Pulp tussen trollen en duistere krachten

Hij doolde er een beetje rond, in een zwarte broek en met een zwart T-Shirt met daarop een draak en in groene gotische letters: The Avenger. 'Say', beantwoordde hij een nieuwsgierige blik in zijn richting. 'Doesn't it look like the control room of a spaceship here?' Een reactie wachtte hij niet af. Langzaam sleepte hij zijn ongeveer 150 kilo de trappen af naar een stoel op de eerste rij, om van dichtbij de deskundigen te horen over het onderwerp Dropouts make good authors.

Doug Laan heet hij, en hij was een van de vele honderden Amerikanen die naast heel veel Britten, veel Duitsers, minder Nederlanders en een handjevol Belgen de afgelopen vijf dagen in het Congresgebouw in Den Haag de 48ste World Science Fiction Convention (in de wandeling afgekort tot Confiction) bijwoonden.

Doug woont in Minnesota, USA, en gaat vrijwel elk jaar naar de World SF-convention. Hij werkt in een fabriek in Saint Paul. Wanneer hij vrij is duikt hij in de wereld van trollen, draken, ridders, magische zwaarden en duistere krachten die de wereld willen beheersen en het goede willen uitroeien. Een verhaal van zijn hand is wel eens gepubliceerd in een lokaal SF-blad. De hoop een groot schrijver te worden heeft hij echter opgegeven. Hoewel... .het onderwerp dat het panel van zes man gaat behandelen is volkomen nieuw voor hem. 'Maybe I don't succeed because of that job I got, maybe everything gets stuck being tied up. Maybe I gotta drop out.'

Nee, zegt hij een half uur later, niks voor mij. Ik ben en blijf vooral een fan, zoals de meesten hier.

Fans. Ze zijn gekomen om een glimp op te vangen van hun favoriete SF-auteurs, om mensen te ontmoeten, oude vrienden, lotgenoten in verre werelden op vele lichtjaren van de aarde, in de moerassen van donkere bossen, in de machinekamers van gigantische ruimtevaartuigen waar vreemde bacterien huishouden die het menselijk leven bedreigen. In het Congresgebouw is niet veel meer te doen voor de fans dan te luisteren naar de vele panels die in kleine zaaltjes discussieren over uiteenlopende stellingen als I hate SF - I love SF (iedereen hield ervan, maar niet van alles), The morality of Horror, Packaging of SF series and books, European pioneers - Jules Verne, Where will the Dutch emigrate when the water rises?, Another bestseller - another rain forest, A Buberian dialogue with the Audience, The mighty editors, What's happened to feminist SF and fantasy?, Does the joy go out of jokes?, How likely was the evolution of man? en zo nog enkele tientallen onderwerpen.

Vrij vaak is de conventie zelf het onderwerp van gesprek: Ups and downs of a worldcon agent, Jouw eerste wereldconventie (een van de weinige discussies in het Nederlands), Guest of honour - honour or harassment?, Trends in convention programming, Future Cons - more fans and less authors (ze vragen tegenwoordig geld) en zelfs een discussie over roken op conventies.

Vakantie 'Voor de meeste Amerikanen is dit een vakantie', zegt Peter Elliott, advocaat voor een grote Brits-Nederlandse multinational en woonachtig in Den Haag. 'De twee weken die ze jaarlijks krijgen vullen ze met de conventie; een grote reis 'overseas', lekker veel praten over je geliefde SF, oude bekende tegenkomen en nieuwe vrienden maken.'

Dat laatste gebeurt op de vele feesten die rondom het Congresgebouw plaatshebben, vooral in het nabij gelegen Bel Air hotel. Op stencils worden ze aangekondigd, her en der opgeplakt aan de deuren en muren van het Congresgebouw. Op een groot karton bij de informatiestand kunnen doorzetters onder de feestvierders de volgende 'party' aankondigen. 'On the nightboat Rotterdam-Hull, in the lounge, monday night', luidt de laatst genoteerde, in katerige hanepoten.

Pulp

Maar hoe staat het met SF? Worden de SF-boeken gelezen buiten de fans die Worldcons afreizen en deelnemen aan de discussies? 'Zeker', zegt Andrew Porter, 'guest of honor' en uitgever van de Science Fiction Chronicles (oplage 5.600 exemplaren), een SF-news magazine. Bijgestaan door een aantal omstanders wordt uitgelegd dat temidden van de duizenden boeken die jaarlijks in het genre worden gepubliceerd, ontstellend veel pulp zit. De schrijvers van deze boeken volgen slaafs de thema's van de grote auteurs. Zo hebben in de 'slipstream' van Starwars vele intergalactische helden naar voorbeeld van Lucas Skywalker of Doctor Spock planeten afgereisd. 'Een ander typisch SF-pulpverhaal geeft vijftig pagina's lang een beschrijving van een machine', zegt Peter Elliot, 'laat twee pagina's iets gebeuren, vervolgt met dertig pagina's over de machine die uiteindelijk apocalyptisch explodeert. Goede SF staat met een been in de realiteit van vandaag.'

Bedrijven

Op dit moment staat de zogenoemde Cyberpunk in hoog aanzien onder de SF-fans en auteurs: verhalen over bedrijven die de macht in handen hebben en tegen elkaar strijden in een wereld waarvan New Wave en Punk het decor vormen. Micro-electronica speelt de hoofdrol. Iedereen wordt beheerst door computers, sterker nog, mensen zijn vaak computers, objecten met een zelfstandig leven, maar die naar wens door bedrijven worden gebruikt voor electronische opslag of verwerking van gegevens. De bedrijven zijn weer in handen van georganiseerde misdaad (bijvoorbeeld de Japanse Yakuza) die anders dan in de twintigste eeuw, beschikt over communicatiesatellieten en space-shuttles.

Cyberpunk-schrijvers als William Golding werden halverwege de jaren tachtig als helden ontvangen in de SF-wereld, met fantasievolle extrapolaties van hedendaagse technologie en cultuur. 'Golding is een ware 'eighties'-schrijver', jubelde deskundige Bruce Sterling in een voorwoord bij een van zijn boeken enkele jaren geleden. In de jaren zeventig blijkt SF 'stale, self-involved, and confused' te zijn geweest. Angsten 'Goede SF is een spiegel van de werkelijkheid', beaamt Doug Laan, 'dat hoor ik ook keer op keer op de conventies. Goede SF reflecteert onze angsten, onze dromen, onze verwachtingen van vandaag. Historici kunnen er veel uit halen. Maar ik blijf erbij dat in riddersprookjes veel meer zit, dat ons allemaal raakt, in welke tijd dan ook. Maar zeg, zullen we naar de film gaan? Robocop draait. Die is toch gemaakt door een Nederlandse filmer? Paulus Verhoef!'