Particuliere thuishulp alleen voor mensen met geld

ROTTERDAM, 30 aug. Hij is 92 jaar, weduwnaar en dementerend, maar woont nog thuis. Daar krijgt hij 24 uur per dag en alle dagen van de week hulp van twee Surinaamse vrouwen. Dat hebben zijn dochters, nadat de stichting Thuishulp in Amstelveen het wegens personeelgebrek liet afweten, geregeld bij de Unie van vrouwelijke vrijwilligers (UVV) in Amsterdam.

Per uur betalen ze een tientje. Zwart, dat wel. Per week zijn ze 850 gulden kwijt, exclusief de reiskosten. Het is niet aftrekbaar voor de belasting. De UVV brengt geen kosten in rekening, alleen 15 gulden lidmaatschapsgeld per jaar. 'Wat een geluk', zegt een van de dochters 'dat pa altijd zuinig heeft geleefd en wat geld op de bank heeft. Anders zou hij nu tegen zijn zin in een verpleeghuis zitten. Want als je geen geld hebt, is er geen hulp.' De zogenoemde thuishulp, vooral de particuliere, is in opmars. Er zijn op dit moment ongeveer 300 particuliere bureaus ingeschreven bij de Kamers van Koophandel. Slechts 160 bureaus zouden aan de eisen voldoen, dat wil zeggen dat ze gediplomeerd verpleegkundig personeel inzetten en 24 uur per dag bereikbaar zijn.

Er zit nogal wat kaf onder het koren. In Den Haag zette een bouwvakker een bureau voor thuiszorg op. Een man werkzaam in de public relations, probeerde via een particulier bureau voor thuishulp aan kraamverzorgsters te komen, die hij op provisiebasis voor zich wilde laten werken.

Controle, zoals dat het geval is bij het werk van de zogenoemde reguliere thuiszorg, de kruisverenigingen en gezinsverzorging, bestaat niet voor particuliere bureaus. Stafmedewerker W. van Minnen van de Stichting dienstverleners gehandicapten in Utrecht: 'Het ziet er op papier allemaal heel mooi uit, maar de meeste hulp is alleen maar betaalbaar voor welgestelden. Bovendien is de rechtspositie van het personeel, dat via de bureaus wordt ingeschakeld, niet geregeld.'

L. Reincke en I. Scheers, beide verpleegkundigen-A, hebben in Den Haag sinds 1987 zo'n particuliere thuiszorgbureau, het 'Nederlands bureau bevordering thuiszorg +' (NBBT). Het tekentje + wijst er op dat ze ook scholing en bijscholing verzorgen. Beiden zouden graag zien dat bureaus zoals het hunne een overheidscertificaat krijgen. Maar het ministerie van welzijn, volksgezondheid en cultuur, waaronder de thuishulp valt, wijst erop dat de overheid nu juist in dit soort zaken 'terugtredend' is.

Het NBBT zet ongeveer 300 verpleegkundigen en ziekenverzorgsters in, die per dag samen tussen de 280 en 300 uur hulp bieden. Dat gebeurt op freelance-basis en voor eigen rekening en risico. De helpsters rekenen zelf met de client af. De tarieven liggen tussen de 20 en 25 gulden per uur. Daar komt fl.3,50 per uur bij voor de bemiddelingskosten van het bureau. Na twee jaren van aanloopverliezen, zeggen de twee initiatiefnemers nu op een bruto maandinkomen van 5.000 gulden te zitten: 'Het niveau dat we in het verpleeghuis hadden.' Het verhaal over de 12-jarige Mijke Jojan, een geestelijk en lichamelijk gehandicapt kind in Den Haag, is het verhaal van het getob van veel mensen met gehandicapten in huis. Het kind werd groter, dus zwaarder. Daardoor moest de hulp in de middaguren worden aangevuld met een half uurtje 's morgens, van half acht tot acht uur. De stichting Humanitas in Den Haag, nu opgegaan in de stichting Thuishulp, noemde dat 'de moeilijke uren'. De ouders kwamen bij de wijkverpleging terecht. Maar die was er, zo werd de ouders steeds vaker onder de neus gewreven, eigenlijk alleen maar om medische handelingen te verrichten.

Uiteindelijk wisten de ouders twee mensen van de stichting Thuishulp te bewegen om voor de gebruikelijke kantooruren Mijke Jojan te verzorgen. Maar de helpers wilden 'compensatie', eerst in tijd en later in geld. Uiteindelijk bedacht de stichting Thuishulp een oplossing. 'Maar', zegt de vader, 'het bleef toch aanmodderen. Als een van de twee ziek was, was er geen vervanging. We hebben niemand, zeiden ze dan bij de stichting. Dat hebben we de afgelopen jaren duizenden keren gehoord.'

De moeilijkheden bij het zoeken naar hulp hebben, zegt hij, de uithuisplaatsing van Mijke Jojan zeker versneld.

Begin dit jaar presenteerde het Nederlands instituut voor maatschappelijk werk-onderzoek het rapport 'Thuishulp gewogen'. 25 Procent van de lichamelijk gehandicapten vond dat ze geen of onvoldoende hulp kregen van de gezinsverzorging. 10 Procent was ontevreden over de wijkverpleging. 'Je moet', zegt Van Minnen van de Stichting dienstverleners gehandicapten, 'eigenlijk al een flink eind over de rooie zijn, wil je thuis een beetje hulp krijgen. De indicatiestellers, in dit geval van de gezinsverzorging, snappen helemaal niet wat het betekent om een gehandicapte in huis te hebben.'

'De wereld van de thuiszorg is sterk in beweging', zegt een woordvoerder van de Ziekenfondsraad. Steeds meer ziekenfondsen hebben in hun pakket de vergoeding voor langdurige thuiszorg opgenomen en die zijn volgens de woordvoerder van de Ziekenfondsraad 'redelijk goed dekkend'. Voor thuis verpleegde gehandicapten wordt gewerkt aan wat wordt genoemd het 'clientgebonden budget'. De Ziekenfondsraad denkt aan een bedrag per persoon per dag van 150 gulden, maar dat kan onder bepaalde omstandigheden meer worden. Ook particuliere thuiszorgbureaus kunnen met die regeling worden betaald. Op 1 januari beginnen experimenten met het clientgebonden budget.

Een woordvoerder van de Landelijke vereniging voor thuiszorg in Bunnik, die gezinszorg en kruiswerk overkoepelt, schrijft de problemen in de thuiszorg toe aan het gebrek aan geld en arbeidskrachten en aan de bestaande wetgeving, die niet alle gevraagde hulp mogelijk maakt. 'We vragen elke keer opnieuw om meer geld. Om ons werk goed te doen zouden we er jaarlijks vier procent bij moeten krijgen, maar de gezinszorg is gekort of gelijk gebleven en het kruiswerk kreeg er maar twee procent bij', aldus de woordvoerder. Daardoor, zegt hij, zijn er ook zoveel particuliere bureaus ontstaan. 'Die springen in het gat in de markt, maar de kwaliteit van de hulp laat nogal eens te wensen over.'