Chinese partijtop overdenkt zonden aan zonnig strand

PEKING, 29 aug. De Chinese partijleiding is dezer dagen bijeen in de badplaats Beidaihe om zich op het strand en aan de bridgetafels informeel te beraden over de manier waarop de vorig jaar juni aangerichte berg scherven en puin, die het Chinese politieke en economische landschap blijft verstoren, moet worden opgeruimd. Chinese bronnen met toegang tot hogere kringen zeggen dat het een beslissende krachtmeting zal worden tussen de twee rivaliserende patriarchen Deng Xiaoping, net 86 geworden, en de 90-jarige Chen Yun met als inzet de verantwoordelijkheid voor het bloedbad van 3 en 4 juni vorig jaar.

Deng Xiaoping, drijvende kracht achter tien jaar succesvolle economische hervormingen (1978-1988), heeft op zaterdagmiddag 3 juni 1989 als voorzitter van de centrale militaire commissie van de communistische partij (opperbevelhebber) het bevel gegeven om het tank- en machinegeweervuur op ongewapende burgers te openen, maar misrekende zich grotesk in de gevolgen daarvan.

Anderhalf jaar na dato is China nog steeds een land zonder koers en zonder leiding. De communistische partij heeft geen creativiteit of dynamiek meer en de leiders of zij nou 86 of 60 zijn weten niets anders meer dan het herdrukken en herkauwen van stalinistische en maoistische leuzen uit de jaren vijftig en zestig. Een complete restauratie van de stalinistische planeconomie is weliswaar mislukt en de allerergste repressie is ook voorbij, maar de economie blijft in een diepe crisis en China's status in de wereld zal zich wellicht nooit meer herstellen tot het niveau van voor juni 1989. Er is weer enige economische groei die is te danken aan de collectieve en prive-sectoren en joint ventures met het buitenland. De staatssector, de machtsbasis van de conservatieven, stagneert en zakt steeds verder weg. Het politieke risico om de prive-sector de vrije loop te laten blijft echter taboe. 'Keizer-vader'Deng Xiaoping zou tot het inzicht zijn gekomen dat een van de belangrijkste oorzaken van de explosie van vorig jaar was dat economische hervormingen niet vergezeld waren gegaan van hervormingen in de politieke structuur. Hoewel Deng inmiddels zijn laatste functies heeft neergelegd spant hij zich nu als 'keizer-vader' achter de schermen in voor zowel politieke als economische ontspanning.

Tegenover hem zitten de meeste van de zeven andere 'onsterfelijken', de groep tachtigers die op onconstitutionele wijze, met feodale tradities als enige basis, het politieke toneel blijven domineren. De invloedrijkste is Chen Yun (90), die zelf of bij monde van geestverwante geronten een vergaande aanval op de hele reformistische nalatenschap van Deng Xiaoping wil lanceren om een renaissance te verijdelen. Chen wil Dengs verantwoordelijkheid voor het bloedbad van 4 juni als diens zwakke plek aangrijpen. Deng heeft volgens een gezaghebbende Chinese bron twee laatste troefkaarten. In zijn optiek is de economische crisis meer aan de conservatieve obstructie en de excessen van het bezuinigingsprogramma van premier Li Peng te wijten dan aan de uit de hand gelopen hervormingen zelf. Ook meent Deng dat hij gedurende de chaotische weken die voorafgingen aan de bloedige nacht systematisch is 'gedesinformeerd' door premier Li Peng en diens twee kliekgenoten, partijsecretaris Li Ximing en burgemeester Chen Xitong van Peking.

Vooral de twee laatsten behoren tot het meest grove, xenofobe soort Chinese politici en worden door de bevolking van Peking nog meer gehaat dan Li Peng. Het drietal had wezenlijk belang bij polarisatie en sabotage van elke kans op een compromis met de protestbeweging, Li Peng omdat hij zijn rivaal Zhao Ziyang wilde uitrangeren en de andere twee omdat de sinistere, linkse politieke machine die de gemeente Peking domineert dan uit elkaar zou zijn geklapt.

Aziatische Spelen

De twee louche Pekinese stadsbazen zouden waarschijnlijk al lang hun posities hebben verloren, ware het niet dat de nerveuze situatie rondom de Aziatische Spelen zo'n stap verhinderd heeft. De voorbereidingen voor de Spelen, die 22 september beginnen, hebben alle politieke conflicten en beleidsdebatten al maanden bevroren. Heel Peking en een groot deel van het land zijn in de ban van dit eerste grote internationale sportfestijn in China dat, naar de organisatoren hopen, het geschonden prestige van het gastland in de wereld zal herstellen.

De vrees bij de autoriteiten dat er tijdens de Spelen aanslagen plaatshebben of nieuwe demonstraties worden gehouden is zo extreem dat de absurde preventiemaatregelen wellicht gevaarlijker zijn dan de terroristen of demonstranten zelf. Het Aziatische dorp is eergisteren, vier weken voor de aanvang, al volledig voor alle verkeer afgesloten. Een Chinese chauffeur van de Amerikaanse ambassade werd vorige week in zijn ambassadebusje doodgeschoten toen hij een signaal van een agent met een AK-47-geweer in de aanslag niet prompt opvolgde. Andere chauffeurs van het Diplomatiek Service Bureau zijn daarop in staking gegaan.

Het conclaaf in Beidaihe zal geen eindresultaten opleveren, omdat het slechts het voorspel is tot het lang verwachte 'Zevende Plenum' van het centrale partijcomite, dat direct na de Aziatische Spelen in oktober na anderhalf jaar verdoezeling een aantal zaken bij naam zal moeten noemen. Het embargo op het blootgeven van conflicten en problemen zal dan gedeeltelijk moeten worden opgeheven. Het grootste dilemma zal zijn wat voor conclusies China moet trekken uit de ineenstorting van de meeste communistische economieen elders ter wereld en de mislukking van de stalinistische restauratie. Verder worden voor het eerst na de afzetting van Zhao Ziyang weer ingrijpende personele wijzigingen verwacht. Chinezen speculeren opnieuw, ditmaal sterker dan tijdens de eerste maanden van dit jaar, dat degene die verantwoordelijk is voor de reddeloze economie, premier Li Peng, ook zal moeten verdwijnen. Li is er niet in geslaagd om de Chinese economie opnieuw volgens Russische tekstboeken uit de jaren vijftig in te richten en het ontbreekt hem aan een visie hoe de hervormingen moeten worden hervat.