volk heeft tijdens de achtjarige oorlog tegen Iran getoond bereid te zijn ontberingen te ondergaan. Maar het zal nog lang duren voordat het in opstand komt tegen een niets en niemand ontziende tiran, die voorlopig nog als nationale held gevierd wordt.

Goed, zal men zeggen, het geduld dat daarvoor nodig is, moeten we ervoor over hebben om ons doel met vreedzame middelen te bereiken, want als geweld gebruikt zou worden, zou de ramp niet te overzien zijn. Dat is juist, maar zullen de Amerikaanse soldaten die al die tijd in de brandende hitte van de Arabische woestijn niets zitten te doen, er ook zo over denken? Zal, met andere woorden, het gigantische militaire apparaat dat daar opgebouwd wordt, niet vanzelf de behoefte genereren er ook gebruik van te maken? Hetzelfde kan gevraagd worden wat het thuisfront betreft. Hoe lang zal dat bereid zijn het aan te zien dat een enorme legermacht schijnbaar lijdelijk haar tijd verdoet in barre omstandigheden en dat terwijl de man om wie het allemaal begonnen was, niet alleen rustig aan de macht en in het bezit van Koeweit blijft, maar ook nog enkele duizenden Amerikaanse en andere gijzelaars gevangen houdt? Als doorgewinterd politicus is president Bush zich er natuurlijk heel goed van bewust dat de openbare mening, die op het ogenblik nog in grote meerderheid achter hem staat, van het ene ogenblik op het andere kan omslaan. Bovendien heeft hij het schrikbeeld van Jimmy Carter voor ogen, wie de eindeloze aarzeling van Amerikanen in Teheran tien jaar geleden zijn tweede ambtstermijn heeft gekost. Voor een Bush die, in het licht van zo'n kwellende tarting, niets doet zal het Amerikaanse publiek nog minder begrip hebben dan voor Carter. Immers, Carter had tien jaar geleden geen strijdkrachten op het vasteland van het Midden-Oosten staan, Bush wel. Waarom daar geen gebruik van maken?, is de vraag die steeds luider zal klinken.

Bovendien zal Bush, naar gelang de tijd verstrijkt, ook steeds meer onder druk komen te staan van landen waarvoor de blokkade van Irak grote offers vergt. Hoe lang zal een land als Turkije, dat veel aan de handel met Irak verdiende, de blokkade kunnen volhouden? (Trouwens de hele operatie kost ook het armlastige Amerika zelf een slordige duit). Hoe lang blijven Saoedi-Arabie, Egypte en Syrie aan de Amerikaanse kant? Kortom, de tijd dringt.

Maar stel dat Irak, op bevel van Saddam Hussein of van een junta die hem omvergeworpen heeft, zich wel uit Koeweit (waarvan het zojuist een vijftiende provincie heeft gemaakt) zou terugtrekken voordat de druk om van de in en om de Golf verzamelde Amerikaanse (en eventueel andere) strijdkrachten gebruik te maken onweerstaanbaar zal zijn geworden. Wat dan? Het doel dat de resoluties van de Veiligheidsraad beogen, zou dan bereikt zijn. De Amerikaanse troepen zouden dan geen reden meer hebben op Saoedi-Arabisch grondgebied te blijven. Maar... Irak zou in het bezit blijven van de grootste strijdmacht van het Midden-Oosten, bovendien in het bezit van chemische wapens, en binnenkort wellicht in het bezit komen van atoomwapens. Het zou een gevaar blijven voor zijn buren om van Israel, dat binnen het bereik van zijn geschut ligt, niet te spreken. De vrede zou in zo'n geval bewaard, maar niet gediend zijn.

De logica van de door de Verenigde Staten en anderen tegen Irak genomen maatregelen leidt ertoe zo'n situatie niet te laten ontstaan. Als Bush zijn strijdkrachten uit het Midden-Oosten zou terugtrekken terwijl Saddam Hussein of een andere Iraakse leider, na een herstel van de status quo ante 2 augustus, in het bezit van chemische wapens en atoomwapens zou blijven, zou hem dit als een nederlaag aangerekend worden. Waartoe hebben we honderdduizend man naar het Midden-Oosten gestuurd, als dit het resultaat is? is het verwijt dat hij dan te horen zal krijgen.

Daarom zal hij onder reusachtige druk staan van die strijdkrachten gebruik te maken, teneinde Irak terug te brengen tot de proporties van een betrekkelijk ongevaarlijke staat. Dat hij daarmee de grenzen van de Veiligheidsraadsresoluties, die alleen ten doel hebben Koeweits onafhankelijkheid en het gezag van zijn koningshuis te herstellen, zou overschrijden, zal hem waarschijnlijk niet beletten deze kans waar te nemen.

Een politicus die herkozen wil worden, is nog meer dan een dictator de slaaf van zijn eerder genomen beslissingen.