Laconieke Bush neemt twijfels niet weg

WASHINGTON, 29 aug. Voor de camera doen politici vaak dingen waar ze geen plezier aan beleven. De afgelopen weken raasde president Bush in een elektrisch golfkarretje over het golfveld bij zijn zomervilla aan de kust in de staat Maine om te laten zien dat hij zich ondanks de crisis in de Golf kon ontspannen. Het enige record was de snelheid waarmee hij de achttien holes afdeed, de helft van de gemiddelde tijd die daarvoor staat. De sportieve president klaagde over zijn 'miserabele spel'.

Daarna stormde hij naar zijn zomerhuis om zich weer in staatszaken te verdiepen.

Het is een deel van de anti-Carter-doctrine die hij huldigt: doe het tegenovergestelde van wat grote verliezer Carter deed tijdens de Iraanse gijzelingscrisis in 1979/80. De Democratische president Carter kreeg een slecht imago toen hij beloofde in het Witte Huis te blijven zolang Amerikaanse diplomaten in Teheran werden gegijzeld. Volgens deze 'rozentuinstrategie' hoefde hij geen herkiezingscampagne te voeren, terwijl hij toch in beeld bleef, hard werkend om de gijzelaars vrij te krijgen. Carters strategen speculeerden erop dat de kiezers hun president in crisistijd altijd steunen. Ze vergaten dat die steun na verloop van tijd slijt. Dat is precies ook het probleem van president Bush, of hij nu ijsbeert in de rozentuin van het Witte Huis om de ernst van de situatie te onderstrepen of met een knarsetandende grijns over de golfbaan schiet om het volk te tonen dat er niets ongewoons aan de hand is.

Twijfels De uiterlijke schijn van presidentieel optreden in crisistijd doet er niets aan af dat de Amerikanen sinds het Vietnam-debacle twijfels hebben over een langdurig verblijf van troepen in gevaarlijke gebieden. Tot nu steunt circa driekwart van de Amerikanen de snelle reactie van Bush, zo wijzen opiniepeilingen uit. 'Als er een duidelijke boodschap is, dan is het wel dat het Amerikaanse Congres en het Amerikaanse volk verenigd zijn in hun steun voor de daden van de president', zei de Democratische leider, senator Mitchell, gisteren nadat de president zijn vakantie had onderbroken voor een briefing voor Congresleden. Zelfs het progressieve Congreslid Patricia Schroeder is het helemaal eens met de president. Maar over de toekomst van de grootste mobilisatie sinds de Vietnamoorlog zijn de meningen meer genuanceerd. Slechts 39 procent van de ondervraagden in een opiniepeiling van de Wall Street Journal steunen militair optreden als zich olietekorten voordoen. Die steun bedraagt slechts een kwart bij een drastische stijging van de olieprijs. Het redden van zoveel mogelijk gijzelaars is volgens negentiende van de ondervraagden in een recente peiling in Newsweek het belangrijkste doel van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Irak (dus niet militair ingrijpen). Ook belangrijk vinden de Amerikanen dat Irak zich uit Koeweit terugtrekt, dat de oude regering terugkomt, dat Iraks chemische en nucleaire wapens worden vernietigd en dat Saddam Hussein uit zijn functie wordt ontzet. Over militair ingrijpen maakten de ondervraagden zich weinig illusies. Bijna driekwart verwachtte dan ernstige tot zeer ernstige problemen. Bush heeft besloten om te wachten op de effecten van de sancties tegen Irak en dat heeft overweldigende bijval. Tachtig procent van de ondervraagden in de Newsweek-peiling vinden ook dat hij de diplomatieke en economische sancties de tijd moet gunnen. Bush heeft voorlopig het idee opgegeven om Saddam Hussein uit te schakelen. In de eerste week zei hij nog dat uitschakeling van Saddam hem welkom was, nu zwijgt hij daarover.

Niet te lang

Toch mag het afwachten niet te lang duren. De Democratische leider van het Huis van Afgevaardigden, William Gray, zei gisteren na de uiteenzetting van Bush dat de mensen de president zullen steunen onder voorwaarde dat 'we niet in een langdurige strijd belanden waarbij er geen kansen op overwinning zijn'.

Zowel de Congresleden als de president weten dat die voorwaarden niet gemakkelijk kunnen worden vervuld. De Congresleden zijn waarschijnlijk heimelijk blij dat de grote beslissingen in hun vakantie vielen zodat zij er minder verantwoordelijk voor zijn als ze dinsdag weer aan hun werk beginnen. Dan moeten ze beslissen of ze de War Powers Act van toepassing verklaren, waarmee ze de Amerikaanse aanwezigheid in Saoedi-Arabie aan een termijn kunnen binden. Omdat Amerika al zoveel heeft opgeofferd, hebben Congresleden al gevraagd om meer steun van Arabische troepen en van troepen uit Westerse landen die meer belang hebben dan Amerika bij olie-importen uit het Midden-Oosten. De Saoedische regering en de Koeweiti's sturen geld. Japan wil de landen die zijn geschaad door de boycot financieel helpen. De militaire steun aan Amerika is meer symbolisch.

President Bush is intussen verbolgen over de kritiek die via verslaggevers van Amerikaanse televisienetten in Bagdad op hem wordt geuit. Irak heeft een internationaal propaganda-offensief gelanceerd, en Amerikaanse journalisten hebben in tegenstelling tot de gijzelaars de vrijheid om de Iraakse grens in beide richtingen te passeren. Amerikanen met familieleden in de strijdkrachten of in Koeweit of Irak hangen gele strikken aan bomen, masten en auto's. Dit bemoeilijkt de uitvoering van een ander onderdeel van de anti-Carterdoctrine: laat je niet door gijzelaars weerhouden om in te grijpen. De voormalige minister van buitenlandse zaken Henry Kissinger heeft gewaarschuwd dat de regering-Bush 'zich niet moet wentelen in de binnenlandse en internationale steun die ze nu geniet. Publieke bezorgdheid over de waarschijnlijkheid van succes, gekoppeld aan de aanhoudende geruststellingen door regeringswoordvoerders zal na verloop van tijd de geloofwaardigheid van de Amerikaanse onderneming verzwakken'. Kissingers conclusie: 'De Verenigde Staten kunnen het zich niet veroorloven om zich te laten bedotten, ze kunnen het zich niet veroorloven om te verliezen. Als de sancties te onzeker blijken en diplomatie tot niets leidt, dan zal Amerika de chirurgische vernietiging van Iraks militaire installaties moeten overwegen.'

Steeds moeilijker

Een dergelijk ingrijpen wordt met de dag moeilijker. Irak graaft zich goed in, laat versterkingen aanrukken en brengt steeds meer Westerse gijzelaars naar militaire installaties om als menselijk schild te dienen. Toch kon Amerika niet eerder vanuit de lucht aanvallen omdat de planners op het Pentagon een maximum aan mensen en materieel eisen. Van improviseren houden ze niet. Volgens experts zijn de Amerikaanse strijdkrachten niet echt in staat tot een 'chirurgische ingreep' maar eerder tot totale amputatie. De nieuwe chef van de militaire staven, generaal Colin Powell, wil indien nodig met een overdaad aan materieel ineens aanvallen, zoals dat rond de jaarwisseling in Panama gebeurde. Dit in tegenstelling tot de langzame escalatie in de Vietnam-oorlog. De Amerikaanse kiezers willen wel een duidelijke aanleiding zien voor een massale aanval op de Irakezen in Koeweit. De afloop van de Golf-crisis kan Bush maken of breken. Er staan een economische recessie en internationaal prestige op het spel. Zijn voorgangers Jimmy Carter en Ronald Reagan hebben door gijzelaarskwesties in het Midden-Oosten hun aanzien verloren. Voor het eerst sinds de ontspanning treedt Amerika weer op als leidende militaire mogendheid. Regionale machten als West-Duitsland en Japan zijn opvallend afwezig. Maar er schuilt ook een gevaar in het Amerikaanse leiderschap, namelijk dat van de overstretch. Bush heeft al gewaarschuwd dat er niet meer zo drastisch in de militaire begroting mag worden gesneden. Eind september zal operatie Desert Shield al tweeeneenhalf miljard dollar hebben gekost. Voor belangrijke binnenlandse problemen zoals de overheidsschuld, het spaarbankschandaal, de drugs, de zuigelingensterfte, de slechte scholing, de achteruitgang van het produktie-apparaat en niet te vergeten de energieverspilling heeft de president nauwelijks nog tijd. Amerika wordt dan misschien weer wereldpolitie-agent, maar dan wel een straatarme.