Wie Saddam Hussein veroordeelt zet de baggermolen stil

Het wordt de laatste tijd wel erg moeilijk om buitenlanders uit te leggen waar Nederland staat in de Golf-crisis.

De Nederlandse regering doet de eerste dagen alsof de invasie van Koeweit er niet is geweest en laat weten dat Nederlandse bedrijven rustig kunnen doorgaan met het uitbaggeren van de waterwegen van agressor Saddam Hussein. Op het verzoek van de Verenigde Staten om militaire steun stuurt Nederland na veel dralen twee fregatten, met de opdracht om vooral niet te schieten. Waar zijn oorlogsschepen dan voor? Vervolgens kondigt de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties een embargo af. Premier Lubbers laat daarop vragen of de VN misschien ook het oog hebben op het verlenen van diensten, zoals baggeren.

Zelfs de Fransen, die in het algemeen net zo graag hun commercie beschermen als de Nederlanders, hebben aangevoeld dat zoiets niet paste. Een woordvoerder van de Franse missie bij de Verenigde Naties werd deze week gevraagd of de Fransen de export van zowel goederen als diensten hadden gestaakt. 'Dat spreekt toch vanzelf?' bromde hij, met een Gallisch schouderophalen. Na controle kon hij bevestigen dat zijn regering inderdaad alle handel met Irak had verboden. Zelfs Japan onbetwist wereldkampioen in de categorie 'economisch belang dient nationaal belang' staat geen dienstverlening toe aan Irak.

De VN zullen waarschijnlijk nooit een duidelijk antwoord geven op de Nederlandse vraag: Nederlandse diplomaten hier rekenen erop dat de omslachtige procedures van de VN een ondubbelzinnig antwoord onmogelijk maken.

Compliment

Er zijn twee mogelijkheden. Ten eerste: de Nederlandse regering wist dat van te voren en diende juist daarom het verzoek tot opheldering in in de wetenschap dat de VN zich in een knoop zouden debatteren en zo eindeloos uitstel van executie zouden geven. Als het zo is gegaan, verdienen de Nederlandse diplomaten bij de VN een compliment: zij hebben hun huiswerk goed gedaan en hun meerderen in Den Haag de middelen ter hand gesteld om hun doel te bereiken. De andere mogelijkheid is dat Nederland niet wist hoe de VN zouden reageren, maar alleen op tijdelijk uitstel van executie hoopte.

In beide gevallen was het doel hetzelfde: twee Nederlandse bedrijven zo lang mogelijk laten doorgaan met geld verdienen in Irak.

Of probeert de Nederlandse regering de Nederlanders te beschermen die in Irak voor Volker Stevin en Boskalis werken? Het is mogelijk, maar er zijn meer eerzame manieren om dat te doen: zie de VS en Frankrijk. En als dat het doel was, waarom gebruikte het ministerie van buitenlandse zaken dan niet de eerste week om de Nederlandse werknemers van Boskalis en Volker Stevin uit Irak te evacueren? Rest een conclusie: de Nederlandse regering spreekt dubbelzinnige taal: zij veroordeelt, als VN-lid, Iraks invasie van een weerloos land en het gijzelen van onschuldige burgers, maar zij laat Nederlanders rustig doorgaan met het dienen van de dictator van Irak. Zij neemt een standpunt in, maar weigert daar de consequenties aan te verbinden. Zoiets staat gelijk met het hebben van geen mening.

De consequenties zijn natuurlijk onprettig: als Nederland zich achter de VN schaart, houdt dat in dat het embargo gesteund moet worden, dat de twee Nederlandse fregatten klaar moeten staan om te schieten en dat Boskalis en Volker Stevin een mooie opdracht verliezen. Als Nederland 'neutraal' blijft, kan het rekenen op een stortvloed van kritiek van oude bondgenoten.

Gasvoorraad

Maar dat is politiek: politici, ook de Nederlandse, worden ervoor betaald om moeilijke keuzen te maken. Er zijn tientallen andere VN-leden die net als Nederland hebben gezegd dat zij het handelsembargo alleen op goederen zullen toepassen, tot nader order. Maar dat zijn voor het overgrote deel Derde-wereldlanden, die zitten te springen om iedere cent die ze kunnen verdienen. Het rijke Nederland wordt nauwelijks geraakt door de stijgende olieprijzen, dank zij de gasvoorraad (die meer waard wordt als de olieprijzen stijgen), de eigen olie in de Noordzee en het betrekkelijk zuinige energieverbruik. Is een dubbelzinnige houding van andere landen een excuus, liep Nederland niet steeds voorop als een moreel standpunt moest worden ingenomen? Een en ander maakt, zeker van afstand, de indruk dat de Nederlandse politiek maar moeilijk tot besluiten kan komen, een indruk die wordt versterkt door het feit dat minister van defensie Ter Beek enkele dagen nodig heeft gehad om te beslissen of er een bevoorradingsschip achter de twee fregatten moet worden aangestuurd. De Nederlandse houding in de Golf-crisis is voor een Nederlander misschien nog net te begrijpen, maar vraag hem niet haar aan een niet-Nederlander uit te leggen.