Potsdam wil hulp voor herstel Hollandse wijk

AMSTERDAM, 30 aug. 'Veertig jaar communistisch bewind is funest geweest voor de monumentenzorg in Oost-Duitsland. De partij besliste wat gerestaureerd moest worden. Dit betekende in de praktijk dat alleen monumentale gebouwen met internationale allure aan de beurt kwamen, bij voorbeeld het paleis Sanssouci. Overwegingen van esthetische of cultuuur-historische aard waren niet in het geding.'.

Dit stelt Rainer Globisch, stadsarchitect van Potsdam, die met zeven collega's een bezoek brengt aan Nederland in de hoop redding te vinden voor het vervallen Hollandisches Viertel, een enclave van achttiende-eeuwse Nederlandse architectuur in het hart van Potsdam.

De Oostduitse delegatie is in Nederland op uitnodiging van het ministerie van buitenlandse zaken en de Koninklijke Nederlandse Oudheidkundige Bond (KNOB). De directeur van de bond, Theo Elsing, noemt de Hollandse Wijk 'een uniek Nederlands monument', dat behouden moet blijven als een stuk van ons culturele erfgoed.

De restauratie van de wijk is in een impasse geraakt door gebrek aan geld, kennis en materialen. Bovendien zorgt onzekerheid over de vraag wie eigenaar is van de huizen voor een oponthoud van enkele maanden. Burgers die na de verdeling van Duitsland naar het westen zijn gevlucht, huis en haard achterlatend, kunnen na de hereniging op 3 oktober hun huizen weer opeisen. Het kan daarna nog geruime tijd duren voor bekend is aan wie de panden toebehoren en wat de eigenaren ermee van plan zijn.

In 1984 werd in Potsdam een plan gemaakt voor de restauratie van de Hollandse Wijk. Sindsdien zijn aan 28 van de 134 huizen ingrijpende werkzaamheden uitgevoerd: de voorschriften voor restauratie hielden geen rekening met de oorspronkelijke achttiende-eeuwse bouwstijl, waardoor veel karakteristieke elementen verloren gingen. Zo zijn houten vloeren vervangen door beton en scheve gevels afgebroken en in het lood gezet.

Samen met de Oostduitsers wil de KNOB nu de Hollandse Wijk in oude luister herstellen. 'Ons plan is de huizen terug te brengen in de oorspronkelijke staat en ze weer bewoonbaar te maken', aldus Theo Elsing. 'Er kunnen ook kleine ambachtelijke bedrijven of werkplaatsen in worden gevestigd: beneden bij voorbeeld de bakkerij en erboven het woonhuis van de bakker. In zulke oplossingen zijn ze in Oost-Duitsland geinteresseerd.'

Adoptie

De KNOB kan de restauratie van de wijk niet alleen realiseren en gebruikt het bezoek van de Potsdammers om in contact te komen met Nederlandse aannemers en andere bedrijven die mogelijk willen bijdragen aan het herstel van de huizen. Overwogen wordt onder meer Nederlandse bedrijven de mogelijkheid te geven een huis in de wijk te adopteren. Bij het ministerie van VROM is inmiddels een aanvraag ingediend voor 21/2 ton subsidie.

De drie grootste restauratiebedrijven van ons land, Jurriens, Schakel en Schare en Koninklijke Woudenberg Ameide, hebben al belangstelling getoond voor dit project. Samen beschikken deze bedrijven, die voor dit geval hun krachten willen bundelen, over 350 gespecialiseerde vaklieden. Daarnaast hebben zij vaste contacten met toeleveringsbedrijven als steenhouwerijen.

De delegatie uit Potsdam heeft over de financiering van de werkzaamheden contact gehad met de NMB in Amsterdam. De bank vindt dat de Oostduitsers eerst met 'precieze cijfers' van de verwachte restauratiekosten moeten komen voor over eventuele investeringen kan worden gepraat. Rainer Globisch, die met zijn gezelschap in Amsterdam gerestaureerde gebouwen als het Bethanienklooster, de Westerkerk en de Amstelkerk bezocht, hecht veel waarde aan samenwerking met Nederland. 'Wij verwachten niet met zakken vol geld thuis te komen, het gaat er ons in eerste instantie om de Nederlanders bewust te maken van het bestaan van een vergeten stukje cultuurgeschiedenis.'