Cambodjaans moeras

DE VERENIGDE NATIES zijn in opmars. Na de goede diensten verleend in de Afghaanse kwestie, de Golfoorlog en de wording van de soevereine staat Namibie is de Volkerenorganisatie teruggekeerd naar haar eerste opdracht, de bestrijding van agressie tegen een lidstaat. Tegelijkertijd heeft zij bij monde van een uitspraak van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad zichzelf de opdracht gegeven de impasse te doorbreken die sinds de Vietnamese inval in Cambodja in 1978 dat land in zijn greep houdt of, zo men wil, sinds 1970 toen een militaire junta staatshoofd prins Norodom Sihanouk, de voormalige koning, de laan uitstuurde. Als beide operaties met succes zouden worden bekroond, zou zowel in het Midden-Oosten als in het Verre Oosten het einde van de Koude Oorlog een even onontkoombare betekenis hebben gekregen als dat in Europa en, ruimer begrepen, in de Atlantische wereld het geval is.

Maar er liggen nog wel een paar obstakels, en dat is zowel met betrekking tot Iraks agressie als de Cambodjaanse woelingen terughoudend geformuleerd. In Cambodja gaat het om drie of zelfs, wanneer men nauwkeurig beschouwt, om vier antagonisten. De scherpste tegenstelling bestaat tussen de communisten onderling de Chinese factie, de Rode Khmer, die steeds meer platteland aan zich weet te onderwerpen, en het pro-Vietnamese regime in Phnom Penh, een afsplitsing van de Rode Khmer die destijds op de Vietnamese bajonetten in de regeringszetel werd geplaatst. Op de bagagedrager van de Rode Khmer rijdt een merkwaardig duo mee, de aanhang van de wendbare Sihanouk en de verre nazaten van zijn voormalige generaals die hem uit het zadel wierpen. Gedrieen vormen zij de coalitie die Cambodja naar buiten en dus ook in de VN vertegenwoordigt zij het dat de Amerikanen zich onlangs van dit volkenrechtelijke monster hebben gedistantieerd.

DE VIJF permanente leden van de Veiligheidsraad hebben nu het plan opgevat Cambodja voor een periode onder curatele te plaatsen. Er zal een vredesleger worden gestationeerd, de verschillende facties, inclusief het regime in Phnom Penh, zullen zich hergroeperen in daartoe aangewezen gebieden, daar zullen zij hun wapens afgeven, de sleutelministeries zullen intussen door de VN worden beheerd, parallel zullen vrije verkiezingen in het hele land worden voorbereid. Van belang is dat de beschermheren van de verschillende Cambodjaanse groeperingen tegelijkertijd permanent lid van de Veiligheidsraad zijn. Het kan dus niet meer misgaan, schijnt het.

Voor de VN staan er twee vallen opgesteld. De een is het bewezen militaire vermogen van de Rode Khmer en zijn meedogenloze terreur waarmee de bevolking aan zijn zijde kan worden gebracht. Peking zal heel wat meer moeten doen dan in New York een gezamenlijk standpunt innemen om de dreiging van de Rode Khmer te helpen neutraliseren. Mogelijk streeft de Chinese regering een herstel van haar respectabiliteit na die vorig jaar verloren ging met de bloedige onderdrukking van de studentenrebellie. Maar de mogelijkheden van dubbel spel zijn legio en de hardnekkigheid van de Rode Khmer is groot genoeg om ook met minder duidelijke steun van de Chinese vrienden het nog ver te schoppen.

De tweede val ligt achter het voornemen om door middel van vrije verkiezingen een volksuitspraak tot stand te brengen waarop een representatieve regering kan worden gestoeld. Er is geen democratische traditie in het land en geen van de tegenstrevende partijen heeft ooit op eigen kracht overwogen haar toekomst aan de uitslag van een volksraadpleging te onderwerpen. Sihanouk en de Rode Khmer kunnen er wellicht nog op bogen authentieke wortels in het land te hebben, de prins in traditionele zin, de Rode Khmer bij delen van de achtergebleven boerenbevolking. De 'generaalsfactie' en de pro-Vietnamezen zijn te zeer zetbazen van buitenlandse belangen om veel kans te maken.

IN HUN CONFLICT met Irak hebben de Verenigde Naties een zware buffer voor zich opgeworpen gekregen in de vorm van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in de Golf en in Saoedi-Arabie, maar zij zullen een dergelijke bescherming moeten ontberen in Cambodja. Als de eensgezindheid van de Vijf oprecht blijkt en stand houdt, kan hun initiatief een zekere kans van slagen niet worden ontzegd. Maar als de splijtzwam actief wordt en de Rode Khmer niet kan worden beteugeld opent zich een moeras waarin de Volkerenorganisatie opnieuw kan wegzinken. En dat zou helaas niet de eerste keer zijn.